3 Ağustos 2021 Salı

 

IRKÇILIK VİRÜSÜ

Metin Yeğin



Klasik söylemleri bir kenara bırakın. Irkçılık bir virüstür ve genellikle ‘ama’ dan sonra başlar



Sevgili okur eğer ki, bu yazıyı okuyup, ‘tamam’ ya da ‘haklısın’ ile başlayan bir cümleye, ‘ama’ ile devam edecekseniz, hiç okumaya zahmet etmeyin. Mültecilere ilişkin, halihazırda kullandığınız ‘ama’ hakkında bir kuşku duyabilme olasılığınız varsa ona yönelik bir yazı bu ya da kendimizle yüzleşme cesaretimiz varsa ona ilişkin…



‘Mülteciler ya da yabancılar’ diyerek bir genelleme yaptığımızda, zaten ırkçılık tuzağına düşüyoruz. Kendimizden başkalarını, genel, birbirinden ayırımsız, toptan, bir resmi sınır ötesinden gelenler, mesela ten renkleri, konuştukları dilleri, göz biçimleri ya da dinlerine ve benzeri diye genel çuvalının içine attığınız anda ırkçısınızdır artık. Yani ‘Araplar elleriyle yemek yiyor’ dediğinizde ırkçısınız. Sahiden de öyle yeseler de ırkçısınız. Fakat burada ‘ırkçılık’ sadece genellemeden de ibaret değildir. Mesela ‘Çinliler çubukla yemek yerler’ ya da ‘Almanlar çok bira içer’ dediğinizde bir genelleme vardır ama ‘ırkçılık’ bunun üstüne bir de ‘aşağılama’ ile kardeş olduğunda tam olarak suç olur. Yani ırkçılık bir iktidar sorunudur. Tamamiyle aynı şey olan iki şey bile, iktidar hali ile farklı nitelik alır.  Mesela ‘Fransız mürebbiye’ ile ‘Arap bacı’ arasındaki şey böyle bir farktır. Mesela aynı apartmanda ‘İngiliz komşular’ her cumartesi parti verir ya da Araplar sabaha kadar tepenizde tepinmişlerdir.

Yani ‘ırkçılık’, ‘iktidar’ mefhumu ile birlikte önümüze gelene bir tekmedir her zaman…

O zaman klasiklerle devam edelim;

Birinci sorumuz şu; Mülteciler-yabancı işçiler bizim sırtımızda yük mü?

En sık söylenen budur ve yanlıştır. Tam olarak ikiyüzlü aynasıdır bu. Mülteciler ya da yabancılar, özellikle kağıtsız olanlar her yerde ‘ucuz’ işçi olarak çalışırlar. Evinizin inşaatında, kanalizasyon tamiratında onlar vardır. Camlarınızı siler, kapınıza pizza getirirler. Her yerde onlar çalışmıyor olsaydı, her şeye daha fazla para ödemek zorunda kalacaktınız.

Yani mülteciler-yabancı kaçak işçiler size hayatı ucuzlatır.

-Tabii ki onların ucuza çalıştırılmasını savunmuyor, bir olgunun altına çiziyorum.-

Eğer onları doğrudan yanınızda çalıştırıyorsanız, bu daha da açıktır. Bu durumda siz onlara genellikle sanıldığı gibi iyilik de yapmıyorsunuzdur, tam aksine onlar size emeklerini -çok muhtemel- ucuza satıyorlardır.

Mutlaka doğrudan çalıştırmanız gerekmez. Belki haberiniz bile yoktur. Marketten aldığınız elmayı toplayanlar ya da içtiğiniz keçi sütünün çobanıdırlar. Çocuk ve yaşlı bakıcıların çok büyük çoğunluğu, kaçak işçi Türki cumhuriyet kadınları, Kafkasyalılar yani mülteciler ve yabancılardır. Sitelerde yolları süpürenler, sokaklarda geri dönüşüm atıklarını toplayanlardır. Ayrıca en kötü koşullardaki evleri kiralayanlar ve en tehlikeli ve sağlıksız işlerde çalışanlardır.

Ayrıca mültecilere ödendikleri söylenen, açlık sınırını bile aşmayan miktar, zaten hemen, ekmek, patates, makarna alınarak geri döner. Bu bütçe genellikle zaten yurt dışından gelmektedir. Aksi olsa bile cesaretiniz varsa mesela ulus ötesi marketlerin sofranızdan çalıp, borsalara yatırdığı milyonlarca dolardan paraların geri alınmasını talep edin.

Gücünüz yeterse sarayların, devlet başkanlarının, bürokratların maaşlarını kesin.

Yani mülteciler-yabancı işçiler, bizim sırtımızda yük değil, biz onların sırtında küçük çaplı efendileriz.

İkinci sorumuz şu; Mülteci-Yabancı dükkanları mı kapladı her yeri?

Burada da esas şey ‘iktidar olan’ sorunudur. Mesela her yerde ‘Starbucks’ kahveci dükkanları, ‘Zara’ filan mağazaları ve benzeri yüzlercesi varken her şey çok mutenadır ama Araplar bir lokanta açtığında, Beyoğlu bozulmuştur. Her yer Arap'tır ya da Suriyelidir. İki taraflı bir ırkçılık vardır. Boynumuz kültürel hegemonyanın sahiplerine inceyken, diğerlerine-ötekilerine karşı külhanbeyidir.

Üçüncü sorumuz; Ekonomi mülteciler-yabancılar yüzünden mi kötüdür?

Türkiye ekonomisi uzun zamandır bir akbaba ekonomisidir. Savaşlardan, yıkımlardan, ambargolardan, felaketlerden beslenir. Ülkeye bin bir zahmet, rica minnet ve bolca imtiyazla gelen yabancı sermayeden çok daha fazlası bu ‘akbaba ekonomisi’ vasıtasıyla girer. Eğer yabancı sermayenin ülke ekonomisini ayakta tuttuğuna inanıyorsanız, çeşitli şekillerde bundan çok daha fazla ülkeye giren ‘mülteci sermayeyi’ yok sayamazsınız.

Klasik söylemleri bir kenara bırakın. Irkçılık bir virüstür ve genellikle ‘ama’ dan sonra başlar…




1 Ağustos 2021 Pazar

 

AHMET ARİF İLE KÜRT OTEL KAPICISI

Hasan Gürkan




!974 yılı olmalı. Ankara'da Bilgi yayınevinde düzeltmenlik yapıyorum. Yayınevine Attila İlhan, Ahmet Arif gibi ünlü yazarlar geliyor. Attila İlhan cep kanyağı getiriyor. Sohbet ediyorlar. Bir gün Ahmet Abi  bana ‘Hasan yarın akşam Diyarbakırlılar gecesi var, beraber gidelim’ dedi. Çok sevindim. Ertesi gün buluştuk. Ahmet abi takım elbise kravat çok şık giyinmişti. Beş yıldızlı otelin kapısında üniformalı bir kapıcı var. Ahmet abi ona Kürtçe bir şey söyledi. Kapıcı Kürtçe cevap verdi. Ahmet abi ‘Hassiktir yalaka’ dedi. İçeri girdik. Bana anlattı. Adama Kürt müsün diye sormuş. Adam Kürtçe ‘Vallahi, billahi Türküm’ demiş. Neden öyle söyledi dedim. Benim kılık kıyafetimden ürkmüştür, dedi.


Adiloş Bebenin Ninnisi


Doğdun / Üç gün aç tuttuk

Üç gün meme vermedik sana

Adiloş bebem,

Hasta düşmeyesin diye,

Töremiz böyle diye,

Saldır şimdi memeye,

Saldır da büyü...

Bunlar, /Engerekler ve çiyanlardır,

Bunlar, /Aşımıza ekmeğimize,

Göz koyanlardır,

Tanı bunları, /Tanı da büyü...

Bu namustur,

Künyemize kazınmış,

Bu da sabır,

Ağılardan süzülmüş,

Sarıl bunlara,/Sarıl da büyü.






Akşam Erken İner Mapushaneye


Akşam erken iner mahpushaneye
Ejderha olsan kar etmez
Ne kavgada ustalığın
Ne de çatal yürek civan oluşun
Kar etmez, inceden içine dolan
Alıp götüren hasrete

Akşam erken iner mahpushaneye
İner, yedi kol demiri
Yedi kapıya
Birden, ağlamaklı olur bahçe
Karşıda, duvar dibinde
Üç dal gece sefası
Üç kök hercai menekşe

Aynı korkunç sevdadadır
Gökte bulut, dalda kaysı
Başlar koymağa hapislik
Karanlık can sıkıntısı
"Kürdün Gelini"ni söyler maltada biri
Bense volta'dayım ranza dibinde
Ve hep olmayacak şeyler kurarım
Gülünç, acemi, çocuksu

Vurulsam kaybolsam derim
Çırılçıplak, bir kavgada
Erkekçe olsun isterim
Dostluk da, düşmanlık da
Hiçbiri olmaz halbuki
Geçer süngüler namluya
Başlar gece devriyesi jandarmaların

Hırsla çakarım kibriti
İlk nefeste yarılanır cigaram
Bir duman alırım, dolu
Bir duman, kendimi öldüresiye,
Biliyorum, "sen de mi?" diyeceksin
Ama akşam erken iniyor mahpushaneye
Ve dışarda delikanlı bir bahar
Seviyorum seni

Çıldırasıya

h




.

31 Temmuz 2021 Cumartesi

 

TÜRKİYE SOLCULARINDAN

FOTOLAR Hasan Gürkan

DEVRİMCİ HATIRALARINA SAYGILAR



                        Mustafa Suphi ve yoldaşları



                Behice Boran                    Mehmet Ali Aybar


         Mihri Belli

Fatma Hikmet İşmen




                   Deniz Gezmiş

                 Üç Fidan




                                       Harun Karadeniz 

          Altıncı Filo                           

           


                                          Mina Urgan









30 Temmuz 2021 Cuma

 

SABAHIN KIYISINDA

Özgül Üstüner Çoşkun



Kendini kendinden koruyamama hatası işliyorum çoğu zaman. Yaşamı fazla sevmekten mi, duygusal zekâmın hevesle yürümesinden mi bilemedim. Defalarca öldürüp giydirdiğim hallerim bunlar. Ortadoğulu insan refleksi belki. Oysa her şey ince ince içimde.

Hafızam, yüklediğim anlamlar, sevgim hep ince ince. Ama neye nereye ne kadar inceleceğini, kanayacağını bilememenin acemiliği. Hep acemi hep acemi. Ben'in keşfi aslında nasıl da bitmeyecek bir macera değil mi? Farklı farklı kapıları çalıp mutlu edecek özgürlüğü arama telaşı ? Sonra bilindik kapıdaki yalnızlık.

Sabah çok erken saatlerde yazmaya başladım ama kahvemi alıp kendimi cam kenarındaki berjere bırakınca, bu apaçıklık yordu beni. Sol dizimde ciddi bir morluk, hangi ara nerde, hatırlamıyorum.

Doğuştan gelen astigmat gözlerim mi, oyuna yetişme telaşım mı, tez canlılığım mı, çocukluğum düşme hikâyeleriyle dolu.

Çenemin altında aynı yerde iki dikiş izi var mesela. Hele diz kapaklarım, Terzi Hasan Amca'nın anneme,
Lerzan Hanım, bir gün genç kız olacak, malum etek giymek için onlara ihtiyacı var, dedirtecek denli vahimdi. Şimdi geçmişimden çok değerli bir şey bulmamı, size getirmemi isteseniz, diz kapaklarımdaki sızıları derler, toplarım. O derece kıymetliler benim için.

Neyse sımsıkı giyinip kendimi Kadıköy sokaklarına bıraktım. Yerle, gökle pek de ilgilenmeden kıvrıla kıvrıla indik şehrin merkezine kulağımdaki şarkıyla. Haldun Taner'in önüne geldiğimde, çeyrek geçe vapurunun görünmediğini fark ettim, belli ki seferler aksamıştı. İskeledeki kalabalıkla ruhsal çarpışmayı göze alamadığım için tiyatronunun önünde beklemeyi tercih ettim.

Soğuk tiyatronun duvarlarına çarpıyor, yüzüme, ellerime. Araçlar ıslık çalarak ilerliyor sanki.

Yıllar yıllar önce, Evin ve Selma'yla tiyatronun önündeyiz. Balıkların üzülmesine dayanamayacak kadar duygusal, aşk dolu zamanlar. İmkansızlıklara rağmen o gece Kadıköy'de içeceğiz. Sosyalist romantizmin ağrısı üçümüzde de var. Evin'in sevgilisi Diyarbakır' da. Çok ağlayıp az güldüğü bir ilişki bizim örtük baskımızı çok da umursamıyor bu sevda. Selma'nın gözü İbo'da. Şiir yazıyor İbo, Selma'ya sorsanız yüreğinin bütün köşelerini öpüyor bu şiirler. Benimse yaşamla aramda duygusal yarıklar var. Babamı kaybettiğim henüz çok eski değil ama yeni de değil, sırtımıza yüklenen sorumluluklar. Kafka sesleniyor ya, tramvayın birinde dikiliyorum, bu dünyada, kentte, aile içindeki yerim konusunda düpedüz kararsızlık içindeyim. Tramvaydaki kayışlardan birine sıkıca tutunmalı mı, kenara çekilip götürdüğü yerde inmeli mi, bilemiyorum işte. Yine de göğüs kafesime hapsedemediğim bir çarpıntı var. Yaşama sevincimi sömürmesine müsaade etmiyorum ama surların ardında, Galata'nın arka sokaklarında görme umudu mutlu ediyor. Onda sıklıkla kendime dair izler bulmam, içimdeki şeytanın yakamdan düşmemesi, kokusunu süpüren her şeye kızgınlığım.

Yaşamsal eğrilerin kendince acılarını göğüsleyen üç genç kadın. Şimdi, şu tiyatronun önünde benimleler. Rengin Sosyal' ın sözleri gibi,
Kırılgan oldukları için kuvvetli
Kuvvetli oldukları için kırılgan!

27 Temmuz 2021 Salı

 

YILMAZ GÜNEY'LE “ÇİRKİN KRAL”

YOLUNDA YÜRÜRKEN

Aydın Engin


Geçen Cumartesi yayınlanan "Yeşilçam itiraflarım" başlıklı mavra hiç beklenmedik bir ilgi gördü. Öyleyse bu hafta da devam edeyim.

Hem bu kez Yılmaz Güney'in vurdulu kırdılı, çoğu pek berbat filmlerle "Çirkin Kral" olup, sonra da gönlünün çektiği filmleri yapacak güce ulaşacağı yolda birlikte yürüdüğümüz günlerden bir mavra ile…

O oynadı, bazan kendi, bazan bir yönetmen filmi çekti, bana da senaryo yazmak düştü. Kendimizle dalga geçiyoruz, ben "kadrolu senarist", o da "Çirkin Kral".

Her iki terim de ondan. Ben sahiden ya da adeta "kadrolu"yum. Çünkü senaryo yazayım yazmayayım her ay 2.000 TL alıyorum. O günlerde asgari ücret yanılmıyorsam 490 lira.

                                            Aydın Engin

Yani benim için bolluk bereket yılları. Yılmaz Güney içinse hemen her dakika kafasında evirip çevirip, sesli düşünüp olgunlaştırdığı "Gerçek Yılmaz Güney filmleri"ne (Yol, Umut, Arkadaş, Sürü, Duvar) hazırlık yılları. Yani senaryosunu da kendi tasarlayıp, kendi yönettiği ya da yönetmene sahne sahne anlattığı ve "kadrolu senarist" başka yollarda yürümeye başladığı için hiçbirinde tuzu bulunmayan filmlerin onun kafasında doğum sancıları çekmeye başladığı yıllar…

Yılmaz Güney'in bütün dünyası, neredeyse yaşamının her anı, her dakikası sinema idi. Alışılmış bir sinemacı değildi.

Ya da sinemacının hasıydı ve sinema onun için önce görüntüydü.

Önce görüntü…

* * *

Pattadanak konuya girdi:

- Bak şimdi abicim. Bir adam var. At hırsızı.

- O dediğin kovboy filmlerinde olur. Bizde nasıl olacak?

- Bilmem, o senin işin. Adı Banoş.

- Banoş? Böyle bir adı ben hiç duymadım.

- Ben duydum. Dolapdere'den arabayla geçerken çocuklardan biri, arkadaşını böyle çağırıyordu: Banoş… Tamam mı?

- Değil, ama tamam diyelim. Sonra?..

- Şimdi, ağanın kızı Paris'te okuyormuş, tatile gelmiş, ağanın çiftliğinde. Kız çok güzel….

- Kim oynayacak?

- Semiramis Pekkan…

- Tamam, güzelmiş. Devam edelim…

                                         Semiramis Pekkan

- Şimdi, komşu ağanın oğulları kıza hayran. Onu şey etmek için çiçeklerle hoş geldine gidiyorlar. Banoş bunu görüyor tabii…

- Tabii…

- Tabii. O ne yapıyor?

- O da çiçek götürüyor.

- Senaryo öyle olsun da çöpe atalım. Şimdi dinle. Kız odasında uyurken Banoş çiçeğe durmuş bir zerdali fidanını söküp, kızın odasında, yatağın yanına dikiyor.

Eh, bizimki iyiden iyiye uçtu. Fidanı nasıl söktü, kızın odasına nereden girdi, pencereden girdiyse fidanı pencereye nasıl sığdırdı? Bunları sormanın anlamı yok artık. Zaten onun dinlediği ve dinleyeceği de yok. Gözleri çakmak çakmak anlatıyor:

- Şimdi abicim, zerdali fidanının çiçekleri arasından kızın yüzünü görüyoruz. Kız uyuyor. Sonra yavaşça gözlerini açıyor. Tak açı değiştiriyoruz. Kızın gözünden zerdali çiçekleri arasından gün ışıklarını görüyoruz, orada belli belirsiz Banoş. Sonra tak açı değiştiriyoruz. Zerdali çiçekleri arasından kızı görüyoruz. Kız mutlu gülümsüyor…

- Devam. Sonra?..

- Sonrası bende yok. Başı da, sonu da senin işin artık…

* * *

Tamam pencereden vuran gün ışığını zerdali çiçekleri arasından görmek, sonra o çiçeklerin arasından kızın yüzünü görmek sahiden sinema dilinde güzel, şiir yüklü görüntüler. Zaten bizimkini de öncelikle görüntüler ilgilendiriyor.

Yine de içi rahat etmemiş. Ertesi gün yeniden buluştuk.

- Finalde komşu ağanın oğlu ile adamları kızı kaçırıyorlar ama Banoş yetişip kızı kurtarıyor. Silahlar filan yani. Komşu ağanın oğlunu da, adamlarını da Banoş haklıyor. Nasıl iyi değil mi?

Birçok filmde benzeri anları yaşadığımız için, itiraz etmenin de, olumsuzlanmanın da alemi yok. Benim işim bu görüntülerden bir film senaryosu çıkarmak.

Biraz zorlandım ama bir senaryo çıkardım. Okudu. Beğendi.

- Ben mekan bakmaya gideceğim. Hadi sen de gel. Dönüşte Polonezköy'de yemek yer, kafa çekeriz…

Teklif baştan çıkarıcı. Kameraman Cengiz (Batuhan?) de bize katıldı, Şile yönünde dış sahneler için yer bakmaya gittik. Cumhuriyet köyü yakınlarında, çevresi ağaçlı boş bir alana İstanbul'a su getirmek için kullanılacak onlarca, belki yüzlerce boru yığılmış. Her biri beş hatta on metre uzunluğunda, 90 santim çapında borular. Bizimkinin gözleri parladı:

- Şimdi bak, finaldeki dövüş sahnesi var ya, burada çekeriz. Banoş silahını çeker, boruların içinde döne döne ateş ederek komşu ağanın oğlunu da adamlarını da haklar. Kamera onu borunun içinde ateş edip döne döne ilerlerken görür. Nasıl?

Evet yine görüntü ve yine onun kıskanılası sinema dili.

Akşamına Polonezköy'de güzel bir yemek yedik.

                                                        Yılmaz Güney UMUT filminden* * *

Birkaç gün sonra film çekimi başladı. Başka işlerim var. Ben film setine gitmedim... Zaten benim işim değil.

Birkaç hafta sonra haber saldı.

- Çekim bitti. Kaba montajı da bitirdim. İnce montaj için yarın stüdyoya gireceğim. Sen de gel istersen. Akşama da….

Anlaşıldı. Teklif yine baştan çıkarıcı.

Ertesi gün buluştuk. Stüdyoya girdik. Kaba montaj dedikleri, filmin genel akışı yapılmış demek. İnce montaj ise görüntülerdeki çapakları, fazlalıkları filan ayıklamak demek. Sonra müzik döşenecek ve seslendirme yapılacak, ondan da sonra film gösterime girmek üzere dağıtıma sokulacak falan…

* * *

Senaryoyu bildiğim için akışı biliyorum. Ama kaba montajda bile keyifli ve merakla izlenecek bir film olduğu belli oluyor. Hele Banoş'un boruların içinde döne döne ağanın oğlunu ve adamlarını hakladığı sahne değme Hollywood sahnesine taş çıkartır.

Ayrıca ağanın kızı da sahiden pek güzel. Üstünde beyaz ve zarif bir elbise ile gelin gibi. Bir duvağı eksik.

Derken filmin en sonuna geldik.

Senarist ne olacağını biliyor. Ağanın oğlunu ve dört adamını birer birer haklayan Banoş ile kız el ele tutuşup yürüyecekler ve mutlu son olacak.

Aaa, o da ne?

Banoş'un yere serdiği komşu ağanın hain oğlu, can havliyle silahını çekiyor. Onu gören kız "Hayııııır!" diye haykırarak Banoş'un önüne geçiyor. İlk mermi onu yere seriyor. İkinci mermi Banoş'a. Banoş'un vurulmasına rağmen çektiği silahından çıkan mermi ise komşu ağanın oğlunun işini kesin olarak bitiriyor.

Sonra papatya tarlasına dönmüş alanda yan yana ve el ele yere düşmüş Banoş ve kız. Kızın beyaz elbisesi ve Banoş'un beyaz gömleği kana bulanmış.

Perdede "Son" yazısı beliriyor.

Kadrolu senarist neredeyse bağırdı:

- Bu ne lan? Oğlum hani mutlu sonda oluyordu…

Öteki boynunu büküyor:

- Evet öyle anlaşmıştık. Ama çekim o gün epey uzadı. Akşam güneşi indi inecek... El ele tutuşturup güneşe doğru yürüttüm. Sonra bir de bu seyrettiğin halini çektim. Işık çok kederliydi biliyor musun? Sarı papatyalar içinde beyaz elbiseleri kana bulanmış iki sevgili çok güzel, çok şiirli bir görüntüydü.

Valla doğru. Çok şiirli bir görüntüydü.

Ama bununla da kalmadı, güldü ve ekledi:

- Hem ben sana bir şey söyleyeyim mi, o beraberlik yürümezdi. Düşün biri Paris'lerde okuyan, ağa kızı, öteki at hırsızı. Yani sınıfsal olarak  yürümezdi. Böylesi daha iyi oldu bence. Haksız mıyım?

Ne diyeyim? Haklıydı.

Böylece soruna ve konuya ve Yeşilçam'a "sınıfsal bakış açısını" da sokmuş olduk.

* * *

Yılmaz Güney'in Çirkin Kral dönemi ile "kadrolu senarist"in maceralarından birini, sadece birini okudunuz.

Bu haftanın mavrası da burada noktalandı.

Gelelim geçen haftaki "mavra"nın sonuna eklenmiş armağana. Flash Mob denen müzik gösterisinde Beethoven'in "Ode an die Freude"si beni şaşırtan ve sevindiren bir ilgi gördü.

O yüzden bu hafta da bir Flash Mob armağan ediyorum. Ancak bu kez müziğin tadını çıkarmanız için değil. O tadı çıkarın ama asıl "Daha güzel bir dünya"nın mümkün olduğuna ilişkin iyiden iyiye zayıfladını sandığım umudunuz yeniden yeşersin ve…





25 Temmuz 2021 Pazar

 

SARHOŞ GEZMELER DİYARI

Metin yeğin

Sabah geliyorlardı ofise çiftçiler. Ortak bir dilimiz yoktu. Birlikte toprakta çalışırken, Kamboçya’daki Pol Pot rejimi canlanıyordu gözümde...


Çiftçi sendikasında kalıyordum. Dongpirang, küçük bir Kore kasabasıydı. Yere bir şilte atıp yatıyordum. Zaten bütün Kore yerde yatıyordu. Her şey yerdeydi. Bir şeyin üstünde duran sadece televizyondu. O da sanki çok gerekliymiş gibi, beyin çalıcı, akıl çelici, keyifsiz afyon…



Brezilya’da bir favelada ‘Burada mafya var mı?’ diye sormuştum. Bir hip hop müzik grubu ile konuşuyorduk. "Eğer uyuşturucudan bahsediyorsan her yerde var. Her eve girdi televizyon" demişti solistleri. Üstünde Brezilyalı bir siyah devrimci liderin tişörtü vardı. 

Duş ihtiyacı olunca tuvalette yapıyorduk. Sifona gelen hortumu çıkarıp biraz ileri uzatıyorduk. Ucuna bir süzgeç parçası takıyorduk önce, ufak bir şey, çay süzgecinden yapılmış gibi gelmişti bana ve iyi iş görüyordu. Aynı aparatı çay yaparken kullanmadıkça sorun yoktu.

Ulysses’te vardı: "Ben çay yaparsam, çay yaparım, çiş yaparsam çiş yaparım" diyordu biri "İkisini aynı kaba yapma da" diye cevap veriyordu başkası. Süzgeci sifona takarken aklıma geliyordu hep. İlahi James Joyce diyordum. Sonra su çarpınca unutuyordum edebiyatı filan. Soğuktu su.

Sabah geliyorlardı ofise çiftçiler. Ortak bir dilimiz yoktu. Gülüşerek anlaşıyorduk. Bir İngilizce öğretmeni geliyordu sonra, öğretmenler sendikasından. Birlikte çiftliklere gidiyorduk. İnce gözlükleriyle, ince birisiydi. Birlikte toprakta çalışırken, Kamboçya’daki Pol Pot rejimi canlanıyordu gözümde. Yaşamı anlamaları için entelektüelleri tarlada çalıştırıyorlardı Pol Pot zamanı. İlk hafta ölürdü bizimki. Kelimeler, toprak çapalamakta faydasız kalıyordu, İngilizce olsalar da. 

Ama ben, hayatın senin için meydan okuma demek olduğunu gayet iyi biliyorum, otoriteyi asla kabul etmediğini; beni ve oyunlar oynayan diğerini kenara bırak, sırf bu yüzden dinlemediğin ya da gülerek dinlediğin biri olmak zorundayım hep, bu yüzden hiçbir anlamı yok sana söylememin.*

Sonra yemek yiyorduk. Yerde tabii ki. Pirinç pilavı ve pirinç rakısı mutlaka oluyordu ve lahana turşusu. Politik olarak iyi anlaştığımız söylenebilirdi. Hiç tartışmıyorduk. İnsanın birbirini anlamaması iyi bir şeydi sanırım. Rakıyı çok içeyim diye ısrar ediyorlardı sadece. Pek itiraz etmiyordum. Bizim öğretmen onları engellemeye çalışıyordu. Her zaman, ılımlı olmaya davet ederdi orta sınıf…

‘Hep sarhoş gezmeli’ diyordu halbuki Baudelaire, ‘Aşkla, Şiirle ya da Şarapla’…

Pirinç rakısı daha ağır tabii ki…

Şiir ise politika gibi değil, kelimelere tutsak. Bu yüzden yalan söylenemiyor şiirde.

Geriye aşk kalıyor ki onun da ağzı var dili yok…

*62 Maket Seti, Julio Cortazar, çeviri: Aslı Biçen, Everest Yayınları, 2016.



23 Temmuz 2021 Cuma

 

İSPANYA İÇ SAVAŞINDA

ENDÜLÜS'TE RAKS

Hasan Gürkan



“Sanat tarihçisi Patricia Failing şöyle diyor mesela: “Guernica’da yer alan at ve boğa İspanyol kültürünün çok önemli iki unsurudur. Picasso bu iki hayvanı resimlerinden farklı anlamlara gelecek şekilde kullanmıştır. Bu da boğa ve atın Guernica resmi bağlamında ne anlama geldiğini anlamayı oldukça zor hale getiriyor.”



                Picasso Guernica

İspanya İç Savaşı, 17 Temmuz 1936- 1939 yılları arasında İspanya’da karşılıklı memnuniyetsizliklerin sebep olduğu cumhuriyetçi ve milliyetçi taraflar arasında çıkan iç savaştır. 16 Temmuz 1936 tarihinde General Mola, General Goded ve General Francisco Franco  “Cumhuriyetçi Halk Cephesi” yönetimine karşı isyan başlatmasıyla başlayan iç savaş 3 yıl sürmüştür ve bilançosu çok ağır olmuştur. 600.000 insan hayatını kaybetmiştir.”



              Cumhuriyetçiler


“Franco ve destekçileri, Afrika’da bulunan ordular ve asillerle birleşmiş, Almanya’nın da desteğini alarak ile İspanya’ya geçmişlerdir.”

“Bunun üzerine Fransa ile İngiltere’den yardım isteyen Cumhuriyetçilerin beklentisi gerçekleşmemiş olumsuz cevap almışlardır”

“Almanya’da Hitler, Franco’nun emrine savaşmak için uçak filoları göndermiştir. Ayrıca 200.000 kişiyi aşan Alman, Arap ve İtalyan orduları isyan bölgesine milliyetçilere destek olmak amacıyla gitmişlerdir.”

             Faşist Franco


“Anorko sendikalistler sendikaları, Ortodoks Komünistler, Demokratik Cumhuriyeti, Sosyalistler savaşmayı, Goşistler gerillalara, Troçkistler ise 1917 ruhunu savunmuşlardır. Anlaşıldığı gibi ispanyanın müttefikleri tek vücut olamamışlardır.

Fakat her şeye rağmen bu mücadelede faşizme karşı büyük bir savaş verilmiştir. Dış devletler ise cumhuriyetçilere yardım etmeyip faşizm liderlerinin katliam “

“Milliyetçiliğe karşı olan toplam 35.000 Alman, İtalyan ve Orta Avrupalı yardıma koşmuş ve istilacı devletlere karşı cumhuriyetçi İspanyanın safında savaşmışlardır. 1938 yılının son günlerinde bu halk kitlesi İspanya’dan ayrılmışlardır. 1938 tarihinde artık”



“Mayıs 1939 yılında cumhuriyetçilerin direnişi sona ermiş ve savaşın galibi milliyetçiler olmuştur. Bu zaferin hemen ardından İspanya Cumhuriyeti’nin yerini İspanya Krallığı almıştır. Francisco Franco, Bahamonde galibiyetinin ardından tam 36 yıl İspanya’yı diktatörlük ve faşizmle yönetmiştir. Aynı zamanda kendi yaptığı katliamlar ve insan onuruna aykırı ittifaklar nedeniyle tarihin en sevilmeyen devlet adamlarından biri olmuştur. “




          Yahya Kemal Beyatlı

Yahya Kemal Beyatlı İspanya İç Savaşı sırasında Madrit Büyükelçisidir.Korktuğu için Madrit’e gitmez. Büyükelçilik görevini Paris’ten yürütür.(Nasıl yürütüyorsa!) Ve binlerce cumhuriyetcinin,devrimcinin faşist saldırıda canını kaybettiği savaşta Yahya Kemal bey, Endülüs’te Raks: şiirini yazar:


“Zil, şal ve gül /Bu bahçede raksın bütün hızı, bütün hızı

Şevk akşamında Endülüs/Üç defa kırmızı

Aşkın sihirli şarkısı yüzlerce dildedir
İspanya neşesyile bu akşam bu zildedir.(...)”