'BARIŞ YOK,ÇÜNKÜ AZINLIĞIN
HİÇBİR HAKKI YOK’
İlk tanıştığımızda bazıları Sri Lanka’daki gibi bir
saldırı ile ülkeye ‘barış’ getireceklerini söylüyorlar demiştim; ‘Onlar aptal
mı!’ demişti. 'Bu katliamlardan sonra nasıl bir sükunet vardı biliyor musun?
Hiroşima ve Nagazaki’ye atılan atom bombalarından sonraki gibi bir sükunet…'
Tamil Kaplanları (uzun adı Tamil
Eelam Kurtuluş Kaplanları) 1976’da kuruldu ve hedefi, Sri Lanka’nın kuzeyinde
ve doğusunda bağımsız bir Tamil devleti kurmak idi. Sri Lanka’da iç savaş
fiilen 1981 yılında başladı. 2000 yılına gelindiğinde, Tamil Kaplanları
Tamillerin yaşadığı bölgenin dörtte üçünü ele geçirmiş durumdaydı. Savaş
süresince gerçekleştirilen müzakerelerin sonuncusu 2002 yılında başladı ve 2006
yılında masa devrildi. Bu süreçte 100 binden fazla, bazı kaynaklara göre ise
300 bin kişinin öldüğü söyleniyor. Müzakerelerin sona ermesiyle Sri Lanka
ordusu Tamil Kaplanları’na karşı topyekûn savaş başlattı. Sri Lanka ordusunun
soykırıma varan vahşeti sonucunda, 2009 yılında Tamil bölgesi yerle bir edildi,
40 bin Tamil katledildi, yüz binlerce Tamil de topraklarından sürüldü ve Tamil
Kaplanları yenilgiyi kabul ettiler.
Terrel Abeysinghe ile
ilk tanıştığımızda biz de bazıları Sri Lanka’daki gibi bir saldırı ile ülkeye
‘barış’ getireceklerini söylüyorlar demiştim; ‘Onlar aptal mı!’ demişti. ‘Bu
katliamlardan sonra nasıl bir sükunet vardı biliyor musun? Hiroşima ve
Nagazaki’ye atılan atom bombalarından sonraki gibi bir sükunet…’ Terrel
Abeysinghe, uzun süredir İsviçre’de sürgünde yaşayan Sri Lankalı, Tamillerden
olmayan, Singala asıllı bir gazeteci. Bu sefer daha uzun konuştuk, Tamil
katliamını ve bütün Sri Lanka halkına yıkıcı etkilerini…
Sormaya sondan, bugünden sorarak başlamak istiyorum. Bugün barış ve huzur
var mı Sri Lanka’da?
Biz önce şu soruyu sormalıyız: Savaş
neden başladı? Savaşın başlama nedeni, Tamil halkının, yani Sri Lanka’da
azınlık olanların hiç haklarının olmamasıydı. Politik, kültürel ve ekonomik
olarak hiçbir hakka sahip değillerdi. Sri Lanka’nın tarihine bakarsak, 500 yıl
boyunca bir sömürge olarak, Portekiz, Hollanda ve İngiliz sömürgesi olarak
yaşadı. İngilizler son sömürgeci yöneticiler idiler. Sri Lanka, o zamanki
adıyla Seylan, İngilizler 1948’de ülkeyi terk ettiklerinde bağımsızlığına
kavuştu. O zaman merkezi iktidara dayanan bir ulus devlet yaratılmaya
çalışıldı. Bunun manası, ülkenin çoğunluk olan Singala halkının hakları
üzerinden inşa edilmesi ve diğer azınlıkların tamamen ayrımcılığa uğramasıydı.
Buna rağmen 1948’den sonra, özellikle 1980’e kadar bu haklar kısmen vardı ve
Tamiller bu sürede demokratik bir yöntemle bu merkezi iktidar durumunu
değiştirmeye çalışıyorlardı. Ülkede demokratik haklar kullanılabiliyordu. Bu
yüzden Sri Lanka devleti önce şu soruya cevap vermelidir: Neden azınlık hakları
yok ve neden savaş başlamıştır? Bu sorunun cevabı çok nettir. Açıktır. Neden
barış yok? Çünkü azınlıkların hakları yok. İşte 2009’a gelindiğinde, yani
savaşın başlamasından 30 yıl sonra, yüz binlerce insan bütün uluslararası hukuk
çiğnenerek katledildikten sonra, nasıl hâlâ barış yok diye sorduğunuzda, bunun
manası, ‘Bir ülkede, bir çoğunluk, azınlık karşısında nasıl zafer kazanabilir
ki?’ sorusuyla karşı karşıya kalacak olmanızdır. O yüzden soruya, yani barış
var mı sorusuna şöyle cevap verilebilir: Barış yok çünkü azınlık hiçbir hakka
sahip değil, politik, kültürel ve ekonomik hiç bir hakka sahip değil
diyebiliriz. Yani barış yok çünkü azınlığın hiçbir hakkı yok.
Gazeteci Terrel Abeysinghe, sürgünde
olduğu İsviçre’de yaşıyor.
Savaşın sonundan, 2009’dan bugüne nasıl bir süreç yaşandı? Bir değişiklik
var mı?
2009’dan sonra rejimin
iktidarı -ki diğer partinin de ondan pek farkı yoktu- geçen yıla kadar aynı
partiyle devam etti. Geçen yıl yeni hükümet iktidara geldi. Gerçi yeni bir
parti değildi bu ve geçmişte de birkaç kez iktidar olmuştu. Onlar güçlü
merkeziyetçi durumu değiştirmek için yeni bir anayasa inşa etmeye çalıştı.
Zaten buna söz vererek iktidara gelmişlerdi. Tamil
partisi de sadece haklarını istiyor, ülkeyi bölmek istemiyorlar. Onlar bu güç
dengesini değiştirmeyi, politik, ekonomik ve kültürel hakları talep ediyor.
Yeni hükümet eski durumu değiştirmek istedi fakat bu konuda çok samimi olduğu
da söylenemez. Neoliberal bir hükümet olarak bu durumdan yararlanmak istiyor
aslında. Ayrıca anayasada sadece tek bir resmi din, Singalaların dini olan
Budizm yer almakta, diğer üç din (Müslümanlık, Hristiyanlık ve Hinduizm) ise
ikincil dinler olarak görülmekteydi. Tamiller bu durumu protesto ediyorlar ve
seküler bir anayasa istiyorlar. Singala yanlısı parti ise kendi dinlerinin
avantajlı durumunu korumak istiyordu. Yeni hükümet önce bunu değiştirerek
seküler bir anayasa olmasını savundu ama milliyetçi Singala yanlısı parti ‘Biz
bunu değiştirmek istemiyoruz’ diye ısrar edince, yeni hükümet buna cesaret
edemedi ve bir çıkmazın içine düştü. Bir yandan demokratik atılımlar yapmak
için, yeni bir demokratik yol izlemek için bir sürü liberal söz verdi ancak bu
sözlerini tutmadı. Bu nedenle, anayasal reform önce çok büyük sözler içerirken,
yapılan değişiklikler ile azınlıklar biraz daha fazla hakka sahip oldu ama
yeterli olmayan bir değişiklikti bu. Bu yüzden Tamil partisi yeni hükümeti
protesto eylemleri düzenliyor yeniden.
Bu yaşanan süreçte Tamil siyasi hareketinin bir hatası var mıydı sizce?
Devlet bu süreci istese bile bunu değiştirebilme şansı var mıydı?
Biz bu durumda savaşı ve politik
durumu anlamalıyız öncelikle. Bu konu, bu ülkede ve genel olarak dünya
bağlamında. Çünkü bizim ülkeye gidersek, Sri Lanka halkı 30 yıllık bir savaş
yaşadı. Hükümet ve Tamil Kaplanları arasında devam eden bu savaşta birkaç kez
müzakere deneyimi de yaşandı. 1980’lerde
birkaç defa müzakere ile çözüm arandı. Her zaman çöktü. Bunun nedenine
bakarsak: Ben şunu söyleyebilirim ki sorumluluk daha çok hükümete aittir.
Hükümet hiçbir zaman müzakereyi sonuna kadar götürme sorumluluğunu üzerine
almadı. Ne zaman masaya oturulsa hükümet daha çok Singala halkından olduğu
için, Singalaların her zamanki düşüncesini, Tamil Kaplanları’nın hiçbir zaman müzakere istemediği, aslında
ülkeyi bölmeyi istediği düşüncesini sürdürdü. Onlara göre Tamil Kaplanları
sadece zaman kazanıyordu ve o sırada ordu da saldırmaya devam ediyordu. Bu
Singalaların her zamanki pozisyonu ve düşüncesiydi. Yani ’biz aslında çözüm bulamayız çünkü Tamil Kaplanları
zaten böyle bir çıkış aramıyor’ düşüncesiydi
bu.
Şimdi eğer Tamil Kaplanları’na bakarsak, onlar da hangi durumda müzakereye
oturuyorlardı; bu da uzun hikaye ama onların tarihlerinde de kendilerinin
dışındaki Tamillerin sol parti liderlerini öldürdükleri oldu. Bu durumu,
onların diğer gruplarla bağını koparmıştı. Tamil Kaplanları, önce gerilla
grubuyken adım adım artık düzenli bir ordu haline gelmişti. Bir devlet ordusu
gibiydi; önemli bir alanı kendisi kontrol ediyordu. Kendi bakanları, bankaları,
okulları vardı. Bu yüzden Tamil Kaplanları aynı zamanda geçmişteki durumlarına
da dönemezdi.
Bu çatışmada biz Güney Asya’dan söz ediyoruz ve bu çatışmada Hindistan’ın da
oldukça büyük payı var. Bu çatışmanın arkasında Hindistan var. Bölünmeyi uzun
süre destekledi. Para verdi, silah verdi, açıkça destekledi. Tamiller Rajiv
Gandi’yi öldürdü çünkü eğer kazansaydı bu
Tamil Kaplanları’nın aleyhine olacaktı. Bu
suikastten sonra bir sürü uluslararası kamuoyu Tamil Kaplanları’nın aleyhine döndü. Diğer taraftan Avrupa Birliği
ve ABD de içindeydi zaten bu işin. Tamil Kaplanları çok büyük silahlara
sahipti. Ama bu güçler tersine dönünce, bu güçler, silah yerlerini
bildiklerinden Sri Lanka hükümetine söylediler ve silahları imha ettirdiler.
Yani savaş sadece Sri Lanka ordusu ile Tamil Kaplanları arasında değildi.
Bu üçlü durumu açıkladıktan sonra
nihayetinde Tamillere dönük son saldırılar sırasında Avrupa Birliği müdahale
ederek bunu durdurmaya çalıştı. Hükümete ’eğer
saldırılara devam ederse önlemler alırız, ambargo uygularız’ dedi. Ancak bu durumda Çin devreye girerek ‘önemli değil, onun yerine biz her şeyi karşılarız‘ diyerek ambargo tehdidini boşa düşürdü. Bu
arada hükümet de kazanabileceğini (!), sonuna kadar gidebileceğini düşünerek
halkı etkiledi, aşırı milliyetçi güçleri harekete geçirdi ve müzakere
masasından kalkarak yüz binlerce kişiyi öldürdüğü katliamları gerçekleştirdi.
Tamillere yapılan bir soykırım mı sizce? Ya da nasıl adlandırıldığı önemli
değil; bu katliamlar Sri Lankalıları nasıl etkiledi?
Soykırım denilebilir mi? Ben çok emin
değilim; bu teknik bir terim. Kim hangi cinayetlere soykırım diyor? Bazıları
buna soykırım diyor, özellikle Tamil topluluğu. Ancak bu terimi tartışmayı bir
kenara koyarsak, esas sorunun ikinci bölümü iyi bir soru. Bu katliamlar
halkları nasıl etkiledi? Bu tarafı önemli sorunun. Bu taraftan, Singala halkı
tarafından bakarsak; kim öldürdü? ‘Kadınları, çocukları, insanları kim
öldürdü?’ sorusuna cevap vermek kolay değil. Sri Lanka ordusu, Tamilleri
öldürdü; binlercesi, binlercesini; bunu Tamil halkının belleklerinden silmeleri
hiç kolay değil. Bu hüznü ortadan kaldırmak mümkün değil, aynı zamanda her
şeylerini kaybettiler. Yani sadece insanlar öldürülmedi. Her şeylerini,
yaşamlarının her şeylerini kaybettiler. Bu yüzden bir teknik terim üzerinden
değildir tartışma, esas bunun sonuçlarının, yaşanılanların Tamil anılarından,
düşüncelerinden nasıl çıkarılabileceğidir. Bu yaranın acısının nasıl
azaltılabileceği, ‘tedavi’ (!)
edilebileceğidir. Yeni hükümet böyle sözler verdi; biraz önce söylediğim gibi
bazı bir şeyler de yaptı ama hiç öyle büyük ve derin bir değişiklik değildi bu.
Tamillerin Sri Lanka’nın bağımsızlığından
sonra ayrımcılığa uğraması, ardından 30 yıl süren savaş, katliamla sona eren
bir durum. Ayrıca bugün ortaya çıkan bu durumda, şu anda da bu süreci
değiştirecek hiçbir senaryo ortada yok. Bunun manası, Tamillerin çilesi bu.
Eğer, Singala halkı bundan nasıl etkilendi, onu açıklamaya çalışırsam… Çünkü
Singala halkı da savaşı yaşadı. Tamil Özgürlük Kaplanları da Sri Lanka
bölgelerine saldırdığında, otobüslere, trenlere saldırdığında sivillere de
saldırmış oluyordu. Bu hiç de mantıklı bir taktik değildi çünkü bu, bumerang
gibi geri dönüyordu. Bu durumda bütün Singala halkı aşırı milliyetçi şemsiyenin
altında sığınıyordu. Böyle düşünmeye başladığınızda zaten bir çıkış
bulamazsınız. Bir otobüste sizi bir bombanın yakalayıp yakalayamayacağını
bilemiyorsunuz. Bu durumda Singalalar bu sert savaşı destekler duruma
düşüyorlardı. Bu Singalaların da kriminilize olması, suça bulaşması demekti.
Şimdi Singala halkı içinde, her gün daha da, daha da artan bir suç var çünkü o
suçun içinden geldiler, o suç ortaklığının içinden doğdu bu. Çünkü onlar bu
savaşı desteklediğinde, bu katliamların kutlanmasına da katılmış oluyorlardı.
Savaştan sonra daha dikkat çekici soru şu ki insanlar cinayetlerin,
katliamların, kutlamalarını nasıl yapabildi? Singalaların çoğu Budizm dinine
mensuptur; aşırı barışçı bir dindir bu. Böyle bir felsefedir ama bu halk savaşı
desteklediğinde bunun nasıl değiştiğini görüyorsunuz. Şimdi ortaya çıkan suç,
şiddet hiçbir zaman normal bir hayat yaşan Singalalar arasında doğamazdı. Şimdi
Singala halkı içinde büyük bir insanlık krizi yaşanıyor bu nedenle. Singalalar
savaşı kazandılar ama hayatı kaybettiler, hayatlarındaki huzuru kaybettiler.
Sri Lanka Başkanı Sirisena
Bütün bu yaşanılanlardan sonra gerçek bir barış şansı var mı? Bu mümkün mü?
Evet, kesinlikle böyle bir barış
şansı var. Biz bu barışı yapabiliriz. Problem, bunu nasıl
gerçekleştirebileceğimizdir. Bana göre barışı inşa etmek için, esas sorunun
cevabının, gerçek ve samimi olarak ne olduğuna bakılmasıdır. Bunu şöyle
açıklayayım: Sorunun cevabı; merkezi hükümet karşısında azınlık toplumunun
ayrımcılığa uğramasının engellenmesidir. Bu durumun mutlaka değiştirilmesidir.
Ayrıca Sri Lanka’nın coğrafi-bölgesel durumuna
da bakılmalıdır. Bölgesel olarak yeni, çok büyüyen iki ekonominin, Çin’in ve Hindistan’ın yanında, çok önemli jeopolitik
konuma sahip bir ülkedir Sri Lanka. Yani bölgesel olarak, doğrudan dünyanın
küresel politikasını etkileyen bir yerdedir. Yani bütün bu soruları cevaplarken,
hem bölgesel hem de küresel bir bakışla cevaplamalıyız. Bu sadece Tamil
azınlıklarının değil, Müslüman, Moor azınlıkların hakları için de geçerlidir.
Aynı zamanda Singala topluluğun içinde de çok başka kültürler vardır ki biz
onlara da bu şansı vermeliyiz. Bu yüzden federal sistem Sri Lanka için iyi bir
çözümdür. Bu sadece Tamiller için değil, Singalalar için de iyidir. Farklı
coğrafi koşullarda, farklı kültürlerle yaşayanlar söz konusudur. Değişik tarım
biçimleri vardır, değişik tarımsal ürünler elde edilir. Bunu hangi biçimde
ayakta tutmak mümkün olabilir? Bu yüzden eğer biz doğru soruyu sorarsak ve bunu
bölgesel ve küresel olarak bütünsel olarak düşünerek cevap verirsek, işte o
zaman barış ortaya çıkar.
Bu süreçte iktidarın da kendi varlığı için şiddete ihtiyacı vardı diyebilir
miyiz?
Devlet, klasik hükümetler kontrol
altına almak için, her zaman güç kullanır ve bu gücü hayata geçirmek için
şiddete başvurur. Bu klasik bir devlet yöntemi. Sri Lanka’da ise devlet her zaman bir ayırımcılık makinesi
biçimindedir. Yani sadece Tamil halkının azınlık halklarından bahsetmiyorum;
devlet aynı zamanda Singala halkına karşı da bu makineyi kullanır. 1971’de Halk Kurtuluş Cephesi’nin
iktidara karşı yürüttüğü mücadelede 35.000 Singala genci öldürdü. Sonra 1987-1989’a kadar yine aynı parti tarafından direniş denendi.
İki deneme de birer reaksiyondu ve şiddetle bastırıldı. Yani Sri Lanka’da kim
bu sınıf ve kast ayrımlarına karşı haklarını ararsa, Sri Lanka devleti ona
karşı şiddeti kullanır. Fakat biz diğer açıdan bakarsak, azınlıklar açısından,
bütün siyasi partiler, Singala partileri açısından bu hep böyledir. Tamiller
her zaman ayrımcılığa uğruyorlar ve hak mücadelesi veriyorlardı. Bütün partiler
gücü ele geçirmeden, iktidarı almadan önce ne söylerlerse söylesinler,
sonrasında Tamilleri nasıl kontrol altına alacaklarını bilirler: Şiddet
kullanarak. Yani biz bütün devletlerin şiddetle bağını biliyoruz ama Sri Lanka’da sınıf ayrımı, kast ayrımı ve azınlık hakları
mücadelesine karşı her zaman şiddet vardır. Yani şiddet Sri Lanka devletinin
asli karakteridir.
Bütün olanlar sadece iki siyasi aktör devlet ve Tamil hareketi arasında
gelişmiş gibi geliyor. Bugün baktığınızda halk, Tamiller ve Sri Lankalılar buna
müdahale ederek engel olabilir miydi sizce?
Burada esas sosyalistlerin,
özellikle sosyal demokratların büyük sorumluluğu vardı. Tamam belki Tamil
Kaplanları aşırılık yanlısı bir gruptu ama sosyal demokratlar, sosyalistler
onunla ilişkiye geçmeyi mutlaka denemeliydi ya da devletin sivilleri
katletmesinin yanında kesinlikle olmamalıydı. Yani sol partiler ve sosyal
demokratlar bu konuda rollerini unuttular.
Tamillere gelirsek; Tamil Kaplanları
silahlı mücadeleye başladığında en güçlü gruptu ama başka solcu gruplar da
vardı ve Tamil Kaplanları onları tasfiye etti, onlardan olan insanları öldürdü.
Gücü tek başına eline almak için. Başka ideolojiden olan binlerce insanı
öldürdü. Bu durum diğerleriyle bağını kopardı. Yani bir sürü baskı gören
Singala var ama aynı zamanda diğer insanlarla da bu bağ böyle koptu. Bir etnik
grup devlete karşı bir savaş başlattığında, bunun sadece devlete yönelik
olduğunu göstermek zorundadır ve diğer etnik grupla arasında köprüler inşa
etmezse herkes bu savaşı kendi üstüne de alır. Bunu inşa etmelidir; ben mesela
bir Singalayım, bu kimliğimi de seviyorum ama Tamil mücadelesine karşı değilim
neden Tamiller bana saldırsın ki? Yani baskıcı grubun insanlarıyla da bağlar
inşa etmelidir. Tabii ki ben bütün bunlardan çoğunluğun sorumlu olduğunu
düşünüyorum ama isyan edenler de mutlaka onlarla bir bağı inşa etmek
zorundadır. Baskıcı bir düzenden bir çıkış olarak, mesela Kürtler aynı zamanda
Türklerle bağlantı kurmalı ve baskıcı düzeni kırmak için Türkler de Kürtlerle
aynı bağı inşa etmelidir. Eğer bu ilişkiyi kurabilseydik, eğer birlikte bu
sisteme karşı mücadele edilebilseydi, bu olmazdı. Sosyal demokratlar ve
solcular bunu yapabilseydi, bu katliamın sorumluluğundan kurtulabilirlerdi.
Biz de benzer bir süreç yaşıyoruz ve ne yazık ki durum gittikçe Sri
Lanka’dakine benziyor. Bu süreci yaşamış biri olarak bize söylemek istediğiniz
bir şey var mı?
Sri Lanka’da Tamiller ile Kürtler
arasında bir benzerlik var. Fakat aynı zamanda büyük farklılıklar da var. Bu
iki halk jeopolitik olarak konumlanışta ve diğer konularda tabii ki farklı ama
özünde aynı meseleden bahsediyoruz. Kürtler için diyebilirim ki eğer azınlıklar
kendi hakları için savaşıyorsa, bizim deneyimlerimiz gösterdi ki Tamil
Kaplanları savaşırken, baskın gruptan Singalalar da devletin şemsiyesi altına
girdi. Başka çare bulamadı. Çünkü düşmana saldırdığında, herkesi öbür tarafa
itebiliyorsun. Bu yüzden bir kapı her zaman açık tutulmalı. İnsanların dışarı
çıkabilmesi için yer açılmalı. Ama Tamil Kaplanları sadece devleti değil, bütün
Singala halkını düşman görmeye başladı. Singala halkından devletle araları iyi
olmayan, işbirliği içinde olmayanlar da Tamillerin haklarına karşıydı çünkü
Tamil Kaplanları’nın sivillere dönük saldırıları vardı. Bunun karşısında başka
bir çıkış bulunamadı ve nihayetinde her şey kaybedildi. Bir örnek vereyim:
Tamiller hava akını düzenlediler; çok küçük ve çok ilkel bir helikopter
kullanarak Colombo’ya Sri Lanka’nın başkentine iki kere saldırdılar. Daha önce
hiç böyle bir saldırı yapmamışlardı. Bu sadece ’bizim de hava kuvvetlerimiz
var’ anlamındaydı. Çinlilerin ve Hintlilerin büyük kısmı bu saldırıdan çok
etkilendi ve devletin yanına geçtiler. Bunlar küçük ama güçlü gruplardı. Bunun
ardından Avrupa Birliği, İran, herkes Tamillerin imha edilmesini destekledi.
Yani devletle halk iki ayrı şey. Halkla nasıl ilişki kurulabilir? Nasıl onları
da kendisine katabilir? Diğer açıdan Türk halkı bir katliam karşısında belki
fiziksel olmasa da moral açısından, kendisi de büyük zarar görüyor. Kendi
toplumsal moral yapısı da büyük hasar görüyor. Barış içinde yaşama olanağı
elinden alınıyor. Onlar şunu anlamalı ki eğer bu katliamlara sessiz kalınırsa
aynı zamanda halk da, kendisi de hiçbir zaman özgür olamaz. Çünkü özgürlük
ancak onların özgürlüğü ile birlikte olur.








Hiç yorum yok:
Yorum Gönder