|
|
Evet, şairimiz Orhan Veli, genç kız da Bella.
Aslında tanışmaları iki üç yılı bulmaktadır, ama arkadaşlık ve samimiyetleri
daha yenidir. Bella, Hasanoğlan Köy Enstitüsü’nde
İngilizce dersi vermektedir, bir yandan da liseyi bitirmek için kalan birkaç
dersini çalışmaktadır.
Bella (Kent kızlık adı) 1923’te
İstanbul’da doğmuş. İlk ve ortaöğrenimini değişik okullarda sürdürmüş. 40’lı
yıllarda Ankara’da yaşayan ablası Dora’yı
sık sık ziyaret eder. Dora, Güzel Sanatlar Müdürlüğü’nde
görevlidir. Eniştesi 1946’ya kadar Tercüme
Bürosu’nda çalıştıktan sonra istifa ederek Agence France Presse’e geçer. Erol Güney’in üniversite yıllarından beri tanıdığı ve Tercüme Bürosu’nda da dostluğunu
sürdürdüğü Orhan Veli, Güney
çiftinin evlerine konuk olur sık sık. Yine 1946’da Hakkı Tonguç ve Sabahattin
Eyuboğlu, Cumhurbaşkanı İsmet
İnönü ile görüşürler. Cumhurbaşkanı’na “Hasanoğlan’da İngilizce
dersi verebilecek bir kız bulduk, ama adı Bella” dediklerinde aldıkları
yanıt, “Ee? Ne bekliyorsunuz, hemen işe alın” olur. Bella liseyi bitirmediği için
öğretmen değil de kütüphaneci olarak işe alınır. Hasanoğlan Yüksek Köy Enstitüsü’nde İngilizce, Fransızca ve
Almancanın yanı sıra jimnastik dersleri de verir. Shakespeare’in Bir Yaz
Gecesi Rüyası adlı eserini sahneye koyan öğrencilerin yanında da o
vardır; sahne düzenlemesine yardımcı olmakla kalmaz, oyundaki dansları da
oyunculara o öğretir.
Bir gün kaldığı odanın kapısını açtığında, yatağında
bir ayının uyuduğunu görür. Başka bir gün de Hasanoğlan’da durmayan trenden
bir sonraki istasyonda inip saatlerce yürür okula dönebilmek için. Bütün
bunları tatlı anılar olarak anlatıyor Bela.
1946 seçimlerinden sonra değişen politikadan Tercüme Bürosu, Milli Eğitim ve Köy Enstitüleri’yle birlikte Bella da payına düşeni alır. 1948’de
Meclis’te sorulan soruların
biri onunla ilgilidir; hükümete, liseyi bitirmemiş bir Yahudi kızının para
mukabilinde Hasanoğlan’da ders
verip vermediği sorulur. Bella’nın
Enstitü’deki öğretmenliği son bulur.
Orhan Veli, uzun yıllar Bella’ya kur yapar. Bir de isim
bulur ona: Düşes. Karşı adlı kitabını 1949’da Bella’ya verirken ilk sayfasına, “Bu
iş böyle yürümez duchesse!” yazar. Nedir yürümeyen tam belli değil. Belki
de, Bella’nın Orhan Veli’yi hep arkadaş gibi
görmesi, platonik de olsa ilgisini dostluğa yorumlaması sanırım. O yıllarda Orhan Veli’nin birkaç kadına daha
kur yaptığını bildiğimiz için, Bella’yı
bu konuda haklı görmek gerekir.
Aşağıdaki mektup da Bella’ya yazılmış. Tarih yok, ama Yaprak antetli bir kâğıda yazıldığına göre 1949-50 olmalı:
Bella,
Bir gazeteci evinde mürekkep bulunamadı. Bu yüzden
mektubumu kurşun kalemle yazmak zorunda kaldım, özür dilerim. Benim hakkımda
ISTANBUL gazetesinde çıkan yazıdan dolayı yazdıklarınıza teşekkür ederim.
Bununla beraber beni daha evvel yazılmış yazılardan daha iyi tanımak
mümkündü. Burada, Seza geldiğinden beri, çok güzel vakit geçiriyoruz. Birkaç
defa, Ralfi’ye, Lüküs Hayat operetinden parçalar söyledim. Bugün de o
parçaları tekrar ettim. Benden, bilhassa bu noktayı yazmamı isteyen Seza’dır.
Bu hafta Ankara’da at yarışları başlıyor. Belki de kazanırız. Benimle
ortaksınız. Bir vurgun vurursak haber veririm.
Orhan Veli
Bu mektubun bütün cümleleri tesadüfen, B ile başladı.
Belki de Bella B ile başladığı için.
Orhan Veli’yi çok güzel anlatan bir mektup
bu. İçeriğinde kur yapmıyor Bella’ya,
ama her cümleye B ile başlayarak anlatıyor kendisini.
Mektuptaki gazeteci Erol Güney’dir. Seza
ise Erol Güney’in baldızı,
yani Dora ve Bella’nın kız kardeşi. Hüzünlü bir
öyküsü var Seza’nın; Erol Güney’in lise yıllarından beri
arkadaşı olan Benya Rapoport’un
eşidir. Onları Erol Güney
tanıştırmıştır. Benya’nın
ailesinin bütün karşı çıkmalarına rağmen genç sevgililer evlenir. Benya uzun yıllar Türkiye’de yaşamasına rağmen Romanya vatandaşıdır. Bir işadamı
olan Benya Amerika’da bir iş
gezisindeyken Romanya’da
komünistler iktidarı ele geçirir. Artık komünist bir ülkenin vatandaşı olan Benya, Türkiye vizesi alamaz. Romanya’ya
gönderilmemek için Amerika’da
evlenerek oraya yerleşir. Seza’ya
bakmak da Erol Güney’e düşer.
Bir de oğlu vardı Seza’nın
babasını hiç görememiş olan Ralfi.
Orhan Veli bu iki yaşındaki
bebeği çok sever, ona şarkılar ve mektupta bahsettiği gibi Lüküs Hayat operetinden parçalar
söyler. Orhan Veli’nin at
yarışlarına düşkünlüğü bilinir. Gerek İstanbul’da
gerek Ankara’da at yarışlarını
hiç kaçırmaz. Bundan Orhan Veli’nin
yarışlardan iyi para kazandığı sonucu çıkarılmasın; hep sürpriz atlara oynar,
kazandığında iyi kazanmak için… Ve hep kaybeder.
Erol Güney
Erol Güney, 1956’da İsrail’e yerleşince Dora’yla
beraber Seza ve Ralfi de İsrail’e giderler. Ralfi
başarılı bir film yönetmeni olur. Ne yazık ki 40’lı yaşlarda kalp hastalığı
nedeniyle ölür. Seza da evlat
acısını yaşadıktan sonra 2000’de yaşamını yitirir.
Bella, Hasanoğlan Köy Enstitüsü’ndeki işine son verilince İstanbul’a döner. Annesiyle İstiklal Caddesi’ndeki Hacopulo Hanı’nın çekme katında
bütün Boğaz’ı ve Haliç’i gören bir daireye yerleşir.
Dört yıl kadar oturdukları bu evin konukları arasında Orhan Veli de vardır. Gelir, bir köşede oturur, konuşulanları
sessizce dinler. Evde içki yoktur, yarım saatliğine Lambo’ya gider, iki tek atıp döner. Bir keresinde de evin
cumbasında oturup konuştukları basamakta sızar kalır.
Orhan Veli, öldüğü güne kadar sürdürür Bella’ya ziyaretlerini. Cenazesi
kaldırılırken bir köşede ağlayan kadınların arasında Bella da vardır.
Bella şu an Bebek’te oturuyor. Evi, Orhan
Veli’nin mezarı ve heykeline çok yakın. Okuldan bildiği Almanca’nın
yanına, kendi kendine öğrendiği beş dili daha ekledi: İngilizce, Fransızca,
Almanca, Yunanca ve İtalyanca. Evlendi; bir kızı, bir torunu var ve sık sık
onları Barselona’da ziyaret
eder.
|
21 Ocak 2017 Cumartesi
20 Ocak 2017 Cuma
Bir kadının oğluyla birlikte
İstanbul’dan Kaz Dağları’na uzanan yolculuğu
HABER MERKEZİ – Zeynep Pekiner, 3,5 yaşındaki çocuğu Ekin ile
birlikte İstanbul’u terk ederek Kaz Dağları’nda arkadaşları ile ekolojik bir
yaşam alanı inşa etti. Kendisi gibi köy yaşamını tercih etmek isteyenlere
“Cesaretli olun” diye seslenen Zeynep Pekiner, İstanbul’dan Kaz Dağları’na
yolculuğunu anlattı.
3,5 yaşındaki oğlu Ekin ile birlikte
megakent İstanbul’u terk ederek Kaz Dağları’nda doğanın içinde yaşamayı tercih
eden yaşam savunucusu Zeynep Pekiner, buraya uzanan yolculuğunu Gazete Şûjin’e anlattı.
Pekiner, İstanbul Üniversitesi
Coğrafya Bölümü’nde okumuş. Şimdi ise Kaz Dağları’nda çocuğu ve arkadaşlarıyla
birlikte yaşıyor.
3,5 yaşındaki oğlu Ekin’in Gezi
Direnişi’nde 40. gününü çıkardığını belirten Pekiner, “Çocuğumla şimdi o ruhu
yaşamaya ve yaşatmaya çalışıyorum” diyor.
Barış ve
doğa aktivisti olan Pekiner, Kaz Dağları’na yerleşme fikrinin nasıl geliştiğini
şöyle anlatıyor:
“ Yaşamak için öldürmeye, sömürmeye
ve kendisine itaat etmeye zorlayan sisteme karşı, yaşarken yaşatmak, üretmek ve
itaatsiz olmak için onun kendini var ettiği aygıtları tanımak ve çarkların
farkında olmak gerek. Bu çarkların içinden olabildiğince çıkma arayışı,
çocukluğumdan beri yabana olan tutkum, anne olunca bu süreci daha da
hızlandırdı. Çünkü, Ekin’in de köklerini tanımasını istiyordum. Benim için bir
patikada yürürken dikkatle etrafına bakması, kekik toplaması, kuşburnunu
tanıması, mantarların ismini bilmesi; araba markalarını ayırt etmesinden,
parklarda büyümesinden, çizgi film karakterlerini tanımasından daha
kıymetliydi.”
Şehirdeki
alışkanlıkların Kaz Dağları’nda kendini ‘doğanın ritmine uymaya bıraktığını’
belirten Pekiner, kenttekine karşı buradaki yaşamı ise şöyle tarif ediyor:
“Güneşli havalarda çamaşırlar yıkanıyor.
Bulaşıkları mutfak tezgahında yıkamıyoruz, 100 metre gibi bir mesafede belime
kadar gelen büyüklükte bir kaya üzerinden atlayarak dağdan gelen suyla
yıkıyoruz. Fırtına ve soğukta zor oluyor tabi. Ama devlete vergi verip suya
para vermektense bu zorlukları yaşamak değiyor. Tuvalet için özellikle gece ve
yağmurlu zamanlarda dışarı çıkmak da zor sayılabilir ama bunun gübre olması,
birçok canlıya şifa olması, yaşatması güzel tarafı.”
Pekiner,
arkadaşları ile birlikte yaptıkları barınaklar hakkında ise şunları söylüyor:
“Kaz Dağları’nda dereye yakın,
köyden iki km uzaklıkta yerleşim yerine uzak, sınırı çitlerle ya da dikenli
tellerle çevrili olmayan, kimi geceler domuzların, tilkilerin geçtiği, dikenli
çalıların çevirdiği, bir tarafı çeşitli meyve ağaçlarının olduğu bir alanda
yurt denilen keçeden yapılma bir çadırda yaşıyoruz.”
“Ekin,
ağacın da bir canı olduğunun farkında” diyen Pekiner, oğlunun doğayla
ilişkisine dair ise şunları aktarıyor:
“Etrafındaki çeşitliliğin farkında
ve onları ayırt edebiliyor. Kavak ağacını biliyor, ayı mantarı, çimen mantarını
tanıyor. Bazen dışarıda oynarken elma ağacının altından elma alıyor sonra şöyle
bir inceliyor; kurtlu mu çürük mü diye, sonra yiyor. Yuvanın içinde yediği
meyve kabuklarını artıklarını komposta atıyor. Gündelik rutin işlere ortak
oluyor, ben odun keserken topladığı küçük çalı çırpıları bisikletinin sepetine
dolduruyor, sobayı yakarken heyecanla getiriyor. Bahçede kışlık sebze ekmek
için çapa yaparken yanımda kendi küçük çapasıyla ufak bir yer hazırladı ve
tohum ekti oraya. Filizlenene kadar her gün gidip bakıyordu ve tohumlar
patlayınca büyük bir heyecan içindeydi. Dolunayda gökyüzü açık olduğunda
dışarıda koşmayı çok seviyor. Dereye olan tutkusu, hemen her gelen misafiri
oraya götürmeyi teklif etmesi, karıncaların kış için yuva yaptıklarını
gözlemlemesi ve küçük bir dal parçası ile toprağı eşeleyip ‘karıncalara yuva
yapıyorum’ demesi, bahçeye gelen kaplumbağayı görünce ki heyecanı, çekirgeler,
solucanlar, köpeklerle iletişimi, sevdiklerine kekik toplayıp vermesi, bazen
ağaçlarla konuşması onların da bir can olduğunun farkındalığı, mısırlar
büyürken ki sabırsızlığı… Bunlar önceden hayal etmediğim sürprizler.”
Köylülerin
kendilerine yaklaşımına dair de açıklamalarda bulunan Pekiner, köylülere İstanbul’dan
helip burada yaşamayı tercih etmesinin garip geldiğini söylüyor ve şöyle devam
ediyor:
“Bazıları ‘neden kocaman bir
apartman dairesinde elektrikli bir evde yaşamak varken burada bunca sefillik
içinde 20 metrekare bir çadırda yaşıyorsun’ diye soruyor. Ufak bir güneş
panelimiz var hava kapalı olduğu günler akşam 19.00’a kadar yanabiliyor.
Telefon doğru dürüst çekmiyor. Çekse de şarj edemediğimizden kapalı. Bulaşık
yıkamak için leğenle kaya üzerinden atlamak zorundayız, çamaşırları elimizde
yıkıyoruz. Bir kadının çocuğuyla tek başına köyden uzakta 20 metrekare bir
çadırda yaşaması garip geliyor. İki ay önce bizle yaşamaya iki arkadaş daha
geldi ve bu iyice hayrete düşürmüştü onları. Bizle kültür çatışması yaşasalar
da bunu bizle olan iletişimlerine yansıtmıyorlar.”
Kaz
Dağları’nda yaşamanın kendisine kattığı deneyimin okulda öğrendikleriyle
kıyaslanamayacağını söyleyen Pekiner, bu deneyimi ise şöyle aktarıyor:
“Burada
öğrendiğim deneyimlediğim şeyler zorunlu okul hayatım boyunca edindiğim bilgilerden
çok daha değerli. Doğanın ritminde bir yaşam her an bir şey öğretiyor aslında
dikkat edene, dinleyene. Güneş’in ve ayın hareketleri, rüzgar hepsi burada
günlük işleri yaparken belirleyici faktörler. Yediklerimizi, tükettiklerimizi
sorgulayınca bize dayatılan bir yeme kültürü var. Domates, patlıcan, biber
olmazsa olmaz gibi. Oysa yaşadığımız coğrafya yenilebilir ot tarafından çok
zengin. Ama köylüler bile bu kadim bilgiyi unutmakta.
Ekin de özgür bir şekilde büyüyor,
keşfediyor, tırmanıyor, tadıyor, paylaşıyor. Toprakta deneyimleyerek öğrendiği
her şey çok heyecanlandırıyor onu. Yaşadığımız yerde yakınımızda çocuk yok ama
köyde ve yakın yerlerde olan arkadaşları var ve sık sık bir araya geliyor
onlarla da. Burada ise kimi zaman komşumuzun köpekleri, kimi zaman kaplumbağa,
kimi zaman koyunlarla koşturuyor. Bazen çekirge yakalamaya çalışıyor elinde
gezdiriyor. Bazen yediği meyvelerin çekirdeğini eşeleyip toprağa gömüyor.
Yaşamı, yaşamayı, yaşatmayı öğrenmesinden daha güzel ne olabilir ki?”
Pekiner,
“Köy yaşamını İstanbul ile kıyasladığın oluyor mu?” sorusunu ise şöyle
yanıtlıyor:
Bazen
İstanbul’a geldiğini ancak kendisini orada bir yabancı gibi hissettiğini
vurgulayan Pekiner, ‘güvenlik’ konusun bu yabancılaşmadaki başat neden olduğunu
vurguluyor:
“Tehlikeyle dolu. Her yerde
polisler, sürekli çalışan tanklar, metrolarda istasyonlarda üst aramalar. Her
an bomba patlayabilir korkusuna alışmak zorundasın yoksa yaşayamıyor ve dışarı
çıkamıyorsun zaten. İnsanlar çalışıyorlar, işlerinde mutsuzlar, maaşlarıyla
kira ödüyor, fatura ödüyorlar, sağlıklı gıdaya ulaşmak için çok zengin
olmalısınız. İnsanlar esir gibiler. Öyle doldurulmuş, korkutulmuşlar ki
kırsalda yaşamak bir macera gibi geliyor onlara ve cesaret gerektiren bir şey
olduğunu düşünüyorlar. Oysa bu esaretten kurtulmak için önce onları içeride
tutan şeyi keşfetmeleri lazım, yoksa dışarı çıkma isteği zihin karıştırıyor.
Önce kafesin parmaklıkları bulunmalı.”
Pekiner,
komünal ve paylaşımcı bir yaşamın zorunluluğuna dikkat çekerken, örgütlü ve
bütüncül bir mücadelenin önemine de vurgu yapıyor ve son olarak şunları
anlatıyor:
“Ekin 2 aylıkken yola çıkmıştık ilk.
Kaçkarlara kamp yapmaya gitmiştik, Haziran ayıydı. Karlar yeni eriyordu. Yandan
taşımalı sling vardı, önüme koyuyor hem kolayca emzirebiliyor hem de kamp
çantamı taşıyabiliyordum. Böyle sık sık yola çıktık, beraber buzul göllerine
tırmandık. 2015 yazı ise hep yolda geçti Ekin’le. Otostopla dolaşıyorduk, o
zaman ağırlaşmıştı artık ve bebek arabası kullanıyordum. Akdeniz’e inip bol bol
yüzüp sonra Karadeniz’e gitmiştik serin yaylalarına. 3 kadın arkadaş çıkmıştık
yola ve bu yolculuk sırasında kesinlikle İstanbul’a dönmemeye karar verdim.
Ekin’le 40 km yol yürüdük bu yolculukta. O sıra Samistal’da yeşil yol direnişi
vardı, jandarma kepçelerle çıkarken oradaki arkadaşlar da toplanıp oturma
eylemine çıkıyordu. Biz de gitmiştik direnişe.
Şehirdeki kapitalist endüstriyel
sistemin enerji açığı için, sokaklarda geceleri ışıl ışıl lambalar yansın diye,
AVM’ler parıldasın diye, fabrikalar çalışsın diye nüfusunu başka politikalarla
taşıdıkları, boşalttıkları coğrafyaların derelerini ‘su boşa akıyor’ diye
hapsediyorlar. Yeryüzünü hızla talan eden bu sisteme ve anlayışa karşı bu
zindanları terk edip, tükettiklerimizi sorgulayarak kendi aramızda takas ağları
oluşturup, hiyerarşisiz, kolektif topluluklar örgütlemeli ve yerellerde
bütüncül bir mücadele içinde olmalıyız; hem antikapitalist hem ekolojik bir
direnişle.”
·
“İstanbul’da yaşadığımız yer beton mahallesi gibiydi. Bezelye gibi sık sık
dizilmiş apartmanlar. Parka gitmekten de hiç hoşlanmıyordum, bunu mecburiyetten
yapıyordum çoğu zaman. Şehirler açık hava hapishaneleri, parklarda çocukların
hapishanedeki onlara koca şehirde lütfedilen eğlence alanları. Ama bir süre
sonra paralı oyun parklarını görünce, oradaki oyuncak ve oyun çeşitliliğini
mahalle parklarından sıkılmaya ve yetinmemeye başlıyorlar.”
Kaydol:
Kayıtlar (Atom)











