10 Kasım 2016 Perşembe




TALAT PAŞA TELGRAFLARI GERÇEK Mİ?
Agos Gazetesi











Foto:Berge Arabian
Prof. Taner Akçam, yeni kitabında, Ermeni soykırımının tarihyazımında önemli bir rol oynayan ve bugüne dek inkâr edilen Naim Bey’in hatıratlarını yayımlayarak hem iddialara yanıt veriyor, hem de soykırımın tarihyazımında yeni bir çığır açıyor.
Ermeni soykırımının tarihyazımında önemli bir rol oynayan Naim Bey’in hatıratları, bugüne dek inkâr edilmişti. İnkarcıların, dayandırdıkları en önemli gerekçeler ise hem Osmanlı’da Naim Bey isimli bir memur olmadığı, dolayısıyla bir hatıratının olamayacağı, hem de hatıratta yer alan belgelerin şifreleme kodlarının Osmanlı’daki şifreleme teknikleriyle örtüşmemesi. Clark Üniversitesi Holokost ve Soykırım Araştırmaları Merkezi’nden Prof. Taner Akçam, yeni kitabında Naim Bey’in hatıratlarını yayımlayarak hem bu iddialara yanıt veriyor, hem de soykırımın tarihyazımında yeni bir çığır açıyor. ‘Naim Efendi’nin Hatıratı ve Talat Paşa Telgrafları’ adlı kitap, ilk kez tam olarak ve belgeleriyle birlikte sadece Türkçede. Kitap, İletişim Yayınları etiketiyle 7 Ekim’de raflardaki yerini alacak. Prof. Akçam’la son kitabı vesilesiyle Naim Bey ve hatıratı üzerine konuştuk.

Aram Andonyan’ın, Naim Bey’in belgelerinden daha önce kitabında bahsettiğini biliyoruz. Kitapta bu belgeler nasıl ele alınıyordu?
Aram Andonyan, Naim Efendi’nin hatıratı ve Talat Paşa telgraflarını ’Büyük Cinayet’ adlı bir kitapta topladı, kitap 1921’de Ermenice yayınladı. Kitap daha sonra Fransızcaya ve çok kötü bir İngilizceyle özet olarak ‘Naim Bey’in Anıları’ başlığı ile 1920’de basıldı. ‘Büyük Cinayet’ kitabı, Naim Efendi adlı bir Osmanlı memuruna ait bir hatıratı ve yine onun verdiği bazı gizli belgeleri içeriyor. Andonyan, bu anıyı ve belgeleri para karşılığında satın aldığını söylüyor. Aslında klasik bir anı kitabı değil bu. Naim Efendi 50 civarında Osmanlı Belgesi’ni, kendi el yazısı ile kopya etmiş ve bunların arasına kendi hatırladıklarını, bildiklerini eklemiş. Naim Efendi, Andonyan’a ayrıca 20 civarında da belgenin orijinal hallerini vermiş. Belgelerin 14 tanesinin resimleri Ermenice kitapta yayımlandı. Andonyan’ın tuttuğu bir nottan, bu belge alışverişlerinin Kasım 1918 başında olduğunu biliyoruz, ben de kitabımda bunun belgesini yayımladım.


Bu telgraflarda neler yazıyor?
Özellikle Talat Paşa’ya ait olduğu söylenen bazı telgraflarda, açıktan Ermenilerin öldürülmeleri emri verildiğini görüyoruz. Bunlara bazı örnekler vermem gerekirse, 22 Eylül 1915 tarihli bir telgrafta Talat Paşa şöyle bir emir vermiş: “Ermeniler için Türkiye arazisinde yaşamak, çalışmak gibi haklar tamamıyla kaldırılmış ve bu bâbda hükümet bütün mesuliyeti kabul ederek beşikteki çocuklarına varıncaya kadar bırakılmaması emrini.”
29 Eylül 1915’te Halep Vilayetine çektiği bir telgrafta ise şu ifadeler yer alıyor: “Türkiye’de mevcut bütün Ermenilerin tamamen mahv ve imha edilmelerinin Cemiyetin emriyle Hükümetçe kararlaştırıldığı evvelce de bildirilmişti.... Kadın, çocuk, sakat diye düşünülmeyerek imha önlemleri ne kadar feci olursa olsun, vicdani duygulara kapılmadan varlıklarına son verilecektir.”
Eklemem gerekir ki, Andonyan’ın kitabında resimleri de basılan bu telgrafların orijinal görüntüleri sadece rakamlardan ibarettir. Belgelerin çözümleri Naim Efendi hatıratında verilmiştir.

                                               Talat Paşa

Bunların gerçeği yansıtmadığı ve telgrafların aslen varolmadığı iddia ediliyordu, değil mi?
Telgrafların inkâr edilmesinin sebebi, 1983’te Şinasi Orel ve Süreyya Yuca’nın yayımladıkları ‘Ermenilerce Talat Paşa’ya Atfedilen Telgrafların Gerçek Yüzü’ adlı kitaptır. Orel ve Yuca, bu kitapta Andonyan’ın yayımladığı hatırat ve belgelerin sahte olduğunu iddia ettiler.

Neye dayanarak bu iddiada bulundular?
Orel ve Yuca, ana tezlerini üç temel iddiaya dayandırdılar: 1) Naim Efendi adında bir Osmanlı memuru yoktur. 2) Olmayan adamın hatıratı da olamaz. 3) Gerek Talat Paşa’ya ait olduğu iddia edilen, gerek diğer telgraflar sahtedir. Tüm bunları Andonyan ve Ermeniler uydurmuşlardır. Üçüncü noktaya, yani telgrafların sahteliğine ilişkin ise 12 ayrı tez ileri sürdüler. Bunların en önemlileri şunlardı: Belgelerin üzerindeki tarihler yanlıştır, belgelerin üzerindeki evrak numaraları, Dahiliye Nezareti gelen-giden evrak defterlerindeki numaralar ile aynı değildir,  belgelerdeki özellikle Vali Mustafa Abdülhalik’in imzaları sahtedir, çizgili kağıt kullanılmış, Osmanlı bürokrasisi çizgili kağıt kullanmazdı, bu belgenin sahteliğinin bir kanıtıdır, ikili ve üçlü rakam grupları ile şifrelenmiş belgeler tamamıyla uydurmadır, çünkü o yıllarda dörtlü ve beşli rakam gruplu şifreleme tekniği kullanılıyordu.
Orel ve Yuca’nın kitabındaki tezler görünüşte çok kuvvetli ve iddialıydılar. Özellikle o yıllarda, yazarların kullandığı kaynaklar, örneğin Başbakanlık Osmanlı Arşivi ve Genelkurmay Başkanlığı (ATASE) arşivi erişilmez kaynaklardı. Osmanlı arşivi şüphesiz açıktı ama ilgili döneme ilişkin belgeler tasnif edilmemişti ve yoktu; ATASE arşivi ise kapalıyıdı -ki hâlâ kapalı sayılır.
Ayrıca eklemem gerekir ki, Naim Efendi’den aldığı belgeleri, Andonyan daha sonra yerleştiği Paris’e götürmüş ve Boğos Nubar Paşa Kütüphanesi’ne bırakmıştı ama bu belgeler muhtemel 1950 sonrası kayboldu. Bugün bu belgelerin nerede oldukları bilinmiyor.
Oral ve Yuca’nın kitabına kadar önemli bir kaynak olarak kullanılan Andonyan kitabı ve içindekiler -Naim Efendi anıları ve Talat Paşa telgrafları- güvenilmez ve sahte bilgiler içerdiği iddiası ile kullanılmamaya başlandı. Daha da fazlası, Orel ve Yuca, Aram Andonyan’ı ve Ermenileri sahtekârlık yapmakla, belge düzmekle ve bir nevi ‘cinayet işlemekle’ suçladı. Sonraki yıllarda kitap, Ermenilere yönelik nefret söyleminin en önemli araçlarından birisi oldu. Yoğun bir karalama ve aşağılama kampanyası için kullanıldı. Hâlâ da kullanılıyor.

Kitabınızda Orel ve Yuca’nın söylediklerinin yanlış olduğunu, hatıratın ve telgrafın gerçek olduklarını mı söylüyorsunuz?
Evet, Orel ve Yuca’nın, Naim Efendi ve Hatıratı konusunda söyledikleri kesin olarak yanlıştır. Konu hakkında üzerine çalışmam boyunca son derece ciddi yeni bilgi ve belgelere ulaştım. Bunları özetlemem gerekirse: 1) Naim Efendi isimli bir Osmanlı memuru vardır; bunu gösteren orijinal Osmanlı belgeleri mevcuttur, kitabımda bu belgeleri yayımlıyorum. Hatta çok ilginizi çekecek bir detay vereyim. Naim Efendi adlı bir memurun olduğunu gösteren Osmanlı belgelerinden birisini yayımlayan Genelkurmay Başkanlığı’dır. Genelkurmay ATASE arşivi Ermeni sorunu üzerine yayımladığı kitapların birisinde, belki farkında olmadan, Naim Efendi’ye ait, onun orijinal imzasının da yer aldığı bir belgeyi yayımlamıştır. Bu belge kitabımda okunabilir. 2) Naim Efendi’ye ait bir hatırat vardır; kendi el yazısı ile Osmanlıca yazılmış bu hatıratın filmleri şu anda elimde ve kitapta bu anıları olduğu gibi yayımlıyorum. Burada da verebileceğim ek ve çok önemli bir bilgi daha var: Andonyan, Naim Efendi’nin anılarının hepsini yayımlamamış. Sadece bir kısmını kullanmış. Kitabımda hatıratın daha önce hiçbir yerde yayımlanmamış kısımları ilk defa gün ışığına çıkmakta ve okuyucu ile buluşmaktadır.

“Naim Efendi adlı bir memurun olduğunu gösteren Osmanlı belgelerinden birisini yayımlayan Genelkurmay Başkanlığı’dır. Genelkurmay ATASE arşivi Ermeni sorunu üzerine yayımladığı kitapların birisinde, belki farkında olmadan, Naim Efendi’ye ait, onun orijinal imzasının da yer aldığı bir belgeyi yayımlamıştır. Bu belge kitabımda okunabilir.”

İlginç olan bir başka husus ise, hatıratın Andonyan tarafından yayımlanan bazı kısımlarının şu anda kayıp olduğudur. Yani elimdeki Naim Efendi Hatıratı’nda, Andonyan’ın yayımladığı bazı sayfalar yoktur. Bu niçin böyledir, bunun cevabını kitabımda ayrıntılı olarak anlatıyorum. Hatıratın kayıp sayfaları Genelkurmay ATASE arşivinde olmalı… 3) Naim Efendi’nin hatıratı sahicidir ve verdiği bilgiler doğrudur. Hatıratında bahsettiği olay ve kişilere ilişkin belgeleri Osmanlı arşivinde bulmak mümkündür. Bir örnek vereyim: Naim Efendi, hatıratın benim ilk defa yayımladığım kısmında, birkaç tane Ermeni sürgünün ismini sayar ve “Bunlar hakkında İstanbul’dan bize emir geldi, bunları Halep’te tutun, sürmeyin, deniyordu. Ama Vali bunları ölüme yolladı” gibi bir bilgi verir. Naim Efendi, gelen emre ilişkin hiçbir belge yayımlamamakta, sadece aklında kalanı söylemektedir. Ben, Osmanlı Arşivi’nde, Ermenilere ilişkin gönderilen bu telgrafı buldum. Bunun gibi 10’a yakın olay üzerinde çalışma yaptım ve Naim Efendi’nin sözünü ettiği olaylar hakkında, Osmanlı arşivinde bolca belge buldum. Bu durum bize, Naim Efendi’nin hatıratının sahici ve dile getirdiği hususların uydurma değil, hakikati yansıttığını gösteriyor. 4) Oral ve Yuca tarafından, Talat Paşa telgraflarının sahteliği üzerine ileri sürdükleri temel tezler, örneğin çizgili kağıt meselesi veya özellikle şifreleme teknikleri konusunda söyledikleri doğru değildir. Orel ve Yuca’nın söyledikleri tamamen yanlış ve uydurma şeylerdir. Bu nedenle telgrafları, Şifre Anahtarı Defterleri yayınlanıncaya kadar doğru kabul etmek gerekmektedir. Sahte olup olmadıkları, ancak bu anahtar deferlerine bakarak anlaşılabilir.



                                             Aram Andonyan

‘Çizgili kağıt’ meselesi nedir?
Andoyan’ın kitabında, sevkiyat daire müdürü Abdülahad Nuri’ye ait,  20 Mart 1916’da Dahiliye Nezareti’ne çekilmiş ve ikili rakam grubu ile şifrelenmiş bir telgraf görüntüsü vardır. Bu belgede, rakamlar çizgili bir kağıda yazılmıştır. Orel ve Yuca, bu çizgili kağıdı, belgenin sahte olduğunun bir kanıtı olarak ileri sürerler. Çünkü onlara göre, Osmanlı bürokrasisi çizgili kağıt kullanmamaktadır. Dolayısıyla bu belge sahtedir.
Bu son derece saçma bir tezdir. Çünkü, ilgili dönemde çizgili kâğıtlar Osmanlı bürokrasisinde bolca kullanılmıştır ve Osmanlı arşivi, Dahiliye Nezareti’nin çeşitli dairelerinde kullanılmak üzere çizgili kâğıt ısmarladığına ilişkin belgelerle doludur. Bu belgelerin içinde en önemlisi, 2 Kasım 1913 tarihinde tüm bölgelere yollanan bir emirdir. Bu emirde, özellikle şifre telgrafların çizgili kâğıtlara yazılması istenir. Telgrafta, “Bazı bölgelerde şifre telgrafların satırları gayet sık tutuluyor; bu durum yazım sırasında satırların karışmasına ve yanlışlıklara yol açıyor; bu tür yanlışlara ve düzeltme için lüzumsuz yazışmalara yol açmamak için bundan böyle şifreleri çizgili kâğıtlara yazın ve telgrafhaneye öyle verin” mealinde şeyler söyleniyor. Yani gerçek, Orel ve Yuca’nın söylediğinin tam aksi yöndedir ve belgenin çizgili kağıda yazılması, onun hakiki olduğunun bir kanıtıdır.

Şifremele tekniği ile kast ettiğiniz nedir, açar mısınız?
Osmanlı Hükümeti, bölgelere telgraf emirlerini, değişik rakam gruplarından oluşan şifreli metinler olarak yolluyordu. Metinler ikili, üçlü, dörtlü ve beşli rakam gruplarından oluşuyordu. Naim Efendi’nin, Andonyan’a sattığı telgraflar ikili ve üçlü rakam grupludur. Orel ve Yuca, Osmanlı Hükümetinin savaş yıllarında sadece dörtlü ve beşli rakam gruplarından oluşmuş şifreleme tekniği kullandığını iddia ettiler. Bu nedenle de Naim Efendi’nin telgraflarının sahte olduğunu belirttiler. Ayrıca Orel ve Yuca’ya göre, bir şifreleme tekniği altı ayı geçmeyen bir zaman süresinde yürürlükte kalıyor ve sonra değiştiriliyordu. Bu zaman süresinde sadece tek bir rakam grubu kullanılıyor, başka rakam grubu kullanılmıyordu. Örneğin onlara göre, 26 Ağustos 1915 ile 11 Aralık 1915 arasında sadece beş rakam gruplu, Mart 1916 civarında sadece dört rakam gruplu şifreleme kullanılmıştı. Bu söylediklerinin hiçbirisi doğru değil.
Ben Osmanlı arşivinde, söz konusu zaman dilimine ait 20 binin üzerinde belgeye tek tek baktım. Gerçek, Orel ve Yuca’nın iddialarının tam aksi yönde… Tüm 1914-18 arası boyunca ikili, üçlü, dörtlü ve beşli rakam grupları karmakarışık kullanılmış… Böylece yazarların, ‘son derece sınırlı zaman süreleri ve her zaman süresi için sadece tek bir rakam grubu’ tezinin gerçek bir uydurmadan ibaret olduğunu görüyoruz.

Peki bu söylediğiniz Orel ve Yuca’nın tezlerinin yanlış olduğunu gösterse bile Talat Paşa’nın telgraflarının gerçek olduklarını ispatlar mı?
Söylediğiniz hem yanlış hem de doğru: Birincisi, açık olarak gösteriyorum ki Naim Efendi’nin ikili ve üçlü rakam gruplu telgrafları Osmanlı şifreleme tekniğine uygun. Ortada bu anlamda bir sahtekârlık yok. Arşivde bu telgraflarla aynı dönemlerde gönderilmiş ikili ve üçlü rakam gruplu telgraflar buldum ve bunların örneklerini kitabımda yayımlıyorum. Şimdi elbette akla gelen soru şu: Naim Efendi’nin telgrafları, dönemin şifreleme tekniğine uygun olsalar bile, sahte olamazlar mı? Bunu nasıl anlayacağız? Gayet kolay. İlgili ‘Şifre Anahtar Deftlerleri’ni yayımlarsınız, olur biter.
Osmanlı Hükümeti, her rakam grubundan oluşan şifreleme tekniği için ayrı bir anahtar kitap hazırlamış ve bunları zamanı geldiğinde, önceden bölgelere yollamıştı. Bunun yazışmaları var, ‘yolladık, aldınız mı’, ‘hayır almadık’, ‘evet geldi’ falan gibi…  Bölgelerdeki sorumlular, İstanbul’dan şifreli (rakamlarla dolu) telgraf geldiğinde, telgraf hangi rakam grubundan ise ilgili deftere bakarak çözüyorlardı. Bu Şifre Anahtar Defterlerinin şu arşivde mevcut olduklarını biliyoruz. Örneğin, benim elimde 1914 yılına ait üçlü rakam gruplarının çözümünü ihtiva eden böyle bir defter var. Ama 1915-17 arası yılların anahtar defterleri araştırmacılara verilmiyor. Naim Efendi’nin verdiği belgelerin sahte olduğunu iddia edenler, bu defterleri yayımlarlar, olur biter ve böylece konu da kapanır. O zaman bunların sahte olduklarını anlarız.
Bu defterler yayımlanıncaya kadar, kitaptaki belgelerin orijinal olduklarını kabul etmemiz gerekir. Çünkü sahtelikleri konusunda söylenenler yanlış. Şifre Anahtar Defterlerinin arşivde hâlâ araştırmacılara verilmiyor olmasının bir nedeni de belki budur. Defterler, belgelerin sahte olmadıklarını gösterecektir ve bu nedenle saklı tutuluyordur, kim bilir? Yani Şifre Anahtar Defterleri yayımlanmadan söylenecek her şey spekülasyondur. Yanlış olduğuna inanan, defteri yayımlar…

Peki diğer iddialar? İmzalar, tarihler…
Talat Paşa’ya ait, imha emrini içeren telgrafların sahteliği ile Halep Valisi Mustafa Abdülhalik’e ait imzanın sahte olup olmadığı meselesi iki ayrı meseledir… Ayrı ayrı belgelerdir bunlar. Yani Talat Paşa belgesi hakikat, imzalı belge sahte; veya imzalı belge hakikat, Talat Paşa belgesi sahte olabilir. Sahtelik tartışmasını her bir belge için ayrı ayrı yapmak zorundasınız. Elbette Talat Paşa’nın Ermenilerin imhası emirleriyle alakası olmayan, diğer sıradan bazı belgelerdeki tarih hataları ve imzalar gibi hususlar da tartışılır, tartışılacaktır. Ama bence bu kadar heyecan yeter, onları da başka bir zamana bırakalım… Öncelikle buraya kadar söylediklerimin hazmedilmesi gerekir, diye düşünüyorum!

Kitabın yayımlanmasının ardından soykırım tarihi yazımında değişiklikler olabilir mi?
Naim Efendi diye bir şahsın olmadığı, hatıratının olmadığı, Talat Paşa’ya ait telgrafların sahte olduğu, 1915’de yaşananların inkar edilmesinin en önemli kanıtlardan birisiydi. Bu kitabımla bu bina esas olarak çökmektedir. Elbette, 1915 gerçekliğini inkar etmek sona ermeyecektir ama bu gibi çevreler ve insanlar kendilerine, yeni başka yalanlar bulmak zorundalar. Fakat unutmayalım, 1915’in inkâr edilmesi, eldeki belge ve bilgilerin eksik ve yetersiz olmasından kaynaklanmıyor. Geçmişi inkar etmek, politik bir tercihtir. Bu nedenle tarihte yaşanan tarihi hakikatlara ilişkin ne kadar çok belge ortaya çıkartırsanız çıkartın, inkarcılar, yeni şeyler bularak inkar etmeye devam edeceklerdir. Sonu olmayan bir oyundur bu…
Bu nedenle, resmi devlet tezlerini savunanların, bildiklerini okumaya devam edeceklerini tahmin ediyorum. Ama bu kitap tarihe ilişkin oluşturulmuş yalan duvarının en önemli tuğlasını al aşağı etmektedir. Resmi tezleri savunanların, artık Naim Efendi’nin Hatıratı ve Talat Paşa telgrafları dışında, kendilerine başka bahaneler aramalarında fayda var diye düşünürüm.
Benim asıl beklentim başka bir hususta. Ermenilerden özür dilenmesini bekliyorum. Bugüne kadar, bu hatıratı ve telgrafları bahane ederek, Ermenilere yönelik nefreti örgütleyenlerin, onlara olmadık hakareti, suçlamayı yapanların Ermenilerden özür dilemesini bekliyorum. Bunu istemek hakkımız diye düşünüyorum.
Kitabımda gösterdiğim gibi, ortada ne Andonyan tarafından ne de herhangi başka bir Ermeni tarafından tahrif edilmiş bir şey vardır. Andonyan, kendisine ne verilmişse sadece onu, onu da tam olmayarak yayımlamıştır. Bu nedenle, 1983’ten beri bu kitabı esas alarak, Ermenilere yönelik nefret suçu işleyenlerden, onlara karşı olmadık hakaretleri yapanlardan açık bir özür bekliyorum. Kendi adıma, bu özürü dilemeyen hiç kimseyle konuyu tartışmayı düşünmediğimi söylemek isterim. 

8 Kasım 2016 Salı


“BU ZULÜM KARŞISINDA HATAYI HDP’YE YÜKLEMEK VİCDANSIZLIKTIR”



Özlem Akarsu Çelik  oakarsucelik@gazeteduvar.com.tr
 
HDP’li Sırrı Süreyya Önder, Diyarbakır Emniyet Müdürlüğü’nde gözaltında tutulurken gerçekleşen bombalı saldırı anında yaşadıklarından HDP’ye yönelen eleştirilere kadar tüm sorularımıza yanıt verdi. 'HDP kapatılabilir, partinin varlıklarına el konulabilir' diyen Önder yine de karamsar olmadığını söyledi

ANKARA- HDP Ankara Milletvekili, TBMM İdare Amiri Sırrı Süreyya Önder, 4 Kasım 2016’nın ilk saatlerinde HDP’ye yönelik operasyonda gözaltına alınan isimler arasındaydı. HDP Eşbaşkanı Figen Yüksekdağ ile Sırrı Süreyya Önder’in götürüldüğü Diyarbakır Emniyet Müdürlüğü’ne yönelik bir intihar saldırısı gerçekleşti. Saldırıda aralarında sivillerin de bulunduğu 11 kişi yaşamını yitirdi. Diyarbakır Valiliği’nden yapılan ilk açıklamada eylemin PKK tarafından gerçekleştirildiği belirtildi. Daha sonra Reuters haber ajansı saldırıyı IŞİD’in üstlendiğini duyurdu. HDP milletvekilleri kendileri içerideyken gerçekleşen bu saldırıyla ilgili IŞİD’i işaret eden açıklamalar yaparken saldırıyı TAK (Kürdistan Özgürlük Şahinleri) üstlendi. Akılları karıştıran bu saldırıyı ve HDP’ye yönelik operasyonu Sırrı Süreyya Önder’e sorduk.

‘PATLAMA BENİ DUVARA FIRLATTI, FİGEN HANIM TOZ TOPRAK İÇİNDEYDİ’
-
Diyarbakır’ın Bağlar ilçesindeki Emniyet Müdürlüğü 4 Kasım 2016 günü siz içerideyken saldırıya uğradı. Neler yaşadınız o patlamada?
Biz Ankara’dan Diyarbakır’a ben, Figen Hanım (Yüksekdağ), İdris Bey (Baluken) ve Abdullah Zeydan, dördüdümüz götürüldük. Diyarbakır Havaalanına indiğimizde İdris Bey ve Abdullah Zeydan’ı ayırdılar. Onların il dışına götürüleceği söylendi. Ben ve Figen Hanım bu patlamanın olduğu Emniyet binasına götürüldük.
Sonradan öğrendiğim kadarıyla biz girerken Selahattin Bey (Demirtaş) ve diğer arkadaşları binadan çıkartıp adliyeye götürüyorlarmış. Bize binada doktor muayenesi yapıldı. Daha sonra biz hiçbir tutanak ve evrak imzalamayacağımızı söyleyince Figen Hanım’la bizi yan yana iki odaya yerleştirdiler ve bir müddet sonra büyük bir patlamayla bulunduğum yerin camı doğraması içeriye savruldu. Patlamanın şiddeti beni de oturduğum sandalyeden duvara fırlattı.
Bütün asma tavanlar yere inmiş durumdaydı. Duvardaki her şey ortalığa saçılmıştı. Cam ya da taş mı, ne olduğundan emin olmadığım bir şey boynuma isabet etti. Daha sonra polisler bizi ara koridora çıkarttılar. Figen Hanım’ın toz toprak içinde olduğunu gördüm.  Bir müddet orada bekledik. Müthiş bir çatışma sesi duyuyorduk. Sonra öğrendik ki polis ateş ediyormuş.

ARA BAŞLIKLAR:
‘PATLAMADAN SONRA POLİS BİZE KÜFÜR VE HAKARET ETTİ’
-‘IŞİD’E DÖNÜK DEĞERLENDİRMEM TAK İÇİN DE GEÇERLİDİR’
-‘BU EYLEM BİÇİMLERİNİN SOL VİCDANIMIZDA YERİ YOK’
-‘PARTİYİ KAPATABİLİRLER VEYA VARLIKLARINA TEDBİR KOYABİLİRLER’
-‘KORKTUKLARI İÇİN CAN HAVLİYLE BİZE SALDIRDILAR’
-‘CHP’NİN YENİKAPI KOALİSYONUNDAN ÇEKİLMESİ İSABETLİ’
-‘İNSANLAR YENİ VE YARATICI YOLLAR BULACAKTIR’
-‘KABİNENİN BİR BÖLÜMÜNDE YALPALAMA BAŞLADI’
-‘BİZİM BAŞIMIZA GELENİN BEŞ BETERİ CHP’NİN BAŞINA GELEBİLİR’
-‘BAŞKANLIK’I HALKA GÖTÜRMEYE CESARET EDEMEYECEKLER’
-‘HALKIN ARASINDA OLACAĞIZ’
-‘HÜKÜMET BİLE ‘TESLİM OLDULAR’ DİYE YORUMLAMIYOR’
‘BU ZULÜM KARŞISINDA HATAYI HDP’YE YÜKLEMEK VİCDANSIZLIKTIR’
-‘CUMHURİYET GAZETESİ DİRENİŞİ TARİHSELDİR’
-‘KARAMSAR DEĞİLİM’

Çatışma mı yaşandı? Saldırıyı gerçekleştiren kişi hayatını kaybetmemiş miydi?
Yaklaşık on dakika kadar bir atış yapıldı. Kime ateş edildiğini görmedik ama yaklaşık 10 dakika sürdü bu silah sıkma işi. Binanın, Emniyet’in içinde yaralılar vardı. Muazzam bir panik ve öfke havası vardı. Bu öfkenin bir kısmı bize yöneldi. Küfürler hakaretler başladı. Biz cevap verdik Figen Hanım’la beraber. Daha sıkıntılı bir duruma doğru giderken amir olduğunu düşündüğüm bir rütbeli geldi ve bizim bulunduğumuz yere 4 polis koyarak hiçbir polisin bizim yanımıza yaklaştırılmamasını istedi. Ona rağmen küfürler, hakaretler devam edince bizi oradan apar topar çıkartıp Adliyeye götürdüler. Olayın oluş safhası bu. Gülser Yıldırım’ı (HDP Mardin Milletvekili) Adliyeye giderken uzaktan gördüm. Onun da Emniyet’te olduğunu anladım o zaman.

‘IŞİD’E DÖNÜK DEĞERLENDİRMEM TAK İÇİN DE GEÇERLİDİR’

Ne düşündünüz o an?
O an bir panikten çok derin bir üzüntü yaşadığımı söylemeliyim. Kim yaparsa yapsın bunu, büyük olumsuzlukları tetikleyeceğini düşünerek içimden geçen en temel duygu ‘eyvah!’ duygusuydu. Daha sonra Adliyedeyken önce Diyarbakır Valiliği’nin 20-25 dakika bunun bir PKK eylemi olduğunu açıkladığını gördük.

Size bu saldırının IŞİD tarafından yapıldığını düşündürten neydi? Serbest bırakıldığınızda bu yönde bir açıklama yaptınız.
Valiliğin bu kadar hızlı açıklama yapıp hemen PKK demesi alışılagelmiş değildi. Normalde ‘emareler bu örgüte işaret ediyor’ gibi daha temkinli açıklamalar yapılır, delillendirmenin ardından kesin açıklama yapılırdı. Hemen yapılması bizde şüphe uyandırdı. Daha sonra saldırıyı IŞİD’in üstlendiğine dair Reuters haberi ortaya çıktı. Ben bu bilgi üzerine salıverildikten sonra buna ilişkin bir değerlendirme yapmıştım. Sonra da TAK denilen yapı üstlendiğini belirtti. Değerlendirmem, failinin değişmesi sonucu değişecek değildir. IŞİD’e dönük yaptığım değerlendirmenin aynısı TAK için de geçerlidir.

‘BU EYLEM BİÇİMLERİNİN SOL VİCDANIMIZDA YERİ YOK’

TAK (Kürdistan Özgürlük Şahinleri) adlı örgütün açıklamasında, saldırıda hayatını kaybeden DBP Çüngüş ilçe Eşbaşkanı Recai Altay’ın hedefte olmadığı, orada olacağının bilinemeyeceği vurgusuyla “yaşamını yitirmesinden dolayı üzüntülerimizi belirtiyoruz” ifadesi vardı. Sizin orada olduğunuz bilinmiyor muydu gerçekten? Hedefte kim vardı?
 
Bunlar bilinemez. Ne söylesek spekülasyon olur ama bildiğim bir şey var ki, biz orada ölümden kıl payı kurtulduk. Hedef bizdik, başkalarıydı, bunun fazla bir önemi yok. Yapılan iş vahimdir, kabul edilemez. Bu konuda da Ertuğrul Kürkçü’nün değerlendirmesine aynen katılıyorum.(HDP İzmir Milletvekili Ertuğrul Kürkçü, Diyarbakır’da 11 kişinin hayatını kaybettiği bombalı saldırıyı üstlendiğini duyuran TAK’ın açıklamasına tepkisini twitter hesabından şu sözlerle göstermişti: Hiçbir söz, vekillerimiz, eşbaşkanlarımız, yöneticilerimiz ve sivil halkı hedef alan kör şiddeti haklılaştıramaz. Hiçbir kurtuluş hareketi IŞİD’le aynı hat üzerine düşmeyi, yaşam hakkını hoyratça çiğnemeyi bir kuru özür ile geçiştiremez.” Duvar)
TAK’ın sivilleri de hedef alan saldırılarının amacı ne o zaman?
Daha önce TAK’ın, bu ve benzeri eylemlerine dönük, mağdurunun doğrudan biz olmadığımız zamanlarda da bu tarz eylem biçimlerinin bizim sol vicdanımızda kabul edilebilir ya da anlaşılabilir bir yeri olmadığını çok net ifade etmiştik. O değerlendirmenin üstüne söyleyecek bir şey yok.

‘PARTİYİ KAPATABİLİRLER VEYA VARLIKLARINA TEDBİR KOYABİLİRLER’

Serbest bırakılmanıza şaşırdınız mı ve neden serbest bırakıldınız sizce?
Doğrusu beni de bir miktar şaşırttı. Fakat sistem böyle çalışıyor. Zannediyorum bakın işte toplu tutuklama yapmıyoruz, bir kısmını bırakıyoruz algısı yaratmak için yaptılar diye düşünüyorum çünkü hiçbirimizin dosyaları bir diğerinden hafif ya da ağır değil. Hepsi aynı saçma zihniyetin bir tezahürü. Ben burada da durmayacaklarını düşünüyorum. Bütün vekil arkadaşlarımızın aynı yöntemle alınıp bir kısmının tutulup bir kısmının bırakılacağını düşünüyorum. Giderek genel merkezimize ve partimizin tüzel kişiliğine dönük bir hamlenin gelişeceğinin bütün ipuçlarını görüyoruz, genel merkeze yönelik ablukadan.
Partinin tüzel kişiliğine dönük hamleden kastınız nedir?
Doğrusu onların mantığıyla bakmakta zorlanacağımız için nasıl bir pervasızlık yapacaklarını düşünemiyorum. Partiyi kapatabilirler süratle. Vekilliklerimizi düşürebilirler. Başsavcılık bütün parti varlıklarına tedbir ve blokaj uygulayabilir, bakalım.

‘KORKTUKLARI İÇİN CAN HAVLİYLE BİZE SALDIRDILAR’

‘HDP’lilerin tutuklanacağı belliydi hatta 30 Kasım’a kadar Ankara’da ilan edilen gösteri, yürüyüş, basın açıklaması vb. her türlü eylemin yasaklanmasının asıl sebebi de buldu’ yorumuna katılıyor musunuz?
Ben bu konuda bir kısmı partililerimiz tarafından da paylaşılan değerlendirmelerden daha farklı düşünüyorum. Bunların yapacakları tüm işleri planladıkları ve uyguladıkları şeklinde bir algı var. Ben böyle düşünmüyorum. Bunların tamamen selde kütük misali, yaşadıkları büyük korku ve güven kaybıyla bu zulüm yöntemlerini her gün daha fazla arttırdıklarını ve can havliyle bize saldırdıklarını düşünüyorum.

‘CHP’NİN YENİKAPI KOALİSYONUNDAN ÇEKİLMESİ İSABETLİ’

Adına ‘Yenikapı ruhu’ dedikleri tamamen darbe dönemi jargonlarıyla oluşturulmuş koalisyon giderek dağılmaktadır. CHP’nin buradan çekilmesi isabetli bir iş olmuştur. Şu an MHP’nin bir kısmıyla baş başa kalınmış bir koalisyondan söz edebiliriz. AKP’nin kendi bileşenleri içinde buna dönük endişe ve kaygı taşıyan kesimler olduğunu ve orada bir kazanın kaynamakta olduğunu biliyorum. Fakat bunlar henüz bir araya gelip toplu ve örgütlü bir refleks gösterecek durumda değiller. Bu pervasızlığın bir müddet sonra tolumun biat etmeyen her kesimine yöneleceğinin farkındalar. Zulüm mekaniği böyle bir şeydir. Her gün daha fazlasına ihtiyaç duyar ama bunun bir üst limiti vardır. Oraya geldiğinde toplumun değişik kesimlerinden beklenmedik tepki ve direnişler hasıl olur.

‘İNSANLAR YENİ VE YARATICI YOLLAR BULACAKTIR’

Şu an yaydıkları korku, bir yandan kullandıkları yöntemlere dayanıyor bu doğru ama öte yandan gözden kaçırılmaması gereken ve en az bunun kadar önemli olan şudur, iletişim kanallarının tümünü neredeyse kendi tekellerine almış olmanın avantajıyla algı oluşturma operasyonları yürütmekteler ama 21’inci yüzyılda yaşıyoruz. İnsanlar birbirlerinden haberdar olabilmek ve bu kötü gidişe bir dur diyebilmek için yeni ve yaratıcı yollar bulacaklardır. Hayatın diyalektiği hep böyle çalışmıştır. Beri yandan Hükümet uluslararası kurumlardan ve ülkelerden gelen tepkileri başka bir konfor olarak algılamıştır çünkü bağlı olduğumuz uluslararası angajmanlar setini parçalayıp atmak onlara yapmayı düşündükleri şey için büyük bir kolaylık teşkil edecektir.

‘KABİNENİN BİR BÖLÜMÜNDE YALPALAMA BAŞLADI’

Ne yaptıklarını bilmiyorlar demiştim. Onun göstergelerinden birisi de şu, bunlar uluslararası denklemin sadece siyaseten çalışıp ekonomik olarak yansıma ve sonuç üretmeyeceği gibi bir ham düşünce içindeydiler. Ancak şu an ülke parasının ve borç denkleminin eksponansiyel yani çok katlanarak artışı karşısında Cumhurbaşkanı hariç kabinenin belli bir bölümünde bir yalpalamanın başladığını görmek mümkün.
Bir de bölgesel denklemlerden hızla tecrit edilmeleri ve batının bunu yapış biçiminin ülke onurumuzu rencide edici bir pervasızlıkla gelişmesini de bir yere kaydetmek gerekir. Bunun da önemli sonuçları olacaktır diye düşünüyorum.

‘BİZİM BAŞIMIZA GELENİN BEŞ BETERİ CHP’NİN BAŞINA GELEBİLİR’

HDP Meclis grubu olarak yasama faaliyetlerine katılmama kararı aldınız. Meclis İç Tüzüğü gereği milletvekillikleri düşürülebilir. Sizce bu olabilir mi?
Açıkçası artık umurumuzda olmadığını söyleyerek başlayayım. Yapabilirler mi? Bu sorunun cevabı koca bir ‘evet’tir çünkü Anayasanın ilgi ve kapsama alanı içindeki konularda bile kanun hükmünde kararname (KHK) çıkarıp defakto durumlar yaratan bir anlayışın, mevcut İç Tüzük ve yasalarla kendini bağlı sayabileceğini düşünemiyorum. Bütün bunlar son tahlilde tüzük ya da yasa meselesi olmaktan çok bunların siyasi tercihleri ve kararları neticesinde gelişecektir.
Burada büyük sorumluluk CHP’ye düşmektedir. Savaş tezkerelerini onaylamak, başlangıçta KHK rejimine yeterli tepkiyi oluşturmamış olmak, tepkiden imtina etmek, tam tersine destek anlamına gelecek yaklaşımlar sergilemek bunları daha da pervasız davranmaya itmiştir. Onun için CHP’nin her türlü kaygıdan azade ‘ben Kürtlerle yan yana görünürsem eyvah, ne olur!’ duygusundan süratle uzaklaşarak meseleyi demokratik hak ve özgürlükler meselesi olarak cesurca sahiplenmesi gerekir. Aksi durumda bizim başımıza gelenin beş beterinin onların başına geleceğini görebilmek için kâhin olmaya gerek yoktur.

‘BAŞKANLIK’I HALKA GÖTÜRMEYE CESARET EDEMEYECEKLER’

Başkanlık teklifinin her an Meclis’e gelmesi beklenirken şimdi HDP grubunun düşme ihtimali ve erken seçim senaryoları konuşuluyor. Peki başkanlık ne olacak?
Ben bunu halka götürmeye cesaret edebileceklerini düşünmüyorum. Hani diyorlar ya, ‘sonuç ne çıkarsa çıksın halka gideceğiz’. Eğer sonuç evet çıkarsa bir provokasyonla fiili durum yaratıp ‘Ülke ne halde! Zaten Meclis de bunu onaylamış, her şey Anayasaya uygun’ mavalı altında sür’atle fiili bir durum yaratacaklarını düşünüyorum.
Neden?
Niye halka götürmeyecekler? Çünkü şu an işinden, aşından ettikleri, sudan bahanelerle mağdur ettikleri, özellikle batıdaki insanların yarattığı tepkinin dalga boyunu ölçebilecek durumda değiller. Birçok AKP seçmeni bu yakınmaların ve isyanın doğrudan muhatabı olmaktan kaynaklı derin endişeler taşımaktadır. Bu toprakların orta dönem siyasi tarihine baktığımızda halk tercihi, bu kadar güç temerküz eden ve pervasızlaşan yapılara karşı daima ayar çekici bir refleks göstermiştir. Bunu yeterince bilmeyen muhalefettir. En iyi bilen iktidardır. Çünkü bir kez yüzde 40’a düştüler ve bunun yeniden olmaması için hiçbir sebep olmadığını hatta yüzde 30’lara inebileceklerini en derinden kendileri hissediyorlar. 40’tan 50’ye çıkmış olmaları bir siyasi başarının eseri olmaktan çok halkın güvenlik ve istikrar duygusunu rehin alma gerçekliğinden kaynaklanmıştır. Yine bunu en iyi kendileri biliyor. Bu yüzden halka gitmenin hiçbir şekilde onlar açısından seçenekler arasında olmadığını düşünüyorum. Dolayısıyla Meclis’ten bunu geri göndermenin tarihsel bir belirleyiciliği olacaktır.

‘HALKIN ARASINDA OLACAĞIZ’

HDP Meclis’in yasama faaliyetlerine katılmadan nasıl muhalefet yapacak?
Gelinen nokta, Meclis’in tamamen demokratik siyaset mekânı olma hüviyetini kaybetmesinin sonucudur. Dolayısıyla ‘siyaset eşittir sadece Meclis’ olarak algılanamaz. Öyle de değildir çünkü. Biz en iyi bildiğimiz işi yapmaya devam edeceğiz yani halkın arasında olacağız. Tüm alanlarda, tüm kesimlerle ortaklaşmanın, bir demokrasi ve barış blokunu genişletme faaliyetinin içinde olacağız.

‘HÜKÜMET BİLE ‘TESLİM OLDULAR’ DİYE YORUMLAMIYOR’

Kürt halkı belediyelere kayyum atanmasına, belediye başkanlarının tutuklanmasına ve hatta HDP milletvekillerinin tutuklanmasına sessiz kaldı çünkü hendekler, o süreç halkı çok yordu deniyor. Siz bu sessizliği neye bağlıyorsunuz?
Avcının ne kadar tuzağı varsa avın da o kadar karşı hamlesi gelişecektir. Şu an birçok toplum kesimi işini, aşını ve özgürlüğünü hatta canını kaybetmenin somut endişesini taşımaktadır. Bunun böyle olması bu tepkilerin gösterilemeyeceği anlamına gelmez. Ben Sayın Ahmet Türk’ten dinlediğim bir şeyi hiç unutamıyorum. “90’lı yıllarda Diyarbakır Havaalanı’na indiğimizde taksicisinden memuruna, havaalanı çalışanından esnafına kadar bizle göz teması bile kurmaya korkulan bir iklim vardı. Havaalanından şehir merkezine bin bir meşakkatle giderdik” diye anlattığı o dönemi unutmuyorum. Sadece bir Newroz’da Cizre’de 1992 yılında kaç insanı katlettiklerinin sayısını açıklayamadılar bile. Gazeteci İzzet Kezer’in de hayatını kaybettiği 21 Mart 1992’den bahsediyorum. O günlerde gazeteleri dükkânında, büfesinde satan herkesi öldürüyorlardı. İnsanlar gazeteleri yaya olarak dağıtıyorlardı. Onları da öldürüyorlardı. Oradan bu halk müthiş bir siyasi toplam çıkarabildi. O yüzden bu yaratılan korku ve sessizliği, Hükümet bile bunlar teslim oldular olarak yorumlamıyor çünkü bu tarihselliği en iyi farkında olan devlet hafızasıdır.

‘BU ZULÜM KARŞISINDA HATAYI HDP’YE YÜKLEMEK VİCDANSIZLIKTIR’

‘HDP süreci iyi yönetemedi, iyi siyaset yapamadı’ eleştirilerine ne diyorsunuz?
Biz bu tür yakınma, serzeniş ve itirazların tümünü saygıyla karşıladık ve bunlara her muhatap olduğumuzda kendimizi gözden geçirdik. Bizim siyaset tarzımız budur. Mutlaka eksiklerimiz ve yetmezliklerimiz olmuştur ama bir hatadan bahsetmek, bu kadar ince hazırlanmış bir zulüm silsilesi karşısında hatayı HDP’nin bagajına yüklemek çok vicdansız bir yaklaşım olur.
Unutmayalım ki bugün mahkemesi olan o insanlar, barış isteyen binlerce kişi, bir araya geldiklerinde büyük bir katliamın muhatabı olmuştu. Ankara Garı’na gelenler de hendek mi açmıştı? Suruç’ta katledilen gençler hendek mücadelesinin içinde miydi? Değildi. Bu tamamen devlet argümanıydı ve bir dönem insanlar üzerinde etkili oldu. Ancak bunu söyleyenlerin de artık gerçekleri görmeye başladığını görüyoruz.
Şırnak diye bir kent haritadan silinmiş. Bunun HDP bakımından bir vebali olabilir mi? Bir kent askeri yöntemlerle komple imha edilecek, kentin neredeyse yüzde 80’inde taş üstüne taş bırakılmayacak ve bu halk dönüp HDP’yi suçlayacak öyle mi? Böyle düşünenler ne kadar yanıldıklarını ilk seçim ya da referandumda görecekler.

‘CUMHURİYET GAZETESİ DİRENİŞİ TARİHSELDİR’

Cumhuriyet gazetesini de ziyaret etmiştiniz Selahattin Demirtaş’la. Gazetenin yazarlarının ve yöneticilerinin tutuklanmalarını bekliyor muydunuz?
Selahattin Bey’le beraber burada olduğu son gün Cumhuriyet gazetesini ziyaret etmiştik. Bunun büyük bir ihtimalle tutuklanmayla sonuçlanacağını ve Cumhuriyet yönetiminin gasp edileceğini değerlendiriyordu. Bu vesileyle oradaki gazeteci arkadaşlara hem geçmiş olsun dileklerimi tekrar iletiyorum hem de bu direnişin tarihsel olduğunu vurgulamak istiyorum. Çok önemli ve kıymetli bir mücadeleyi yürüttüklerini düşünüyorum. 

‘KARAMSAR DEĞİLİM’

Gelecekle ilgili karamsar mısınız?
Bu memlekette gelinen noktada artık sadece HDP ve bileşenlerinden ya da Kürt halkından beklenen tepkilere odaklanılmaması gerektiğini, çalınmakta olanın müşterek geleceğimiz olduğunu ve bu yangın dalgasına sessiz kalmakla bundan muaf olunamayacağını herkesin anlaması gerektiğini düşünüyorum. Karamsar değilim, gecenin en karanlık anı sabaha en yakın zamanıdır.