28 Haziran 2023 Çarşamba

‘HUKUK MEKANİZMASI TOPLUMSAL MUHALEFETİ CEZALANDIRMA ARACINA DÖNÜŞTÜ’

Tutuklu siyasetçi Sebahat Tuncel, tahliye hakları engellenen siyasi tutuklular için Adalet Bakanlığına başvurdu.

                           Sebahat Tuncer

      Ceren Bayar

ANKARA - Sincan Cezaevi’nde tutuklu bulunan HDP’nin önceki dönem eşbaşkanlarından, 23 ve 24’üncü dönem milletvekili Sebahat Tuncel,tahliye hakkı kazanmasına rağmen “keyfi” gerekçelerle tahliye edilmeyen siyasi tutuklularla ilgili Adalet Bakanlığına başvuruda bulundu.

Adalet Bakanlığına ilettiği dilekçede hukuk mekanizmasının toplumsal muhalefeti cezalandırma aracına dönüştürüldüğünü belirten Tuncel, toplumun hukuka, mahkemelere güven duymadığını ifade etti.

‘ADALET BAKANLIĞI ANAYASAYI İHLAL EDİYOR’

                                               Aysel Tuğluk 

Adalet Bakanlığı yetkililerine seslenen Tuncel, “Adaleti sağlaması gereken, yasaları tüm yurttaşlar için eşit uygulaması gereken bakanlığınız da ne yazık ki ayrımcı uygulamalara imza atmakta anayasayı ihlal etmektedir. Bakanlığınızın denetiminde bulunan cezaevleri bu eşitsizliklerin en yoğun yaşandığı alanlardan birisidir. Siyasi tutuklu ve hükümlülere karşı ayrımcı politikalar uygulanmakta, tutsaklar pek çok ayrımcı ve haksız eşitsiz uygulamalarla karşı karşıya bırakılmaktadır” ifadelerini kaydetti.

‘İDARE GÖZLEM KURULLARI PARALEL YARGILAMA YAPIYOR’

Cezaevlerindeki en büyük haksızlıklardan birisinin infazı biten insanların tahliye edilmemesi olduğuna dikkat çeken Tuncel, bu süreci şöyle anlattı:“Cezaevlerinde Kurulan İdare Gözlem Kurulları tutuklu ve hükümlülerin anayasa ve yasa ile elde etmiş oldukları hakları ellerinden almaktadır. İdare gözlem kurulları kendisini mahkeme yerine koymakta paralel yargılama yapmakta ve tutuklu ve hükümlülere haksız cezalar vermektedir. İdare gözlem kurulu kararlarına yapılan itirazlarda ne yazık ki şekli olarak ele alınmakta ve İdare gözlem kurulu kararlarını onaylamaktadır. Ağır Ceza mahkemelerine yapılan itirazlar da tutuklu ve hükümlülerin aleyhine sonuçlanmaktadır.”

‘14 SİYASİ KADININ TAHLİYESİ KEYFİ OLARAK ENGELLENİYOR’

İdare Gözlem Kurulu kararı ile infazların ertelenmesi veya yakılması uygulamasının daha çok Kürt Siyasi tutuklu ve hükümlülere dönük olduğunu belirten Tuncel, kendisinin de tutuklu bulunduğu Sincan Kadın Kapalı Cezaevi’ndeki durumu şöyle aktardı:

“Sincan Kadın Kapalı Cezaevi İdare Gözlem Kurulu kararı ile İçerisinde Belediye eş başkanlarımızın da bulunduğu 14 siyasi Kadının tahliyesi keyfi olarak engellenmektedir. İnfazın ertelenme gerekçesi olarak da seyir defteri kayıtlarında olumsuz veri girişi olduğu, cezaevinin iyileştirme programının kabul edilmediği, mülakata çıkmak istemediği, iyi hal sistemi ve iyi hal uygulamalarını yerine getirmediği, cezaevinin koyduğu kurallara uyulmadığı, arkadaşları ile birlikte kaldığı, pişmanlık göstermediği, slogan ve zılgıt aldığı, kütüphaneden yeterince kitap alınmadığı, HDP de Belediye eş başkanlığı yaptığı veya HDP çalışmalarına katıldığı, v.b gerekçeler gösterilmektedir.”

Tuncel, dilekçesinde tahliyeleri çok kez ve çoğu zaman belirsiz sürelerle engellenen siyasi kadın tutukluların isimlerini de şöyle sıraladı: Mukaddes Kubilay, Zeynep Bingöl, Rozerin Kurt, Özlem Demir, Sedef Demir, Sermin Demirbağ, Sabite Ekinci, Jiyan Ateş, Rojda Erez, Hanım Yıldırım Necla Yıldız, Dilan Oynaş, Berin Sarı, Nedime Yaklan.

‘HUKUKSUZLUĞA SON VERİN’
Dilekçesinde yaşanan hukuksuzluğa son verilmesini isteyen
 Tuncel, “Tutuklu ve hükümlülerin TCK'nin 7. maddesindeki
 hakları ile 5275 sayılı yasadaki hakları dikkate alınması ve
 tahliyelerin sağlanması için bakanlığınızın sorumluluk alarak
 yaşanan hukuksuzluğa son vermesi, yaşanan ayrımcı
 uygulamaya son vermesi kadar ailelerin toplumun
 cezalandırılmasına da son verecektir” dedi.








25 Haziran 2023 Pazar

 

CİNSEL İLİŞKİYİ

REDDETMEK

ÖLDÜRME GEREKÇESİ

SAYILDI

Berrin Sönmez



    Salt cinsel yakınlaşma isteğini reddettiği için bir kadının öldürülmesi, “katil erkekte yarattığı derin elem ve öfke sonucu işlenmiş fiil” olarak görüldü. Kontrolsüz cinsel dürtünün cezai indirime yol açarak meşrulaştırıldığı bir olay daha görmüş olduk.


          Yazılı olmayan kurallarla belirlenmiş “erkeklik imtiyazı” yargı kararlarının belirleyicisi durumunda. Erkek doğmuş olmakla imtiyazlı konuma kurulmanın, mahkeme kürsüsünde takdire şayan bir beceri sayıldığı besbelli. Kararlarıyla konuşan hakimler böyle söylüyor. Yargının kadın katilleriyle empati kurma yeteneği yüksek. Katil ifadesinden indirim gerekçesi üretme yöntemiyle verilen hükümler söylüyor bunları.


    İnsan uygarlığıyla, medeni insan davranışlarıyla uzak yakın ilişkisi kurulamayacak sözlerle savunuyor failler kendilerini. Fail dediğim cinayet davasının sanığı ve sonuçta hükümlüsü malum.

    Kurdukları savunma akla ziyan, dava dosyasında kapalı kalması gerekecek kadar utanç verici katil ifadeleri. Katil beyanının hükme esas sayıldığı, mahkeme hükümleriyle yargısal itiraf niteliğinde. Bu tür kararlardan anlıyoruz ki, “erkeklik imtiyazı” bizim yargının vazgeçilmez temel ilkesi. Yasaymış, hukukmuş kadına yönelik şiddet söz konusu olduğunda erkeklik imtiyazının yol açtığı erkeklik indirimlerinin arkasında kalıyor. Söz konusu eril şiddet olduğunda yargı kararlarının anlattığı şey hukukun arkadan bile gelemediği.

    Erkeklik imtiyazının yargı kararlarında erkeklik indirimine dönüştüğüne ve indirim gerekçesinin sanık beyanından üretildiğine son örnek katil Serkan Dindar için verilen hüküm. 43 Yaşındaki Serkan Dindar, üç yıl önce İzmir’de 28 yaşındaki Ceyda Yüksel’i öldürmüştü. İşkence denilecek eziyetli bir öldürme hem de. Hayati organlarına zarar veren derin kesiklerle birlikte vücudundaki pek çok cam kesiği nedeniyle yaşamını yitirdi Ceyda Yüksel. Bu cinayet başlangıçta şüpheli ölüm olarak kayda geçirilecekti neredeyse.

    Kadın örgütleri, özellikle Kadın Cinayetlerini Durduracağız Platformu (KCDP) gönüllülerinin çabasıyla cinayet davası haline geldi. Savcılık kasten öldürme suçundan açtı davayı.

    Otopsi raporuna göre sağ kolunda “kopma derecesine yakın derin cam kesiği” bulunmasına rağmen canavarca hisle kasten öldürme sayılmadı. Nedeni failin sarhoşluğu üstelik. Ne yaptığının farkında olmayışı. Kadın dayanışması sayesinde hiç değilse kasten öldürme suçundan açılan dava üç yılın sonunda haksız tahrik indirimiyle 18 yıllık ağır ceza hükmüne bağlandı. Haksız tahrik indiriminin gerekçesi de kayıtlara böyle geçmese bile mahkemece yüksek değer atfedilmiş olan “kutsal erkek ereksiyonu” diyebiliriz. Ki bu gerekçe katilin ifadelerinde ve savunmasında yer alan “cinsel yakınlaşma talebini ret etmesi” nedenine bağlanmış.

    Derin elem ve öfke yaratan bu ret edilmiş olma kısmını mahkemede hatırlayıvermiş katil Serkan Dindar. Oysa sarhoşluk nedeniyle bir şey hatırlamadığı iddiasıyla dava, sadece kasten öldürmeden açılmıştı. Katil Serkan Dindar hatırlamadığı için en ağır cezadan kurtuluyor ve dava sürecinde hatırlayıverdiği için de ayrıca ceza indirimi alıveriyor. Hatırlamadığında birinci kurtuluş hatırlamaya başladığında ikinci kurtuluş geliyor kadın katiline.

    Evet erkek yargı “halden anlama” modunda erkeklik imtiyazlarını dikkate alarak el çabukluğuyla erkeklik indirimi verip, 18 yıla hükmediyor. Bunun üstüne bir de infaz yasasını düşünelim. 4-5 yıl taş çatlasa 6 yıl yatıp topluma karışacak bir kadın katili Serkan Dindar. Ceyda Yüksel, önünde çok uzun yıllar yaşama ihtimali olan 28 yaşındaki gencecik bir kadın ama işte kadın olduğu için öldürülmüş olması katilin cinsel talebi kadar önem taşımıyor yargı nezdinde. Ceyda konuşabilseydi, ölmeseydi net olarak bilirdik ama şimdi olayın gelişmesi hakkındaki ifadelere dayanarak ortada bir cinsel saldırı ve cinsel şiddete direnen bir kadının öldürülmesi durumu var.

    Cinsel saldırı karşısında direndiği için öldürülmesi Ceyda Yüksel’i katleden erkeğe indirim getiriyor. Peki cinsel şiddet davalarındaki yargı kararlarına baktığımızda ne oluyor derseniz, hâkimin “neden bağırmadın, neden kendini savunmadın?” sorularını görüyoruz. Kurtulmaya çalışmadığında kadınlar yaşadıklarının cinsel şiddet olduğunu ispat edemiyor. Gönüllü ilişki olarak kabul etme eğiliminde oluyor yargıçlar. Cinsel saldırı anında kurtulmaya çalıştıklarında ise Ceyda Yüksel örneğinde olduğu gibi cinsel arzuyu ret etmekle öldürülmeyi hak etmiş gibi değerlendirilip ceza indirimi veriliyor katile. Oysa dava dosyasına giren sokak kamerası görüntüleri kavga etmekte olduklarını belki kadının zorla götürülmekte olduğunu düşündürmeliydi mahkemeye. Bu yetmediyse komşuların şikayet kaydı var dosyada. “Bir kadının dövülmekte olduğunu düşündüren gürültüler” nedeniyle şikayet edilmiş ve dosyaya girmiş.

    Ancak tüm bunlar katilin savunma beyanı kadar önem taşımıyor. Üstelik salt cinsel yakınlaşma isteğini reddettiği için bir kadının öldürülmesi, “katil erkekte yarattığı derin elem ve öfke sonucu işlenmiş fiil” olarak görüldü. Kontrolsüz cinsel dürtünün cezai indirime yol açarak meşrulaştırıldığı bir olay daha görmüş olduk. Boşanmak istemek, barışmayı kabul etmemek, evlenme teklifini reddetmek, tayt giymek, yabancı birine saat sormak, yemeğe tuz koymayı unutmak, kapıyı geç açmak… Saymakla tükenmez ve mahkemelerce “meşru” öldürülme nedenlerimiz mahkeme kararlarına geçmiş, ceza indirimiyle ödüllendirilmişti. Şimdi bunlara cinsel ilişki talebini reddetmek eklendi.

    Kadın mücadelesi olmasa Ceyda Yüksel’in öldürülmesi, şüpheli ölüm olarak üstü örtülecek kadın cinayeti bile sayılmayacaktı. Toplum olarak nankörlük etmeyelim elbette. Cinsel arzuyu red gerekçesiyle haksız tahrik indirimi verilmiş 18 yıllık ceza bile ciddi bir kadın dayanışmasının sayesinde gerçekleşti. KCDP’ye açılan kapatma davasının nedenini net olarak anladığımız örneklerden birisi Serkan Dindar’ın kasten öldürme suçundan yargılanabilmesi bile hatta.






23 Haziran 2023 Cuma

 

SÜRYANİ SOYKIRIMI

SEYFO/ KILIÇ GÜNÜ  

Ayşe Hür


(...)           Tehcir başlıyor

    İTC, 24 Nisan 1915’te İstanbul’dan Ermenileri sürmeye başladığında benzer emirler Süryanilerin yaşadığı vilayetlere de gitmişti. Yöneticilerin bazıları söz konusu tehcir kararın Emenilerle ilgili olduğunu, dolayısıyla yerli Süryani halka karşı uygulanamayacağını öne sürerler. Ancak durumu fırsat bilen İttihatçı yöneticiler ısrarla Süryanileri de kapsam içine almak isterler. 10 Mayıs 1915’de Doğu Süryanileri büyük bir bölümü İran’a geçip Ruslara sığındı. Sadece Beytüşşebap’ta küçük bir grup kaldı.



    Batı Süryanilerine gelince, başlangıçta Süryani Ortodoksların bu kararname dışında tutulmasına ancak Midyat yöresine dışandan gelen ve özellikle batılı misyonerlerin çalışmaları sonucu Protestan olan ailelerin kapsam içine alınmasına karar verildi.

(Bugün "Kılıç Günü" anlamına gelen "Seyfo"nun başlangıcı olarak kabul edilen) 15 Haziran 1915'te Midyat'ın Süryani eşrafından Gelle Hırmız ailesi başta olmak üzere 93 Protestan erkek tevkif edildi. Mardin'e götürülmek üzere yola çıkanlan 93 kişi Estel çıkışındaki Riş köyünde öldürüldü. Bu olay üzerine Ortodoks Süryaniler endişelendiler. İstanbul'da sarayda padişahın yanında bulunan, Paris'te tahsil görmüş Urfalı bir Süryani olan Fehmi Bey devreye sokuldu. Ancak tehcir Saray’ın değil İTC’nin insiyatifi ile yürüyordu. Süryanilerin telgrafları İttihatçıların kontrolündeki telgraf teşkilatı tarafından daha yola çıkmadan imha ediliyordu.


Invardo/Aynverd direnişi


    6 Temmuz 1915 günü Midyat Müslümanlarının liderlerinden Azizke Ağa, Süryani İsa Zetti'nin evine giderek kaymakamın kendisini çağırdığını söyledi. İsa Zetti'nin akrabaları gitmesine karşı çıktılar. Amcazadesi Gello Lahdo duvardaki tüfeği alarak İsa Zetti'ye doğrulttu. "Seni öldürecekler, gidersen ben seni öldürürüm" dedi. Evden çıkan Azizke'ye arkadan birkaç el ateş etti. Azizke kaymakamlığa sığındı. Bu hadise bölgede hızla duyuldu. Tüm Süryaniler paniğe kapılarak Midyat'ın IO km. kuzeyinde müstahkem bir köy olan Aynverd'e (Süryanice Invardo, Türkçe Gülgöze) kaçmaya başladı.



    Olayların başlamasını fırsat bilen birçok kişi Süryanilerin malına ve canına göz koydu. Birçok masum Süryani öldürüldü. Aynverd'e sığınanlar 62 gün boyunca direnerek teslim olmadı. Süryanileri kollayıp gözeten bölgenin ünlü ağaları, Haco Ağa, Çelebi Ağa, Serhan Ağa ve Alike Batte'nin olaylar esnasında Harput Hapishanesi'nde tutuklu bulunmaları, yöredeki çapulcuların Hükümet kuvvetleri ile birlikte daha da rahat hareket etmelerine sebep oldu.



    Sonunda Müslüman Şeyh Fethullah, Aynverd'e gelerek çadır kurdu. Süryanilerin mallarının canlarının ve namuslarının Müslümanlara haram olduğu fetvasını dört bir yana duyurarak etrafındaki aklı başında alimlerle çapulcuları engellemeye çalıştı. Ortam güvenli bir hale geldikten sonra Süryaniler Aynverd'ten çıkarak evlerine geri döndüler.

             Ömer Naci bölgede

Ancak İTC’nin Süryanilerle ilgili planları yürürlükteydi. Teşkilat-ı Mahsusa adına İran-Azerbaycan sınırında Ruslara karşı isyan örgütlemek üzere Erzurum’a gelen Ömer Naci, 26 Eylül’de Mardin-Midyat Süryanilerinin devlete karşı ayaklandığını ileri sürdü. Kasım ayında Süryani direnişi ezildi ve Süryaniler tehcire tabi tutuldular. Kilise kayıtlarına göre 700 bin Süryani’nin yaşadığı bölgede SEYFO sırasında yaklaşık 500 bin Süryani yok oldu. Yok olan bu nüfusun yaklaşık 300 bini katledildi. Geri kalan yaklaşık 200 bin kişinin bir kısmı din değiştirip kimliğini kaybederken bir kısmı da yaşadığı coğrafyadan kalkıp başka yerlere göç etti. Sonuç olarak 1915 soykırımının yaşandığı bölgede Süryanilerin nüfusu 200 bin civarına düştü.

(...)



           İtilaf Devletleri ile temaslar

     Ancak İlyas Şakir Efendi, imparatorluğun sonunun yakın olduğunu ve ortaya çıkacak kaos ortamında Süryanilerin başına işler geleceğini hissetmiş olmalıydı ki, aynı zamanda İtilaf Devletleri nezdinde girişimlerde bulunmaya karar verdi. Fransız ve İngiliz arşivlerindeki belgelere bakılırsa, İlyas Şakir Efendi, Birinci Dünya Savaşı’nı bitirmek üzere Ocak 1919-Ocak 1920 arasında toplanan Paris Barış Konferansı’na Musul’daki Dominiken Mektebi’nde eğitim gördüğü için önce Katolik olan, ancak daha sonra Ortodoksluğa geçen Suriye Metropoliti Severios Afram Barsavm (Efraim Barsam) başkanlığında bir heyet gönderdi.

İlyas Şakir Efendi tarafından Temmuz 1917’de ABD’deki Süryani Ortodoks cemaatine elçi tayin edilen, Suriye’de iken İtilaf Devletleri’nin en yakın adamı, Arap milliyetçisi Emir Faysal’ın ateşli bir taraftarı olan Barsavm, mükemmel Fransızcası da düşünülünce mükemmel bir seçimdi.

Ancak, bütün bu artılarına rağmen, Fransız Dışişleri Bakanlığı’nın raporlarındaki kötü ifadelere bakılırsa, Fransızlar, Ortodoks Süryanileri pek ciddiye almıyorlardı. Öte yandan, Barsavm, Diyarbakır, Harput, Bitlis, Van ve Urfa vilayetlerini kapsayan özek bir yönetimden yana olduğu için de Fransız çıkarlarıyla uymuyordu.

(...)


    Ortodoks Süryanilerin temsilcisi Barsavm ise büyük bir hayal kırıklığına uğradı. Barsavm daha sonra “Orada [Paris’te] halkımın başına gelen bin bir türlü felaketi tek tek açıkladım. Baskı ve zulmü ayrıntılı olarak anlattım. Özellikle de savaşta hunharca katledilen, açlıktan ve soğuktan telef olan ölülerimizin resimlerini önlerinde sergilememe rağmen, konferansa katılan delegelerin hiçbirinin gözyaşı akıtmadığını ve hatta delegelerin bize acımadıklarını görünce, orada taştan heykellere konuşma yaptığımı hissettim” diyerek büyük devletlerin 1915 konusundaki ikiyüzlü tavrını doğrulayacaktı...

     Süryanilerin cumhuriyet dönemindeki çilesini de başka zaman anlatalım.


17 Haziran 2023 Cumartesi

 

ANALOG KAFASI

Metin Belgin*

    Şimdi de 45’lik plaklar arasında, dilime dolanan şarkılar eşliğinde geçmişe yolculuğa çıkalım! 1960’lı yıllarda ‘Bursa’nın ufak tefek taşları’nda seke seke büyüyorum, “zetinyağlı yiyemem aman” türküsünü ezberliyorum, çünkü bayılıyorum ‘Sana’ yağlı ekmek dilimine… Sonra ‘Bak bir varmış bir yokmuş’ diyerek, gâvurca şarkılara Türkçe sözler yazılıyor. Çılgınca yayılan Twist dansı ‘çalkala yavrum çalkala’nın Amerikan sallaması, Öztürk Serengil durur mu, hemen ‘Abidik Kubidik’ yerliye çeviriyor mevzuyu… “Bir şarkısın sen ömür boyu sürecek” Berkant’la Samanyolu’na ışınlanıyorum, kızlarla düğün salonlarında ilk ürkek dansları hiç unutur muyum?

                                           Cem Karaca


    Siyah-beyaz ama gerçekten ‘Those were the days’ ne günlerdi dostum, arajmanında “Üzüntüyü bırak, yaşamaya bak” diyor Gönül Turgut… Tülay’la ‘Burçak Tarlası’nda gelinlik kızların arasındayım, olanlar olmuş, Barış Manço ‘kol düğmeleri’ni kutusuna koymuş, ayrılmış nişanlısından… “Bir gün belki hayattan…” Cem Karaca kasıp kavuruyor ortalığı, sonra da “doğu batı, gâvur, müslüm bir bana” diyor, valla doğru söylüyor. ‘It's Now or Never’ Kral Elvis gibi favori bırakıcam az kaldı! O zamanlar popüler müzikleri her birini 10 liraya satın aldığın 45’lik plaklardan dinleyebiliyorsun, “yok bana radyo yeter” diyorsan; ‘Beraber ve Solo Şarkılar’la, arada ‘Yurttan Sesler’ yahut ‘Hafif Batı Müziği’yle, bazen de denetimden geçmiş ‘Türkçe Sözlü Hafif Müzik’le idare etmek mecburiyetindesin!

                                              Barış Manço


       Ajda’nın plağı ‘Dünya dönüyor’ pikapta… Adamo kırık Türkçesiyle ‘Her yerde kar var’ derken, kardan adama göz yapıyorum kömürden... Patricia Carli’yle “Özlerim İstanbul’u her zaman” yine yabancı hayranlığıyla… “Ya her şeyim ya hiçim” Hümeyra’yla ‘Kördüğüm’ olmuşum, Alpay’ın ‘Fabrika Kızı’ geçiyor gün doğarken sokaktan… Neden, neden, neden ‘Delilah’ diye haykırıyor Tom Jones… “Şimdi uzaklardasın, gönül hicranla doldu” Zeki Müren’in hıçkırıklı sesi karışıyor araya; Hey Jude, Come Together, Yesterday, Ob-la-di, ob-la-da, devam ediyor hayat... Beatles’a, o bitli fırlamalara özenip saçlarımı uzatıyorum, berber koltuğunda kafam kazınırken küsüyorum aynalara…


                                      Ajda Pekkan

       Çikolata renkli Shirley abla nerden başlıyor, nerede bitiriyor ‘Aşk Hikayesi’ni bilmiyorum ama “Vurulmuşum dağların kuytuluk bir boğazında” Fikret Kızılok’la… Bir yandan ‘Kitabe-i Seng-i Mezar’ okuyorum Orhan Veli’den, King Crimson’cılar ‘Epitaph’ eşliğinde gömüyor Süleyman efendiyi… Plak dinlemenin keyfi başka, “Zil, şal ve gül” Nesrin Sipahi’yle ‘Endülüs’te Raks’ bambaşka… Deep Purple, ‘Child In Time’ şarkısında Ian Gillan kulaklarımı yırtıyor; zamane çocuğu muyum yoksa kadife sesli Nat King Cole babanın ‘Nature Boy’u mu?


                                      Fikret Kızılok

    İlkokul arkadaşım Nejat’ların evinde ‘Je t'aime… Moi non plus’ plağını dinliyoruz gizli gizli... Jane Birkin yatakta inlemeye başladığında komşular duymasın diye sesini kısıyoruz utanarak… Daha ‘Ayın Karanlık Yüzü’nü keşfe çıkıcam Pink Floyd’la…. Mediha Demirkıran’ın söylediği gibi “İstanbul’u artık hiç sevmiyorum” Demis Roussos abi, “sonsuza kadar daima” dese de, ilk ayrılığın yaşları boşalıyor gözlerimden: ‘Goodbye, My Love, Goodbye’…

                                             Barış Manço


     Barış’çı mısın yoksa Cem’ci mi? Biri ‘işte hendek işte deve’ diyerek geleneği popülerleştiriyor; öteki isyancı ozanları yeniden parlatıyor: “Ferman padişahın, dağlar bizimdir” Sol yumruk havada…

                                           Cem Karaca


       Konservatuvar’da solfej hocam Kemal Ebcioğlu’nun bestesi ‘Seninle bir dakika’ Örovizyon’da yarışıyor ilk kez, Semiha’yla yankılanıyor, heyecanlıyız ama sonuncu oluyoruz, olsun, makus talihimiz bu değil mi?

                                       Tanju Okan


     Dario Moreno’nun, Tanju Okan’ın şarkılarıyla meyhanede “Her akşam votka, rakı ve şarap” hâlim harap, Erkin Koray’la Meçhul’e karışıyorum, Orhan Gencebay’la da arabeskin dibine vuruyorum; ‘Batsın bu dünya’… 45’likler, 33’lükler pikapta dönmeye devam ederken kaset devri başlıyor, plakları kasete kaydediyorum, kasetçalardan dinliyorum artık, yani bugünkü ‘Playlist’in epey zahmetli hali… Bursa’da yine delikanlı zamanlarda ELP’nin ‘C’est La Vie’ şarkısını peş peşe kasete dolduruyorum, Beybi Tayfun, Çırpanlı Mutlu, Gürsulu Orhan’la bıkmadan usanmadan dinliyoruz; “İşte hayat bu”… Sizde geçmişte dilinize dolanan şarkılardan Playlist’inizi yapın bakalım neler hatırlayacaksınız?

                                    Dario Moreno


*Metin Belgin / Devlet Tiyatrosu oyuncusu




16 Haziran 2023 Cuma

 

Kayıp Tarihin Küskün Avazı: Şakiro

Mustafa güçlü

                                              Şakiro
Acılar coğrafyasının derinliklerinde, sesi erkek kekliğin ses güzelliğine benzetilerek sevenleri tarafından “Kewê Ribat” (Rabat Kekliği) olarak adlandırılan Şakiro’nun gırtlaktan yayılan dalgalı sesini dinlediğinizde bunun ne kadar yerinde bir benzetme olduğunu anlarsınız.

                                        Şakiro

Resmi olarak 1936 yılında doğduğu kayıtlara geçen Şakiro’nun aslında 1931 yılında Ağrı Eleşkirt’e bağlı Kele (Toprakkale) köyünde doğduğu belirtilmektedir.

Günlerce dur duraksız kılam söylemesiyle popülaritesi toplum içinde artan Şakiro’nun asıl adı Şakir Deniz’dir. Genellikle kadın üzerine söylediği güzellemelerle lirik; toplumsal konuları işlediği epik şarkılarıyla sözel kültür sürdürücüsü konumundadır.

Sözel tarihin binlerce yıllık hafızasının devamı olarak nitelenen sanatçı, tanınmış dengbej Resoya Gopa’lın yanında usta çırak ilişkisiyle kendini geliştirme olanağına kavuşmuştur.

Baskı altındaki dillerin, sanatçılarının uğradığı bütün engellemelere uğrayan biri olarak ölümünden kısa bir süre önce yapılan röportaj teklifine verdiği cevapta kendini halkının sahiplenmemesine serzenişte bulunması zamanın vefasızlığına duyduğu tepkiyi gösterir.

Gazeteci Rahmi Batur’a kırgınlığını dile getirirken popüler kültür içinde yer almayan sanatçıların yokluk içindeki yaşamına dair zorlukları yakıcı bir şekilde göz önüne sermiştir.

İzmir’de Bornova’nın yoksul bir semtinde böbrek hastası olarak 1996 yılında hayata gözlerini yuman sanatçının kadir bilmezliğe yaptığı vurgu, onun yaşadığı süreçlerde beklentileri, hayal kırıklıklarıyla ne kadar örselendiğini bu yüzden siteminin ne kadar haklı olduğunu duyumsatıyor.

“Kürtlere kırgınım. Kürtler değerlerine, dengbêjlerine sahip çıkmıyor. Türklere bir bakın Bir Aşık Veyselleri vardı, ona sahip çıkıldı. Bütün dünyaya onu tanıttılar. Bir Reşo’muz vardı. Hepimizin ustası. Aç öldü. Şimdi söyle bakalım seninle nasıl konuşayım ve gönlümü nasıl açayım?”

Gönül kırıklığı gerçekten en büyük kırgınlıklardan biridir. “Gönül koymak” diye halk arasında çok sık kullandığımız bir deyim vardır.

İnsan dostuna, eşine, sevdiğine gönül koyar, kırgınlığını dillendiremediği için kimseye gönlünü açamaz. Şakiro’nun kırgınlığı, sitemi bu bağlamda acılarını, dertlerini dillendirdiği halkınadır.

Oysa Aşık Veysel ve birçok sanatçının resmî ideolojinin el vermesiyle tanınır hale geldiğini biliyoruz. Özellikle Aşık Veysel’in ozanlar şehri Sivas’ta başlayan yolculuğunda Alevi-Bektaşi geleneği içinden gelmiş olmasına rağmen bu konular hakkında yakın çevresi dışında sessiz kaldığı gözlemlenmiştir.

Âşık Veysel, Cumhuriyet’in 10’uncu yılı için yazdığı ‘Cumhuriyet Destanı’nı Mustafa Kemal’in huzurunda okuyabilmek adına köyünden çetin koşullarda 3 ay yürüyerek Ankara’ya ulaşmış, bu bağlamda Cumhuriyet ideolojisine eklemlenmeyi seçmiş bir ozandır.

Şakiro’ya gelince binlerce yıllık yazıya dökülmemiş bir kültürün ağızdan ağıza yayılan sözel tarihinin devamcısı olarak yasaklanan bir dilin, kültürün sürdürücüsü olmakla birlikte sahiplenilme duygusu seslendiği kitlenin ulusal bilinç düzeyiyle de alakalıdır

Şakiro’nun stüdyo kayıtlarına pek sıcak bakmadığı bu yüzden dost ortamlarında sevenleri tarafından ilkel koşullarda yapılan ses kayıtlarının günümüze ulaştığı biliniyor.

2020 yılında, Kürt-Alman Kültür Enstitüsü sanatçının oğlu Ümit Deniz’le telif haklarıyla ilgili bir anlaşma imzalayarak sanatçının külliyatının bir nebze de olsa koruma altına alınması için çalışma başlattı.

Bu projeyle 200’ü aşkın eserinin yanı sıra, şimdiye kadar yayınlanmamış eserleri, günümüz teknolojisi ile yeniden yapılandırılarak dinleyicilerine ulaştırılacak.

Şakiro gibi unutulmaya yüz tutmuş değerlerin sahiplenilerek gelecek kuşaklara aktarılması sözel kültürün yaşatılması ve halkların belleğinin devamlılığı açısından oldukça önem arz etmektedir.

Yazımızı 5 Haziran 1996’da hayata gözlerini yuman keklik avazlı Şakiro’nun seslendirdiği bir eseriyle sonlandırmak istiyorum.

Anısına saygıyla…

                EMRO-ŞAKİRO 

Emro sibeye qîz û bûkê gundê me meşîyаne w’аvê

Delаl, bejn zirаvа, çepil dirêjа, porkejа, nаv qendîlа xwe dа

ne pêşîyê

Gemаr û miskînyа, dêkotîyа xwe dаne dаwîyê,

Qemer а min а bi nîşаn dixemilî şevа xаtirê dilê rezîl xwe dа bu nаvê

Geli gundî û cînаrno gilî û gаzin û lomа ji min nekin

Min sond xwerî tu cаrа li ser kаwа xwe vа kubаr rа

Li tu qîz û bûkê xelkê rа nаkim merhаbаtîyê tu silаvê

(Ah ömür, sabahtır köydeki kızlar gelinler nehre indi,

Güzeller, ince belliler, uzun saçlılar önde duruyorlar,

Kötü ve güzel olmayanlar ise arkada duruyorlar,

Benim güzelim ve esmerim süsleniyordu, benim rezil yüreğimin hatırına ortada duruyordu,

Köylüler komşular benim hakkımda söz söylemeyin, söylenmeyin (benimle) dalga geçmeyin.

Yemin etmişim hiçbir zaman kibar ve esmer yârimin üzerine,

El alemin kızına ve gelinine merhaba ve selam demem.)




4 Haziran 2023 Pazar

 

ORHAN KEMAL VE AHMET ARİF

2 Haziran Orhan Kemal'in 53.,Ahmet Arif'in 32. ölüm yıldönümü


    Orhan Kemal, yoksul kesimin, işçilerin, öğrencilerin yaşamını anlattı. Ahmet Arif'in hayattayken yayımladığı tek kitabı "Hasretinden Prangalar Eskittim", korsan baskılarıyla birlikte yüz binlercesi kitaplıklarda baş köşeyi aldı.

Nâzım Hikmet ve Gorki okuduğu için hapis

    Asıl adı Mehmet Raşit Öğütçü olan Orhan Kemal, 15 Eylül 1914'te Ceyhan Adana'da dünyaya geldi. Suriye'de geçirdiği çocukluk yıllarından sonra Türkiye'ye döndü. 2 Haziran 1970 günü, 55 yaşında hayatını kaybetti.

    İlk öykü kitabı "Ekmek Kavgası" (1949) ve "Küçük Adamın Notları" başlığı altında yayımladığı otobiyografik roman dizisiyle yaygın bir üne kavuştu. Edebi hayatı 1960'lı yıllarda zirveye ulaştı.

    Adana'da toprak ve fabrika işçilerinin dünyasını, İstanbul'daki gecekondu mahallelerini, fabrika çevrelerini eserlerine yansıttı. "Murtaza", "Hanımın Çiftliği", "72. Koğuş", "Bereketli Topraklar Üzerinde" adlı eserleri başyapıtları arasındadır.

    1938'de Niğde'de askerliğini yaparken "Maksim Gorki ve Nâzım Hikmet kitapları okumak", "yabancı rejimler lehinde propaganda ve isyana teşvik" suçundan 5 yıl hapis cezasına mahkûm edildi ve Kayseri Hapishanesi'ne gönderildi. İlk şiirini Kayseri Hapishanesi'nde yazdı.

İşçiler, öğrenciler ve yoksullar

    1951'de İstanbul'a taşınan Orhan Kemal, yoksul kesimin, işçilerin, öğrencilerin yaşamını anlatan öykü ve romanlar yazdı ve insan-toplum ilişkilerini gerçekçi bir dille yansıttı. Yayınlanmış 14 öykü, 33 roman, iki oyun, bir anı, bir inceleme, 8 araştırma kitabı bulunuyor.

    Anısını yaşatmak için Beyoğlu, Cihangir'de Orhan Kemal Müzesi açıldı. 1972'den bu yana adına bir roman yarışması (Orhan Kemal Roman Armağanı) düzenleniyor. Ayrıca Fatih Ordu Caddesi üzerinde adının verildiği bir kütüphane bulunuyor.

   2023 yılı 52. Orhan Kemal Roman Armağanı ödülü "Babamın Bağlaması" romanıyla kazanan Kemal Varol'a değer görüldü.

                                               Kemal Varol
 

2    3 Nisan 1923'te Diyarbakır'da dünyaya gelen Ahmed Arif'in hayattayken yayımladığı tek kitabı "Hasretinden Prangalar Eskittim" Türkiye'nin en çok basılan şiir kitapları arasında yer alıyor. Şair ve gazeteci Arif, 2 Haziran 1991'de Ankara'da hayatını kaybetti. Şiirlerini samimi bir anlatımla, serbest ölçüyle yazdı. 

bianet yazarı Şeyhmus Diken şöyle diyor Ahmed Arif şiiri için:

    "Ahmed Arif, tümü 19 - 32 yaşı arasında, yani 1946 ile 50 yılları arasında yazdığı şiirleri, yazdıktan sonra elden ele, dilden dile dolaştıktan en az 10 yıl sonra, 1968'te kitap olarak basıldı. Korsan baskılarıyla birlikte yüz binlercesi kitaplıklarda baş köşeyi aldı. Kitap boyutu içinde 75 sayfa, dize olarak saydığınızda 1014 dize, toplamda 19 şiirden oluşan ve adı 'Hasretinden Prangalar Eskittim' olan bir kitabın şairinden söz ediyoruz.

    "Belki 1014 dizeyi oturup bir günde ya da bir haftada yazabilecek şairler de var elbette bu ülkede, küçümsemek amacıyla söylemiyorum, sadece Ahmed Arif'in 64 yıllık hayata sığdırdığı 1014 dizeden, yani 19 şiirden söz ediyorum. Kült olmuş bir şairin bıraktıklarını düşünerek Ahmed Arif'e ve 'Hasretinden Prangalar Eskittim'e bakmak gerekir."

Sekiz kardeşin en küçüğü

    Babası Rumeli'den Kerkük'e görevli gelmiş o yıllarda Osmanlı Devleti hizmetinde memur olarak çalışan Arif Hikmet, annesi Sare Hanım ise Erbilli bir Kürt'tür. Sekiz kardeşin en küçüğü idi. Asıl adı Ahmet Hamdi Önal'dır.

    Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi felsefe bölümüne kaydoldu, ancak mezun olmadı. 1950'de Türk Ceza Kanunu'nun 141'inci maddesine aykırı davranmak, 1952'de gizli örgüt kurma gerekçesiyle iki kez tutuklandı. Tutukluluğu sırasında Sanasaryan Han'da işkenceye maruz kaldı. 38 ay tutuklu kaldıktan sonra yapılan yargılama sonunda iki yıl hapis ve sekiz ay Urfa'da gözetim altında tutulma cezası verildi. Bu cezayı yargılanmadan önce fazlasıyla çektiği için 7 Ekim 1954'te tahliye edildi. Kamu gözetimi cezasını tamamladıktan sonra Ankara'ya döndü

2 Haziran 2023 Cuma

 

KİMSEYE ETMEM ŞİKAYET ŞARKISININ ACIKLI HİKAYESİ

ONÜÇ YAŞINDA BİR KIZIN HAYKIRIŞI

İhsan Raif Hanım

Güfte: İhsan Raif hanım Beste: Kemani Sarkis Efendi

                                    Kemani Sarkis Efendi

Doğu Cem Gürcan

    Kimseye Etmem Şikayet' hepimizin severek dinlediği bir Türk Sanat Müziği eseridir. Peki ya içinde geçen hikayesini biliyor muyuz?

    Şarkı aslında henüz 13 yaşında evlendirilen bir kız çocuğunun haykırışını anlatıyor desek siz de bizim gibi çok şaşırırsınız.

    İhsan Raif Hanım, babasının valilik görevi nedeniyle bulunduğu Beyrut'ta hayata gözlerini açmıştı. 12 yaşına kadar da Adana'da hayatını sürdürmüştü. 12 yaşına geldiğinde ise yine babasının görevi nedeniyle İstanbul'a taşındı...Her şey böyle başlamıştı...

    İhsan Raif Hanım, İstanbul'a taşındıklarında Taş Konak'ta yaşamaya başladı. Kendisi Taş Konak'ı O günler başka bir semâ altında, tomurcuk güllerin açtığı, uçarı gönüllerin coştuğu hayal ülkesiydi' diye hüzünle anıyor ve 'şiirin, musikinin, sanatın beslendiği edebiyat mekânı” olarak adlandırıyordu.

Taş Konak'ta mutlu mesut bir hayat sürüyordu İhsan Raif Hanım. Kardeşi Belkıs ile oyunlar oynuyordu.

İhsan Raif Hanım yine bir gün kardeşi Belkıs ile oyun oynarken, Taş Konak'taki odalarına birden hışımla biri dalar. Kimdi bu adam, ne istiyordu, Taş Konak'a nasıl girebilmişti?

Niyetinin hiç de iyi olmadığı belli olan bu adam, İhsan Raif Hanım'ı kaçırmaya çalışmıştı. Fakat başarılı olamadı. Çocukların çığlığı eşliğinde oradan uzaklaştı ve gözden kayboldu.

Meğerse bu kişi Reji Memuru Mehmet Ali'ymiş. Başka bir kadınla birliktelik yaşamasına, çocuğu olmasına rağmen Mehmet Ali’nin gözü küçük kızdaymış. Mısırlı Arap Bacıları kandırarak dalmış Taş Konak'a. Bu nedenledir ki İhsan Raif’in hatıralarında “Arap Bacıların komplosu” olarak kalır bu olay.

Yaşanan bu olay İhsan Raif Hanım'ın hayatında büyük değişikliklere ve ızdıraplara yol açar. Babası Raif Paşa yaşanan bu hadiseden ve etrafta çıkan dedikodulardan sonra kızı İhsan Raif Hanım'ın Mehmet Ali ile evlenmesine karar verir. Üstelik henüz 13 yaşındayken...

“Babamın terazisinin şaştığını hiç görmedim ben. Onu Hazret-i Ömer adaletinin timsali bilirdim. Benim istikbalimi tartarken adil olmadı o terazi. Mehmet Ali’yle nikâhlanmaktan başka çıkar yolum kalmadı. Günlerce gözyaşı döktüm, haftalarca yalvardım. Babacığım, masumum, bana kıyma, derslerimi tamamlayayım, yaşım küçük, beni yakma, dizlerine kapandım. Beni sevdiğim biriyle evlendir, telli duvaklı gelin et...”

diyordu İhsan Raif Hanım, yaşanan bu olayla ilgili... Babasıyla ilgili...

İzmir'e sürgün ve "Kimseye Etmem Şikayet"

1890 yılında İzmir'e gelin olarak gönderilmeye hazırlanan İhsan Raif Hanım, Taş Konak'tan ayrılmadan önce, 14 sene dönemeyeceği İstanbul'a veda ederken, çocukluk masumiyetinden, çok sevdiği İstanbul’dan, hem de hiç sevmediği kocaman bir adamın karısı olarak ayrılırken, içindeki üzüntüsünü, korkusunu, nefretini ve umutsuzluğunu kağıda döker.

Kimseye etmem şikayet; ağlarım ben halime
Titrerim mücrim gibibaktıkça istikbalime
Perde-i zulmet çekilmiş korkarım ikbalime
Titrerim mücrim gibi baktıkça istikbalime…

Geç gelen mutluluk, genç gelen ölüm.

Evliliği, ailesi başka kadınlarla birlikte olan kocasından ayrılmasına razı gelene kadar, yani yaklaşık 14 yıl devam eder. Bu sürede 3 çocuğu olmuştur. İkinci evliliği 1 gün sürer. Üçüncü evliliği ise bir aşk evliliği olur. Yazar Şahabettin Süleyman ile evlenir. Eşi ölene kadar mutlu bir birliktelikleri olur. Bunun yanında İhsan Raif, edebiyat dünyasından bir çevre edinir ve şiirleri ile kendisini bu zümreye kabul ettirir. Dördüncü ve son evliliğini ise Şahabettin Beyin ölümünün ardından bir Fransız ile yapar. İhsan Raif Hanım’ın kısa ve fırtınalı yaşamı 1926’da son bulur. Öldüğünde 49 yaşındadır.