7 Aralık 2014 Pazar



İki tane aklıselim baayan, heyecan yaparak kapıdan giriş yaptılar...*
Oya Baydar

“Kürtçe Türkiye’nin bütün okullarında 4. sınıftan itibaren zorunlu ders olmalıdır. Gerekçem, “dedelerin mezar taşlarını okuyamamak” türünden değil. Bu ülkede nüfusun ortalama yüzde 25’i Kürtse ve Kürtlerle Türkler iç  içe yaşıyorlarsa, böyle devam etmesini istiyorsak, Türklerin Kürtçe Kürtlerin Türkçe öğrenmeleri elzemdir”

Başlıktaki cümleyi saçma sapan, yanlış, komik buldunuz değil mi? Oysa her gün benzer sözleri, benzer cümleleri televizyonlardan duyuyor, gazetelerden okuyor, hatta kendiniz de kullanıyorsunuz. Argodan, sokak dilinden, çocukların kendi aralarındaki konuşmalarından, “mesac”laşmalarından söz etmiyorum: sevdiğimiz, izlediğimiz deneyimli donanımlı haber sunucuları, moderatörler, ünlü şanlı köşe yazarları, üst düzey siyasiler, artistler, sanatçılar, eğitimciler, vb; yani toplumda dilin doğru kullanımından, gelişmesinden, zenginleşmesinden sorumlu olanlar Türkçeden başka her şey olan bu kuşdilini farkında bile olmadan kullanıp duruyorlar.
Perişan Türkçe ile Osmanlıcaya heves etmek!
Baştan söyleyeyim: Arap harflerinin (aslı Himyerî harfleri) seçmeli ders olarak lise düzeyinde müfredata alınmasını yıllardır savunurum; Türkçe alfabeye geçilirken korunmamış, toptan yok sayılmış olmasını kültürel değerlerin ve köklerin inkârı olarak görürüm ki, bu inkâr düşün, sanat, edebiyat yaşamımızda kayıplara yol açmıştır. Eğitim Şurası’nda tartışılan önerinin Osmanlıcı-dinci ideolojik yaklaşımın zorlaması olduğunu; asıl maksadın Arap harfleri=Kur’an harfleri sığlığında bir zihniyetle ve “dedelerinin mezar taşlarını okuyamayan nesiller” kofluğunda bir gerekçelendirmeyle, eğitim iklimini evrensel kültür alanından Ortadoğu Arap İslam dünyasına kaydırmak olduğunu biliyorum.
Yine de Türkiyeli bir genç, yüksek öğrenimde kendi tarihine, sanat-kültür köklerine dönük bir dal seçmek ya da araştırma yapmak istediğinde, mesela Osmanlı mimarî tarihi ya da bilimi, ya da vb., vb. üzerine çalıştığında Arap harflerine, bir ölçüde de Osmanlıca’ya aşina olmalıdır. (Fransa, Almanya, İtalya gibi Batı ülkelerinde kimi dallarda Latince ya da eski Yunanca gibi) Ya da konuya ilgisi, merakı vardır, önü kesilmemeli, istediği dili öğrenip geliştirmesine olanak tanınmalıdır.
İyi de, gerek konuşma gerekse yazı dili olarak Türkçenin hal-i pürmelâli bugünkü vahim düzeydeyken ve her gün biraz daha kötüleşirken, okullarımızda bırakın öğrencileri, öğretmenlerin büyük çoğunluğu Türkçe eksikliği ile malûlken zorunlu Osmanlıca dersi önerisi neye hizmet ediyor, ne amaçlıyor ve daha önemlisi nasıl, hangi yetişmiş eğitimciler tarafından verilecek? Bırakın Osmanlıca’yı Türkçe öğretiminin kalitesi, sonuçlarıyla ortada...
1990’dan bu yana çeşitli yayınlarda redaktör olarak, gazetelerde dergilerde yazıişleri elemanı, düzeltmen olarak çalıştım. En önemlisi de dikkatli bir okurum. İddia ile söylüyorum ki, eğitim şuralarında, ilgili bakanlıklarda, öğretmenler hatta Türkçe, dilbilgisi, edebiyat öğretmenleri arasında bile, “de”nin “da”nın, “ki”nin, vb. ne zaman bitişik ne zaman yazılacağını bilenlerin oranı yüzde onun çok altındadır. En ciddi gazeteleri açın, uzağa gitmeyin t24 dahil ciddi internet sitelerine bakın, reklam spotlarını o gözle inceleyin, haklı olduğumu göreceksiniz.
Türkçe, çok badireler geçirmiş ve geçirmekte olan yaralı bir dil. Doğal seyrine hem Osmanlı eliti hem de Cumhuriyet eliti tarafından müdahale edilmiş. Zenginleşmesi, yapısının sağlamlaşması, kurallarına kavuşması için gerekli çalışmalar, düzenlemeler ideolojik dayatma ve çatışmaların parçası olmuş, hâlâ da oluyor. Minicik birkaç örnek: Kent dersen ilericisin, şehir dersen gerici; örneğin dersen cumhuriyetçi-laiksin, mesela dersen gerici; hikâye tutucu, öykü ilerici, hatırlamak eski, anımsamak yeni.... Bir de uzatma, inceltme işareti sorunumuz var ki, son iki kuşağa mensup televizyon spikerlerlerinden siyasetçilere bir sürü sözcüğü insanı irkiltecek kadar yanlış seslendirmelerinde büyük payı var. Hükümet anlamındaki “kabine” sözcüğünü “kabîle” gibi “i”yi uzatarak söylemek, “nemâ” denmesi gerekirken “ama” der gibi kısa a ile nema demek, “rakip”i, “laik”i, “hasım”ı, “hakem”i  “a”yı uzatarak komikleştirmek... vb.
Dilci değilim ama uğraşım, işim ve ilgim - sevgim dile, Türkçe’ye yönelik. Her geçen gün Türkçeyi yoksullaştırdığımızı, bozduğumuzu, kuralsızlaştırdığımızı çoğu zaman çaresiz kalarak gözlüyorum. Yazının başlığı bu çaresizliğin ifadesi zaten.
Galat- meşhur, galat-ı meşru olunca
Başlığı okuyup da, bunda ne yanlış var diye düşündüyseniz galat-ı meşhur ( yaygın yanlış) galat-ı meşru’ya (kabul edilmiş yanlış) dönüştüğü içindir. Mesela, “iki tane (veya adet) kadın” denmez, çünkü Türkçede -hesaplama gibi özel durumlar hariç- sayı bildirmişseniz kaç adet  olduğu zaten söylenmiştir. Çok daha önemlisi: canlılar, hele de insanlar için tane veya adet sözcükleri kullanılmaz. (iki adet şehit cenazesi,  sözünü duyduğunuzda -ki hem yazılı hem de sözlü medyada çok yaygın bir deyiş- rahatsız olmuyorsanız, yaygın yanlışı içselleştirmişsiniz ve dilin bozulmasının parçası olmuşsunuz demektir.) “Kadın” sözcüğü yerine “bayan”ın ( çoğunlukla baaayan seslendirmesiyle) geçmesi algıdaki bozulmanın dildeki yansıması olarak derin toplumsal-psikolojik nedenlere sahiptir ve şu sıralarda bana göre en irkiltici ama en yaygın galattır. Kırsal-muhafazakâr ahlâk anlayışının İslamî kadın anlayışıyla da pekişmiş zihniyetinin ürünü olan bu kullanım, kadını cinsiyetsizleştirmenin, nesneleştirmenin sözde kibarlık sosuna büründürülmesinin sonucudur. Kadınlık ayıptır, cinsellik çağrıştırır, (bir de tabii kız mı kadın mı diye bir derdimiz var ya!) bu yüzden kadına bayan der kurtuluruz. Sadece resmî hitap olarak önerilmiş Bay ve Bayan sözcükleri (Monsieur-Madame, Mister-Miss, vb) sadece hitaptır; kadın ve erkek sözcüklerinin yerine geçirildiğinde dili yapaylığa ve komikliğe götürürken aynı zamanrda fakirleştirir.
Gelelim şu “yapmak” fiiline. Artık sadece ev, bina, yol, ödev, iş.....yapılmıyor. Her biri için Türkçede ayrı fiiller, farklı sözcükler yokmuş gibi, heyecan yapılıyor, panik yapılıyor, en tuhafı da giriş yapılıyor, çıkış yapılıyor. Televizyonda haberleri okuyan spiker, “An itibariyle kabine üyeleri Başbakanlığın kapısından giriş yapıyorlar diyebiliriz” diyor. Bu “giriş yapmak, çıkış yapmak” öylesine yaygınlaştı ki girmek veya çıkmak diye fiillerin olduğu unutuldu. Bir de ekranda zaten gördüğümüz, kesin bir olay için “diyebiliriz” demek de cabası. Bu tarzın daha “entel” daha havalı olduğu sanılıyor belki ama, yapmak ve etmek yardımcı fiilleriyle ifade edilen edimler ve durumlar ne kadar fazlaysa o dil o kadar fakir demektir. Biz dilimizi yeni fiillerle zenginleştireceğimize var olan fiilleri giderek azaltıyoruz.
Galat (yanlış) yaygınlaştıkça doğru yanlış sayılmaya başlar. Mesela “aklıselim” sözcüğü... Koca koca profesörler, yorumcular, yazarlar bile aklıselim’i sıfat niyetine kullanıyorlar. Aklıselim adam diyorlar mesela iyi adam, akıllı adam, aptal adam der gibi. Oysa aklıselim, yani “sağduyu” isimdir; doğrusu, aklıselim sahibi adam’dır.
Bu kadar ukalalığı neden yaptım? Birileri Osmanlıca peşinde koşarken dilimiz elden gidiyor, bozuluyor, yoksullaşıyor, kimliksizleşiyor, kuralsızlaşıp kaosa yuvarlanıyor da ondan. Oysa toplumların ve kişilerin kendilerini sözlü-yazılı ifade biçimleri ve olanakları düşünme yetileriyle, kimlik gelişmeleriyle, kültürel zenginleşmeleriyle iç içedir. Dil fakirleşirse, bozulursa, lumpenleşirse, duyguları ifade eden sözcükler, fiiller bilgisayar dilinin mekanikliğine kurban edilirse kişinin de toplumun da düşüncesi daralır, fikir dünyası, sanatı, edebiyatı geriler, sıradanlaşır. Bence başta Eğitim Şurası’na katılan Eğitim Bir-Sen’ciler ve benzerleri için öncelikle Türkçe zorunlu ders haline getirilmelidir. Hatta Şura’ya katılım için Türkçe sınavı konulmalıdır. O zaman Şura’nın kompozisyonunun da nasıl değişeceğini görmek keyifli olur.
Benden de bir öneri: Zorunlu ders Kürtçe
Eğitim Şura’sı vesilesiyle eğitimi tartıştığımız şu günlerde benim de bir önerim var: Kürtçe Türkiye’nin bütün okullarında 4. sınıftan itibaren zorunlu ders olmalıdır. Gerekçem, “dedelerin mezar taşlarını okuyamamak” türünden değil. Bu ülkede nüfusun ortalama yüzde 25’i Kürtse ve Kürtlerle Türkler iç  içe yaşıyorlarsa, böyle devam etmesini istiyorsak, Türklerin Kürtçe Kürtlerin Türkçe öğrenmeleri elzemdir.
Anadilinde eğitimi tartışma konusu bile yapmıyorum. Bu hakkı hâlâ teslim etmemiş bir ülke kendi geleceğini karartmaktadır, o kadar. Önerim bütün Türkiye’yi kapsıyor. Çünkü barış deniyorsa, çözüm deniyorsa, birlikte yaşamak isteniyorsa, insanları birbirine en fazla yaklaştıran şey dildir. Dil insanın ülkesidir. Türkçe ile Kürtçenin birlikte konuşulduğu, duyguların, sevinçlerin, kederlerin iki dilde aktarılabildiği bir ülke ne kadar güzel, ne kadar yaşanası olurdu! 

*T24 - 07.12.2014

5 Aralık 2014 Cuma



TAN GAZETESİ (MATBAASI) OLAYI [04.12.1945]
Arda Uskan- Takvim, 05.12.2010


  


TKP’nin kilit isimlerinden Zekeriya Sertel, sahibi olduğu Tan Gazetesi’nde sol yayınlar yapmaya başladı. Ancak CHP bu harekete karşı çıktı. Uzun süre hedef gösterilen gazete, 4 Aralık 1945’te taşlı sopalı baskına uğradı.
Bu işin İnönü’nün bilgisi dahilinde ve Saraçoğlu’nun verdiği emir üzerine tertiplendiği konusunda şüphe yoktu. Tan Gazetesi’ni baltalarla yerle bir eden 20 bin kişinin tanıkları arasında Demirel ve Erbakan da vardı…
Yaklaşan ses, derinlikten gelen depremin o korkunç gürültüsünü andırıyordu. Bu uğultu giderek naralar, çığlıklar halinde insanın tüylerini diken diken eden bir vahşet çağrısına dönüştü.
Cağaloğlu’na yaklaşmakta olan binlerce kişilik güruh, çığırından çıkmış gibiydi…
Ellerinde baltalar, bıçaklar, sopalar vardı. Sonradan 20 bin kişi olduğu anlaşılan çılgın kalabalığın hedefi ise sadece bir gazete binası ve iki kişiydi; Tan Gazetesi ve Sabiha-Zekeriya Sertel çifti… Ve ilk taş atıldı… Dev gibi bir tuğla matbaa binasının camlarını aşağıya indirirken baltalar ve sopalarla içeriye doluşan vahşet, Türk tarihinin ilk basın vandallığına da imzasını atmış oldu. Tarihlerden 4 Aralık 1945’ti.
(…) Türk demokrasisine uzun yıllar darbe vuracak olan bu saldırı, ne yazık ki Cumhuriyet Halk Partisi öncülüğünde başlatılmıştır.
Uzun süredir hedef gösterilen gazete ve Sertel’ler için son darbe ise, dönemin en ünlü yazarlarından Hüseyin Cahit Yalçın‘dan geldi. Tanin Gazetesi’nde yazdığı makaleyle, çoğunluğu üniversite öğrencisi olan binlerce genci ayaklandırdı.
Kışkırtılan öğrenciler ellerine verilen Türk bayrakları, dillerde kahrolsun komünistler haykırışları ile yürüyüşe geçtiler. Gittikçe büyüyen kalabalık, toplum psikolojisinin de verdiği cesaretle ve bilenmiş olarak, 4 Aralık günü Tan matbaasının önüne yığıldı… Türk demokrasisine artık ilk tuğla atılmıştı…

BALYOZLARLA 

O gün yaşananları Zekeriya Sertel şöyle anlatıyor; “O günün sabahı bir takım üniversiteli faşist gençler, ellerinde önceden hazırladıkları baltalar, balyozlar ve kırmızı mürekkep şişeleriyle matbaaya saldırdılar.
Orada bekleyen polisler ise olup bitene seyirci kaldılar. Görevlerini yapmaya kalkmadılar. Göstericiler, baltalarla matbaa kapısını kırıp içeri girdiler. Makineleri balyozlarla kırdılar. Binanın camlarını indirdiler. İçindeki eşyayı kırıp döktüler. Sonra ellerinde kırmızı boya şişeleriyle ‘Serteller nerede?’ naralarıyla bizleri aramaya koyuldular. Amaçları, bizi çırılçıplak soyup üzerimize kırmızı boya dökmek ve sonra önlerine katıp sokaklarda ‘İşte kızıllar’ diye sergilemekti. Bütün bunlar polisin gözü önünde oluyordu. Göstericiler bizi bulamayınca vahşi naralarla yollara düştüler. Beyoğlu yakasına geçtiler, orada Sabahattin Ali‘nin çıkardığı La Turquie gazetesinin matbaasına gittiler. Orasını da kırıp döktükten sonra vapurla Kadıköy’e geçip bizi evimizde basmaya teşebbüs ettiler…

HİÇ KİMSE TUTUKLANMADI 


Hükümet olaydan önce olduğu gibi, olaydan sonra da bu cinayeti işleyenlere karşı hiç bir harekette bulunmadı. Güpegündüz bir matbaayı yıkan bu faşist gençlerden hiç kimse tutuklanıp mahkemeye verilmedi. Bu işin İnönü’nün bilgisi içinde ve Saraçoğlu’nun verdiği emir üzerine polis tarafından tertiplenip yürütüldüğüne hiç şüphe yoktu.
Gösteri yapan ve matbaaya saldıran gençler arasında birçok sivil polis vardı. Saldırıyı asıl bunlar yönlendiriyordu…” 


Peki sonra ne olmuş dersiniz, bu saldırıyı gerçekleştirenler tutuklandılar veya yargıç önüne çıkarıldılar mı?
Tabii ki hayır. Onların yerine hapse atılanlar Sertel çifti oldu. Bugün bizlere son derece anlamsız gelse de gerçek buydu işte. Ama bir ön yargıya varmadan önce o günlerin Türkiye’sinde yaşanan bir başka olayı ve bir başka tarihi kişiliği de hatırlamakta yarar var.

BİR DİKTATÖR VALİ: NEVZAT TANDOĞAN
Tek partili dönemde İsmet Paşa’nın da desteğini alan Ankara valisi ve Belediye Başkanı Nevzat Tandoğan, başkenti bir diktatör gibi yönetiyordu. O günlerde Tan Gazetesi’nde muhabirlik yapan Emin Karakuş‘un anılarında Tandoğan şu şekilde yer alıyor;
“Nevzat Tandoğan’ın her sözü kanun niteliğindeydi. Sıkıyönetim yoktu ama Tandoğan’ın Ankara’sında tam bir sıkıyönetim havası egemendi. Geceleri sokakta dolaşan sarhoşlar bir kamyona doldurulur, kış kıyamet demeden her biri şehrin on kilometre uzağındaki Orman çiftliğine bırakılırdı. Sarhoşlar bütün gece yürüyerek dönerlerdi!”
Nezvat Tandoğan’ın derdi sadece sarhoşlar değildi tabii ki. Bu terörden, Emin Karakuş da nasibini almıştı.
Bir gün apar topar sivil polisler tarafından valinin huzuruna götürülmüştü, beyefendinin hakaretlerine mazhar olması için. “Sağa sola mektuplar gönderiyormuşsun, inkar etme seni mahvederim. Nedir bu mektupların iç yüzü, söyle?” demişti Tandoğan.

14 YIL HÜKÜM SÜRDÜ 

Karakuş hemen durumu kavramıştı tabii. Vali, Sertel’lere gazete ile ilgili gönderdiği bazı notlardan söz ediyordu. Anlatmaya çalıştı ama Vali bey köpürüp üstüne yürüdü. Aralarında geçen arbedeyi de şöyle anlatıyor Emin Karakuş;
“Senin bu yaptığın eşekliktir. Senin için solcu diyorlar, nereden geliyor bu?” 
“Bilmem efendim, belki Tan Gazetesi’nde çalıştığım içindir.”
“Hay senin komünistliğine işeyeyim. Gidin bunun evini baştan sona arayın ne bulunsanız getirin!” 

İşte bu vali, tam tamına 14 yıl hüküm sürmüştü Ankara’da… ‘Tan gazetesi baskının’ ilginç isimleri bu kadarla da kalmıyordu tabii. Olaya dahil olanlar arasında, bugün inanmakta güçlük çekeceğimiz isimlerin de vardı.
O dönemde İstanbul Üniversitesi’nde öğrenci olan Süleyman Demirel‘den tutun da İlhan Selçuk‘a ve Necmettin Erbakan‘a kadar. Bu ‘gençler’ öyle ya da böyle bir şekilde oradaydılar. Tabii sonradan hiç biri saldırıya bizzat katıldığını söylemedi.

ELEBAŞI DEĞİLDİK AMA… 


Can Dündar
, İlhan Selçuk hakkında yıllar sonra şunları yazacaktı; “İlhan Selçuk’un da yürüyüşçüler arasında olduğunu öğrendim. Dün bu konuyu kendisine sorduğumda, o gün ‘hadi yürüyün” denilmesiyle herkesin yola döküldüğünü ama meraklı kalabalıkla, Tan matbaasını kırıp dökenleri birbirinden ayırmak gerektiğini söyledi.
‘Ben yürüdüm, ama binaya gitmedim. Tan’ı yağmalayanların bazıları da sonradan DP milletvekili oldu’ dedi.
Selçuk, çok daha sonra, Tan baskınının 50. yıldönümünde Sertel Vakfı’nın ilk ödülüne layık bulunacaktı.”Süleyman Demirel ise şöyle konuşmuştu; “Elebaşı değildik ama bu olaya katıldığımız doğrudur.


Bir öğrenci hareketiydi… O zamanki havadan etkilenmemek mümkün değildi. Anti-komünizm çok revaçtaydı. Bizim de hissiyatımız öyleydi.”

‘OLAYI KÖRÜKLEYEN CUMHURİYET GAZETESİ’ 
Sabiha Sertel ve eşi Zekeriya Sertel, hapis hayatından sonra yurt dışına çıkmak zorunda bırakıldılar.
Matbaa 1945’te kapatıldı. Ertesi yıl ise sıkıyönetim idaresi, tüm sosyalist


parti ve sendikaları kapattı.
Ardından Sarı sendikacılık hareketi başladı.


Türkiye artık uzun yıllar gerçek bir demokrasinin peşinde dolanıp duracaktı.
1950’li yıllara girerken medya işte böyle bir durumdaydı. Basın tarihimizde bir adım daha ilerlemeden önce, ‘Tan matbaası baskını olayında’ Cumhuriyet Gazetesi’nin 
de tutumunu kısa bir örnekle açıklamak gerekir.
Gazete bu yangına körükle gidenlerin başındaydı çünkü.


DÜN DÜNDÜR BUGÜN… 

Cumhuriyet Gazetesi o dönem, ‘Görüşler’ dergisine karşı yürütülen kampanyayla ilgili hayli ilginç ‘tespitlerde’ bulunuyordu. 
İşte bir tanesi; “Görüşler kelimesinin ‘G’ harfi ters çevrildiğinde ve bir kısmı parmakla örtüldüğünde orağa benziyor. Bizim yoldaşlar nihayet maskelerini attılar. ‘Yeni Dünya’ ve ‘Görüşler’ kızıl propaganda organlarıdır!” 

Arda Uskan, Takvim, 05.12.2010