30 Eylül 2023 Cumartesi

 

MURATHAN MUNGAN

HAYATI VE İKİ ŞİİRİ


    Murathan Mungan, 21 Nisan 1955’te İstanbul’da doğmuştur. Çocukluğu ve ilk gençlik yılları memleketi olan Mardin’de geçer, Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih Coğrafya Fakültesi Tiyatro Bölümü’nü bitirir, aynı üniversitede yüksek lisans yapar.

Mungan, çeşitli dergi ve gazetelerde şiirler, öyküler, metinler, deneme, eleştiri ve incelemeler yayımlayarak adını duyurur, şiirlerini ilk kez dönemin aynı zamanda önemli bir siyasi odağı olan Murat Belge’nin yönetimindeki Birikim Dergisi’nde yayımlar. İlk kitabı Mahmud ile Yezida 1980’de yayımlanır. Murathan Mungan’ın sahnelenen ilk oyunu, Orhan Veli’nin şiirlerinden kurgulayarak oyunlaştırdığı Bir Garip Orhan Veli’dir. Mungan biri filme alınan üç tane de film senaryosu yazar. 1987’de Hedda Gabler Adlı Bir Kadın öyküsü ile Haldun Taner Öykü Ödülü’nü Nedim Gürsel ile birlikte paylaşır. Murathan Mungan, bugüne değin çoğu Yeni Türkü topluluğu tarafından seslendirilmiş olan şarkı sözleri de yazar.

Murathan Mungan’ın seçtiğim iki şiirİni Alexander Milyukov’un resmiyle birlikte yayınlıyorum.


Yalnız Bir Opera

ölü bir yılan gibi yatıyordu aramızda
yorgun, kirli ve umutsuz geçmişim
oysa bilmediğin bir şey vardı sevgilim
Ben sende bütün aşklarımı temize çektim

imrendiğin, öfkelendiğin
kızdığın ya da kıskandığın diyelim
yani yaşamışlık sandığın
Geçmişim
dile dökülmeyenin tenhalığında
kaçırılan bakışlarda
gündeliğin başıboş ayrıntılarında
zaman zaman geri tepip duruyordu.



Hayatın Kapıları

Hayatın yüzüme kapattığı kapıları
kalbim şimdi anladı
kaç tuzakta konakladı bu kalp
devamsız hikayelerde yaşlandı
kaç tane aşk yaptım
yalnızca bir tekinden
zaman aldıklarını
bir daha yerine koymadı
bütün hayatım kulaklarımda
bir şarkı gibi çınladı
başkalarının söylediği…







27 Eylül 2023 Çarşamba

 

ÇİNGENELER

ÇEŞME FESTİVALİ 

Muammer Toprakçı

Enrico Macias

Yaşayan efsane Enrico Macias’ın harika konseriyle açılan Çeşme Festivali, bir diğer efsane gurubun konseriyle muhteşem bir final yaptı: Chico & The Gypsies…

                                  Çeşme Festivali

    Gitar ve kemanı, hızdan görmekte zorlandığınız el ve parmaklarıyla değil, enstrümanla bütünleşen tüm bedenleriyle çalıyorlar…
    Balık için su neyse onlar için gitar ve kemanları da o…
Şarkıları söylerken o duyguyu öylesine içselleştiriyorlar ki,
tüm vücutlarından yayılan enerji sizi sarıp sarmalıyor ve siz de yerinizde duramayarak söyleyip dans etmeye başlıyorsunuz…
    Konser boyunca neredeyse tüm amfi tiyatro grubun bir parçasıydı…
    Pirinç tarlalarında çalışanların halk türküsü iken, faşizme karşı savaşan İtalyan yurtseverlerin anti faşist marşına dönüşen Çav Bella’yı ve Bamboleo’yu çalıp söylediklerinde coşku tavan yaptı…
Çingene müziği nasıl bir müzik mi?..“Bazan okşayıp ısıtan bir sabah güneşiydi…Fakat derhal yüzümüzü yırtan, gözümüzü kör eden, içindeki ateşleri kum tanesi gibi etrafa saçan bir çöl fırtınası oluyor, yahut bağrımıza işleyen bir bıçak haline geliyordu…”
(Sabahattin Ali-Değirmen)
    Enrico ile başlayıp Chico ile bitirmek…Eğer bilinçli bir tercih idiyse festival düzenleyicilerini kutluyorum, değilse de harika bir bütünlük oluşturmuş.
    O kadar ortak noktaları var ki…Chico da Cezayir’li bir anne ve Fas’lı bir babanın oğlu. O da bir göçmen…O da bir ‘Barış’ eylemcisi…Unesco Barış elçilerinden…Chico (ufaklık) Bouchikhi, Gipsy Kings’in kurucusu. Hangimizin evinde bu harika grubun önce kasetleri ardından CD’leri yoktu ki…
    Her özlemde, Ege ve Akdeniz’in esintisini ilk onların müziğiyle duyumsardım…Kurduğu gruptan ayrılıp dün bir kez daha keyifle dinlediğimiz Chico & The Gypsies’i yarattı…
    “Dünyanın dört köşesinde gitarımı barış ve hoşgörü çubuğu olarak kullanıyorum.” diyor…Ağabeyi Ahmet, İsrail İstihbarat Teşkilatı Mossad tarafından (bir başkası sanılarak)öldürülmesine karşın Chico yine de İsrail’de ‘Barış’ konseri verir…


                                    Chico

    1994 yılında İsrail ile Filistin barışı için Yaser Arafat ve Şimon Perez bir araya geldiklerinde o da orada, liderlerle el sıkışır ve gitarını ‘ barış ‘için çalar.
    “İsrail’de, Filistin’de, Cezayir’de işgale, savaşa karşı birlik kardeşlik, dayanışma ve barış için konserler verdik.
Günümüz dünyasında en zor olan şey barışı sağlamak gibi gözüküyor. Bu nedenle de insanlar arasında kardeşlik duygusunu oluşturmak son derece önemli. Birlikte yaşayacağız, başka şansımız yok…”diyor.
(21/08/2016 HT Pazar’da Dilek Birgen’in kendisiyle yaptığı söyleşi)
    Kendisi dışında grubun diğer üyeleri İspanya İç Savaşı’nda Katolanya’dan Fransa’ya göçen çingene ailelerinden…

    Ben çingeneleri, onların sevgilerini, müziklerini,doğa ile bütünleşmelerini ilk,  okuyup tadına doyamadığım Sabahattin Ali’nin ‘Değirmen’i ile tanıdım ve sevdim:    “Siz sevemezsiniz adaşım, siz şehirde yaşayanlar ve köyde yaşayanlar, siz birisine iltifat eden ve birisine emredenler, siz birisinden korkan ve birisini tehdit edenler siz sevemezsiniz. Sevmeyi yalnız bizler biliriz. Bizler, batı rüzgarı kadar serbest dolaşan ve kendimizden başka Allah tanımayan biz çingeneler. Dinle arkadaşım sana bir çingenenin aşkını anlatayım…”(age)

Küçük kızım Ürün, Kafka ailesinden Çek asıllı İvo ile evli ve en küçük torunumun adı da Roman…Soyadı da ‘Kafka’ olduğu için güzel bir birliktelik …Türkiye’de adını duyan bazı dostların hafif burulduklarını hissettiğimde, daha da burulmaları için, “bilerek koyduk, çünkü çingeneleri çok seviyoruz…”diyorum…Roman daha 6 yaşında…Ama Türkiye’de çingeneler için kullanılan adının hakkını veriyor: “Büyüyünce ne olacaksın diye sorduklarında,
“MUTLU OLMAK…”diye yanıtlıyor…
Geçtiğimiz Pazar akşamı ‘Chico ve Çingeneler’ bizi coşturarak çok mutlu ettiler…



25 Eylül 2023 Pazartesi

 

DEVLETE İNANMAK

Bejan Matur


Güllerin bedeninden dikenlerini teker- teker koparırsan

Dikenleri kopardığın yerler teker- teker kanar

Dikenleri kopardığın yerleri bir bahar filan

 sanırsan

Kürdistan’da ve Muş-Tatvan yolunda bir yer

 kanar

Muş-Tatvan yolunda güllere ve devlete

 inanırsan

Eşkıyalar kanar kötü donatımda askerler

kanar 


Sen bir yaz güzelisin, yaprakların ekşi, suda

yıkanırsan

Portakal incinir, tütün utanır, incirler kanar 


Bir yolda el ele gideriz, o yolda bir gün

usanırsan

Padişahlar ve Muşlar kanar, darülbedayiler

kanar

Muş-Tatvan yolunda bir gün senin akşamın ne

olmuş ki

Orada her zaman otlar-otlar, ergenlikler kanar 


El ele gittiğimiz bir yolda sen gitgide büyürsen

Benim içimde çok beklemiş, çok eski bir yer

kanar’ 




22 Eylül 2023 Cuma

 

DESEM Kİ BU ŞEHİR

DİYARBEKİR'DİR

İhsan Fikret BİÇİCİ


Adım adım

Kapılarını ben çaldım
Ben açtım kendi elimle
Sokaklarını ben kurşunladım, sevgimle...

Anlattım ona rüyamı bir masal gibi
Dicle'den, Karajdağ'dan, Alipar'dan
Anadan
Babadan
Yârdan
Bu kadarmış nasibi...

Dicle, bağrı yaşlardan dolagelmiş bir nehir
İnceden, hafiften ağlayıp durur
Yılanlı, akrepli, sevdalı şehir
Hatırladıkça için burkulur...

Cinali Bahçesi'nda şöyle bir bahar
Ya da mevsim yazdır
"Çay önünde karpuzlar."

Değirmene inerken yoluma rastladı yâr
Hele yâr, zalim yâr, hain yâr, vefasız yâr,
Rüzgârın başka eser, çiçeğin başka kokar
Şimdi...

"Diyarbekir dolar şimdi
Dolar boşalır şimdi."

Bırak elimi lo
Delilo...
Başlar şimdi.
Davul dan dan vuruyor bak, oyuncular hazır
Sana binlerce selam Diyarbakır...


21 Eylül 2023 Perşembe

 

ZİNCİRE VURULMUŞ BİR

DİLİN USTASI


Dirêj MEHMED


Hasan Gürkan


                                      Dirêj MEHMED 


     Sürgün. Evvela yabancı bir dilde dayatılan isminde (Uzun). Sonra ana

 dilinin şarkılarının, küfürlerinin yasaklandığı eğitim dilinde. ”türküm

 doğruyum, çalışkanım ” diye her sabah bağırtıldığı okul sıralarında. İlk

 gençliğinden ellili yaşlarına kadar ülkesine çok uzak bir İskandinav

 ülkesinde, İsveç’te .

“Her mili bahride dostum ve düşmanım var”

                                      Drej Mehmed Yaşar Kemal


     O benim bir kere bile karşılaşmadığım, sesini duymadığım, yüzünü

 fotoğraflarından tanıdığım dostlarımdan. Pablo Neruda, Luis Aragon,

 (Başkan Babamızın Son Baharı) gibi sevdiğim, saydığım, hayran

 olduğum bir usta.

    Zincire vurulmuş dilini. Kürtçe’yi Anka kuşu gibi küllerinden yarattı.

 12  eylül faşizminde Diyarbakır zindanında mahpustu. Yirmi dört

 yaşında  İsveç’te siyasi mülteci. 

    Şimdi romanları, denemeleri, incelemeleriyle  dünya çapında bir

 yazar.

    “Başkaldırının estetiği” diyor Camus günlüklerinde, ”yüce üslup ve

 güzel  biçim, en şiddetli başkaldırının anlatım biçimleridir.”

“Yazarlığımı bir tür başkaldırı olarak duyumsadım hep, yüce üslup ve

 güzel biçimle yaratılmaya çalışılan şiddetli bir başkaldırı “ (1)


    Ruhun Gökkuşağının sunuşunda “Bin bir güçlükle ve derin bir acıyla

 yaratılan bu öykünün, yani yaşam ve yazarlık öykümün, her

 basamağında her sütununda birçok insanın emeği , katkısı var. Ama

 özellikle birkaçının katkısı çok belirleyici. Onlar olmasaydı, büyük

 olasılıkla, ne bu öykü böyle olacaktı ne de bu başkaldırı.(…)”



Ferit Uzun (kucağında henüz bir yaşındaki kızı, 22 Kasım 1978’de evinin

 önünde öldürüldü)

Necmettin Büyükkaya (22 Ocak 1984’de Diyarbakır Askeri Cezaevi’nde

 işkenceyle öldürüldü.)

Musa Anter (20 Eylül 1992’de , bir gece yarısı, 76 yaşında karanlık bir

 sokakta öldürüldü.

Johannes Edfeld (28 ağustos 1997’de, İsveç’in Skane bölgesinde

 öldü.)”(2)

Ey okur, sen!

Mehmed Uzun’u tanıyor musun, okudun mu?

------------------------------

MEHMED UZUN

1953 Siverek doğumlu. 1977 den bu yana avrupada İsveç’te yaşıyordu .

 Bu sene ülkesine döndü Kürtçe, İsveççe, Türkçe yazıyor. Romanları

 başta Türkçe olmak üzere pek çok dile çevriliyor. Yakalandığı mide kanseri

nedeniyle uzun süre tedavi gören Uzun, 11 Ekim 2007

 günü Diyarbakır'da yaşamını yitirdi. 13 Ekim günü Diyarbakır Ulu

 Camii'nde kılınan cenaze namazı ardından, cami önündeki kalabalığa

 sırasıyla  Yaşar Kemal,  Şerafettin Elçi, Ahmet Türk ve  Osman

 Baydemir'in yaptığı konuşmaların ardından Mardinkapı Mezarlığı'na

 defnedildi.

         ESERLERİ

TU (Sen), Roman 1985

Mirina Kalekt Rind (Yaşlı Rindin Ölümü), Roman, 1987

Siya Evine (Yitik Bir Aşkın Gölgesinde), Roman, 1989

Rojek Ji Rojen Evdale Zeynike (Evdale Zeynike’nin Günlerinden Bi

 Gün) roman 1991

Destpeke Edebiyata Kurdi (Kürt Edebiyatına Giriş), İnceleme, 1992

Hez  ü Bedewiya Penuse (Kalemin Gücü ve Görkemi), Denemeler, 1993

Mirina Egideki (Bir Yiğidin Destanı) Destan-Ağıt, 1993

Varlden i Sverige (Tüm Dünya İsveç’te), Edebiyat Antolojisi, M.Grive ile

 birlikte, 1995

 Antolojiya Edebiyata Kurdi (Kürt Edebiyat Antolojisi), Antoloji, iki

 cilt,1995

Bira Qedere (Kader Kuyusu), Roman, 1995

Nar Çiçekleri, Deneme, 1996

Ziman ü Roman (Dil ve Roman), Söyleşiler, 1997

Bir Dil Yaratmak, Söyleşiler, 1997

Dengbejlerim, Deneme, 1998

Roni Mina Evine-Tari Mira Mirine (Aşk Gibi Aydınlık-Ölüm Gibi

 Karanlık), Roman, 1998

Zincirlenmiş Zamanlar Zincirlenmiş Sözcükler, Deneme, 2002

Dicle’nin Sesi I, Hawara Dicleye (Dicle’nin Yakarışı), Roman, 2002

Dicle’nin Sesi II-Dicle’nin Sürgünleri, Roman,2003

 

 

ALDIĞI ÖDÜLLER 

-Türkiye Yayıncılar Birliği Düşünce ve İfade Özgürlüğü Ödülü

-Berlin Kürt Enstitüsü’nün Edebiyat Ödülü, Roman sanatına belirleyici

 katkılarından dolayı.

-Torgny Segerstedt Özgürlük Kalemi Ödülü, yarattığı edebiyat ve sözün

 özgürlüğüne ilişkin duruşundan dolayı.

-İsveç Akademisi’nin Erik Lunderberg  Ödülü, İsveç kültür yaşamına

 sunduğu değerli katkılarından dolayı (3)

 

(l)Ruhun Gökkuşağı, Mehmed Uzun, İthaki Yayınları,anlatı

(2) a.g.e

(3) a.g.e

1

17 Eylül 2023 Pazar

 

İSPANYA İÇ SAVAŞINDA

“ENDÜLÜS'TE RAKS “

Hasan Gürkan




    Sanat tarihçisi Patricia Failing şöyle diyor mesela: “Guernica’da

 yer  alan at ve boğa İspanyol kültürünün çok önemli iki unsurudur.

 Picasso bu iki hayvanı resimlerinden farklı anlamlara gelecek

 şekilde kullanmıştır. Bu da boğa ve atın Guernica resmi bağlamında

 ne anlama geldiğini anlamayı oldukça zor hale getiriyor.”

    İspanya İç Savaşı, 17 Temmuz 1936- 1939 yılları arasında İspanya’da

 karşılıklı memnuniyetsizliklerin sebep olduğu cumhuriyetçi ve milliyetçi

 taraflar arasında çıkan iç savaştır. 16 Temmuz 1936 tarihinde General

 Mola, General Goded ve General Francisco Franco “Cumhuriyetçi Halk

 Cephesi” yönetimine karşı isyan başlatmasıyla başlayan iç savaş 3 yıl

 sürmüştür ve bilançosu çok ağır olmuştur. 600.000 insan hayatını

 kaybetmiştir.”



    “Franco ve destekçileri, Afrika’da bulunan ordular ve asillerle birleşmiş,

 Almanya’nın da desteğini alarak ile İspanya’ya geçmişlerdir.”

    “Bunun üzerine Fransa ile İngiltere’den yardım isteyen cumhuriyetçilerin

 beklentisi gerçekleşmemiş olumsuz cevap almışlardır”



    “Almanya’da Hitler, Franco’nun emrine savaşmak için uçak filoları

 göndermiştir. Ayrıca 200.000 kişiyi aşan Alman, Arap ve İtalyan orduları

 isyan bölgesine milliyetçilere destek olmak amacıyla gitmişlerdir.”

    “Anorko sendikalistler sendikaları, Ortodoks Komünistler, Demokratik

 Cumhuriyeti, Sosyalistler savaşmayı, Goşistler gerillalara, Troçkistler ise

 1917 ruhunu savunmuşlardır. Anlaşıldığı gibi ispanyanın müttefikleri tek

 vücut olamamışlardır.

    Fakat her şeye rağmen bu mücadelede faşizme karşı büyük bir savaş

 verilmiştir. Dış devletler ise cumhuriyetçilere yardım etmeyip faşizm

 liderlerinin katliamına ses çıkartmamışlardır “

    “Milliyetçiliğe karşı olan toplam 35.000 Alman, İtalyan ve Orta Avrupalı

 yardıma koşmuş ve istilacı devletlere karşı cumhuriyetçi İspanyanın safında

 savaşmışlardır. 1938 yılının son günlerinde bu halk kitlesi İspanya’dan

 ayrılmışlardır.”

    “Mayıs 1939 yılında cumhuriyetçilerin direnişi sona ermiş ve savaşın galibi

 milliyetçiler olmuştur. Bu zaferin hemen ardından İspanya Cumhuriyeti’nin

 yerini İspanya Krallığı almıştır. Francisco Franco, Bahamonde galibiyetinin

 ardından tam 36 yıl İspanya’yı diktatörlük ve faşizmle yönetmiştir. Aynı

 zamanda kendi yaptığı katliamlar ve insan onuruna aykırı ittifaklar

 nedeniyle tarihin en sevilmeyen devlet adamlarından biri olmuştur. “



     Yahya Kemal Beyatlı İspanya İç Savaşı sırasında Madrit

 Büyükelçisidir. Korktuğu için Madrid'e gitmez. Büyükelçilik görevini

 Paris’ten  yürütür.(Nasıl yürütüyorsa!) Ve binlerce cumhuriyetçinin,

 devrimcinin faşist  saldırıda canını kaybettiği savaşta Yahya Kemal bey,

 Endülüs’te Raks: şiirini  yazar:

“Zil, şal ve gül /Bu bahçede raksın bütün hızı, bütün hızı

Şevk akşamında Endülüs/Üç defa kırmızı

Aşkın sihirli şarkısı yüzlerce dildedir

İspanya neşesiyle bu akşam bu zildedir.(...)”



15 Eylül 2023 Cuma

 

 BEŞ RRRRR'Lİ MAÇO ERKEK


 ÖDÜLÜ


  Hasanaki Şişmanof

 Yedi iklim dört köşede, kadınların, bilhassa genç kızların, bu

arada taze gelinlerin,  dulların gündüz hayallerini, gece

rüyalarını süsleyen;

    bedenindeki arka ve ön engebelerle, çıkıntılarla erkek

estetiğinin post modern timsali;

    şiir delisi, arkadaş delisi, aşk delisi, her soydan ve her

boydan

cinsi latifin güzelliklerini keşfetme ve methetme üstadı

olduğu için

kimi hasetlerin yalakalık iftirasına, kimi muhataplarının 

kasıntılarına kahramanca göğüs germiş;

    eşsiz insan, büyük beyin, büyük yürek, koca kafa, hepimizin

dostu arkadaşı sevgilisi;

    şu anda büyük bir fedakarlıkla, bizlere aramızda bulunma

şeref ve bahtiyarlığı bahşeden

   muhterem Hasanaki’nin yeryüzünde sevgi ve aşk yaşadıkça

yaşayacak olan ölümsüz ism-i alisi için,

her yıl “Bahara Merhaba” partisinde verilmek üzere

bu ödül konulmuştur.

    Hasanaki r'siz erkektir.

    Ödül, necip erkek milletinin derin kültürünü göstermek, dış

 mihraklı hatunlar arasında küçük düşmemek için, yabancı

medyada “BONDERøV PRİS" olarak tanıtılmaktadır.

Bonderøv Danimarka dilinde köylü götü manasındadır.

manasındadır ve erkekleri övmek için kullanılmaktadır. Yani

beş R’li tam errrrrkek demektir.

    Ödülün amacı Cenabı-ı Allah'ın bahşettiği az miktarda et

fazlalığı sebebiyle hak ettikleri iktidarı beş bin yıldır büyük bir

adalet ve liyakatle sürdüren erkek milletinin bölünmez

 bütünlüğünü cümle aleme bu vesileyle beyan ve ilan

etmektir.

    Burada Allahlın bahşettiği fazlalıktan kasıt, kemale

ermemiş çük olup halk arasında bülük, dümbül, pipi, sik,

yarak gibi çeşitli adlarla anılmaktadır.

    Ödül jürisi o sene bahar sofrasına oturan zevattan

müteşekkildir. Dedikoduya meydan vermemek için cins

ayrımı  yapılmayacak, kızlar, karı bayanları bile erkekler gibi

bir oy  hakkına sahip olacaktır.

   Bahar sofrasına oturan her erkek, şahsındaki R’lerin

miktarına  bakılmaksızın ödülün doğal adayıdır. 

    Ödülün  kurucusu büyük  bir yüksek gönüllülükle gönüllü

olarak seçim dışı kalmaktadır.

    Herkes kendine göre en beş R’li errrrrkek gördüğü bir

adayın  adını oy pusulasına yazacaktır. Seçimler gizli oy-açık

tasnif  prensibine uygun olarak yapılacaktır. İki adayın eşit oy

alması  durumunda kazanan açık alkış kuvvetine göre

belirlenecektir.

    Ödül kazananı belli olana kadar sırdır. Kazanana ödülünü

pek  muhterem Hasanaki, o zatı, kalbinde herhangi bir

kötülük  olmaksızın, iki yanağından kuvvetle ve şiddetle

öperek  verecektir.

   Bu senenin ödülü pazardan alınmış beş X larç dantelli kırmızı

don külotu ve sutyendi. Kazanana törenle giydirildi.