ZABEL YESAYAN:
BÜTÜN İNSANLAR
BİRDİR BİZE
Kemal Yalçın
Zabel Yesayan
Zabel Yesayan 4 Şubat 1878’de Üsküdar’da doğdu. Osmanlı İmparatorluğu tarihinde üniversiteye giden ilk kadındır. Paris’te Sorbon Üniversitesi’nde felsefe ve edebiyat öğrenimi gördü. Osmanlı İmparatorluğu döneminde yetişmiş, kadın ve insan haklarını savunmuş cesur, tutarlı, çok yaratıcı ilk kadın yazardır. Çok maceralı bir hayat yaşadı. Çok acılar gördü. İstanbul aşığı bir Ermeni idi. Çocukluğunun geçtiği Üsküdar Silahtar Bahçeleri Mahallesi onun en sevdiği, varolduğu topraktır.
Çok maceralı bir hayat yaşadı. 24 Nisan 1915 günü ölüme gönderilen 250 Ermeni aydın, yazar, şair, kültür ve siyaset insanı listesinin arasında tek kadın olarak onunda adı vardı. Bir hastanenin doğum odasına gizlenerek ölümden kurtuldu.
Çok acılar gördü. Çok hasretler çekti. 1933’te Paris’ten “Yeni Vatanım” dediği Sovyet Ermenistan’ına gitti. Ermeni Yazarlar Birliği’nin yönetim kurulunda yer aldı. Yerevan Ermeni Devlet Üniversitesi’nde de Batı Ermeni Edebiyatı dersleri verdi. Sovyet Rejimini destekledi. Fakat 1937 yılında Stalin’in “Büyük Temizlik” adı verilen soruşturmalar sırasında tutuklandı. Uzun süre Yerevan’da zindanda tutuldu ve sorgulandı. “Ermeni milliyetçiliği yapmak ve Fransız ajanı olmakla” suçlanıyordu.
Suçlamaları kabul etmedi. İdama mahkûm edildi. Yaşı nedeniyle cezası ömür boyu hapse çevrildi. Sibirya’daki çalışma ve toplama kamplarından birine gönderildi.
Nerede? Ne zaman? Nasıl öldü ya da öldürüldü? Bilinmiyor. 1942-1943 yılında Sibirya’da öldüğü tahmin ediliyor.
Zabel Yesayan’dan geriye sevgiyle ve İstanbul hasretiyle çarpan bir yürek, cesur bir kalem ve temiz bir vicdanla yazılmış eserler kaldı.
Başlıca eserleri: Yıkıntılar Arasında, Son Kadeh, Meliha Nuri Hanım, Sürgün Ruhum’dur.
Zabel Yesayan Anadolu’nun akıllı, cesur, vefalı, vicdanlı, yaratıcı, kalemi güçlü ilk kadın yazarlarından biri idi.
Yunus Emre :Adımız miskindir bizim / Düşmanımız kindir bizim / Biz kimseye kin tutmayız /Bütün insanlar birdir bize./ Söz ola kopara başı,/ Söz ola bitire savaşı / Söz ola ağulu aşı /Yağ ile bal ede bir söz
KEMAL YALÇIN: Zabel Yesayan Edebiyat ve Tiyatro Günleri’nden çok yeni bilgiler öğrendim. Üç gün boyunca dünyam daha da zenginleşti. Yeni insanlar tanıdım, yeni dostlar kazandım.Zabel Yesayan Edebiyat ve Tiyatro Günleri çok emek verilerek hazırlanmıştı. “Interkulturelle DenkFabrik e.V.” ve “Die Beauftargte der Bundesregierung für Medien” başta olmak üzere bu projeyi destekleyen kurumlara, Birzamanlar Yayıncılık ve Aras Yayınevi’ne çok teşekkür ederim.
Projenin yöneticisi Hasan Burgucuoğlu’na, İrfan Cüre’ye, Ayşe Burgucuoğlu’na, projeyi kaleme alan Ulaş Cüre’ye sevgi ve teşekkürlerimi sunarım.
Zabel Yesayan Edebiyat ve Tiyatro Günleri’nin sunuculuğunu Rukiye Çankıran ile Aris Nalcı çok güzel yaptılar. Kendilerini kutlar, çok teşekkür ederim.
Zabel Yesayan Edebiyat ve Tiyatro Günleri’nin çevirilerini Tevfik Turan harika bir dille yaptı. Kendisine saygı, sevgi ve teşekkürlerimi sunarım.
Boğaziçi Gösteri Sanatları Topluluğu tarafından yazılan ve sahnelenen “ZABEL” tiyatrosu harikaydı.
Oyuncular sahnede rol yapmadılar, yaşadılar ve yaşattılar. “Zabel” oyunu çok güzel kurgulanmıştı. Tarihsel bir kişilik, bir yazar, Üsküdar’da başlayıp Sibirya’da biten bir hayat ancak böyle sahnelenebilir ve yaşatılabilirdi. Boğaziçi Gösteri Sanatları Topluluğu’na saygı, sevgi ve teşekkürlerimi sunarım.
Değerli Arkadaşlarım,
Bu dünya sizlerle birlikte daha güzel ve anlamlıdır.
İyi ki varsınız! İyi ki varız!
Bochum, 21 Kasım 2022, Kemal Yalçın
Hiç yorum yok:
Yorum Gönder