19 Aralık 2023 Salı

 

KUİR TARİHTE BİRKAÇ

AŞK HİKAYESİ

LEZBİYEN FALAN MISINIZ?

Alara Demirel


       Eskiden olsa ' Benim için 2023 yılının kitabı budur' demekte zorlanırdım. Eski dediğimde üç dört ay önce- neyse. Bana bir şeyler oldu ve zorlanmadım. Onun yerine oldukça heyecanlandım.

      Evet, bir süre şahsım sorular sorulduğunda konuyu buna bağlayacağım. Zamanla arada konuyu değiştiririm diye düşünüyorum ama, söz de vermeyeceğim. İşte 2023'ün ve editörüm Ayça'nın 'Yılın Kitabı' sorusuna cevabım tam olarak bu: Yüzyılın 23. sezonunda aşık oldum temsilin gücüne atfettiğim kıymetliliğin altını çizip durdum. Kendimi bağırıp durdum.

                                          Amelia Possanza

    Uzatmayayım: 365 günün hepsini yaşamaya az kala verdiğim karara göre, yılın kitabı için beyanım Amelia Possanza'nın Lesbıan Love Story'si insanın kendinden ne kadar az konuştuğunu farketmesi ne garip, değil mi? Ocak 2023'te lezbiyen kimliğimi tam olarak keşfettiğimden sonra sapfik* romantik ilişkilenmelerinin kuir tarihi üzerine yazılmış bir kitabın beni çok etkilediğini ifade etmeme şaşıran var mı? Sanıyorum yoktur. O yüzden cevabım Kiara'yla beraber olduğumuz bu kitap. Nedenini minik hikaye anlatıcılığım arasında verdim, ama bazı gözler merak etmesin, hemen detaylıca açıklıyorum.


İNSAN HERGÜN AŞIK OLMUYOR: EDEBİYATA VE KIARA'YA

BİR AŞK MEKTUBU

       İşte kafamın içinde dondurup durduğum bir cümle: Anladık lezbiyensin. Anladığımızı biliyorum yahu, anaokulunda bile konuşuyorduk bunları da...Anlama kısmı tamam, üzerinde çok konuşmadık yalnızca. O yüzden daha fazla zamanımızı boşuna kullanmak istemiyorum. Artık tam olarak bunun üstünde konuşma kararımı kendim aldım ve kendim uygulayacağım. Zira Lesbıan Love Story'de kitabı 'İsmi tarih tarafından silinen sıradan ve olağanüstü bütün kuirlere ' adıyarak retoriğini buradan alıyor.


    Bana sağladığı 'yalnız değilim' heyecanıyla ağlatan bir giriş ve epilog kısımları dışında yedi hikayeye odaklanıyor.Mary Casal ve Cuno ( 1892 – 1978) Mabel Hampton ve Lilian Foster (1932- 1978) Babe Dikrikson Zaharias ve Bety Dodd (1950 -1956) Sapho ve Anacdoria (M.Ö. 595) Rusty Brown ve Terry ( 1951- 1970) Cloria Anzaldua ve Cherrie Morada ( 1977 – 1981), Amy Hoffman ve Mike Reigle'ın ( 1980- 1992) ilişkilenmeleri.


    Yani biz varmışız. Anlamıştım onu ama üzerine konuşmamışız. Belkide Possanza'nın büyüsünü böyle özetlemek mümkündür Sosyal bilimleri nasıl böyle katmanlı hikaye anlatıcılığına yedirebilir ki bir yazar? Böyle lezbiyen koleksiyonculuğu yapmış bir yazar, tarihi, tarihi ilişkilenmeler bölecek kadar onlara kıymet vermiş ve makro tarih anlatıcıları tarafından silinen isimlerin kıymetinin altını çizmiş, yapmış biri bunu ve sembolik tarihe geçirilmiş her tarihte olduğumuzu da hiç unutmamış – tek gücün olmadığını bağırarak. Çok kuir bir hikaye anlatıcılığı deği mi bu? Nasıl 2023'ümü özetlemesin.

    Neyse, Ve hiç 'Neyse 'değil. Sappho bir kere “ Birgün birileri bizi hatırlayacak” yazarken bizden ahsediyordu diye düşünüyorum: Kiara ve Alara. Ve Amelia Possanza “ Hayatımda üçkere aşık olacak kadar şanslı oldum: ilk önce suya, sonra hikayelere ve son olarak da lezbiyenlere” yazarken hepimizden bahsetmesi çok hoş diye de düşünüyorum: Kiara sana aşık olabildiğim için çok şanslı hissediyorum.

    *Sapfik: Şair Sappho'ya atıfta bulunacak kadınlar arasındaki ilişkilenmeleri tanımlamak için tercih edilebilen terim.

     “Ocak 2023'de lezbiyen kimliğimi tam anlamıyla keşfedişimden sonra sapfik* romantik ilişkilenmelerinin kuir tarihi üzerine yazılmış bir kitabın beni çok etkilediğini ifade etmesine şaşıran var mı?

16 Aralık 2023 Cumartesi

HASAN GÜRKAN'IN BAĞ EVİ 

Yaşar Özürküt


*İNSAN ACIKMAYA GÖRSÜN, İNANÇLARINI BİLE YER...*

AST'ın Ayak Bacak Fabrikası oyunundan bir replik. (Sermet ÇAĞAN)

12 EYLÜL tüm hışmıyla çökmüş demokrat kadroların üstüne. Herkes pürem pürem. Ankara boşaltılmış. Kimi, eski ilişkilere dönmüş, kimi bulduğu olanaklarla yurt dışına atmış kapağı. Hasan öğretmen de çoluk çocuğu toplayıp, düşmüş yollara. Ama öyle hedefli bir yola düşüş değil bu. İlkin kenti terk edip, İzmir’e sığınmış. Eski bir öğretmen dostun kapısını çalmış. İlk günler sorunsuz geçmiş. Ama daha hafta devrilmeden, ev sahiplerinin de vızırtısı başlamış.

İlkin selâmı sabahı kesip, surat asmaya, yiyecekleri saklamaya başlamışlar. Sonra da evin hanımının babasını anasını davet etmişler köyden. Yani defolup gidin diyemiyorlar ama davranışlarıyla belli ediyorlar. Ama gidecek yerleri yok ki. Hasan tek olsa neyse. Hanım var; birisi küçük iki de çocuk var. Can sıkıntısıyla kendisini sokağa atmış Hasan. Sokak sokak gezip, yorgun düşünce de bir kahveye oturmuş. Hani 'Kul darda kalınca, Hızır yetişirmiş' derler ya! Eski bir öğretmen arkadaşı ,

”Abi nerelerdesin. Hep merak ediyorduk seni” deyip boynuna sarılmış. Hasan durumu anlatınca da;

“Tamam abi çözeriz. Al gel çocukları hemen” demiş.

Hızla eve dönen Hasan toparlamış çocukları, küfürlü alaylı bir de güzel not yazıp buz dolabının üstüne yapıştırmış. Kahvede buluşmuşlar öğretmen arkadaşıyla. Bir otobüse binip, Aliağa yoluna doğru yollanmışlar. Epey yol aldıktan sonra, bir bağ evinin yanında indirmiş konuklarını ev sahibi. Girmişler bağ evine. Mevsim de Nisan ortası. Sıcaklar yavaş yavaş uç vermiş. Ortalık yeşillenmiş. Ev geniş, yatacak yer bol. Karışan görüşen de yok. Ne ki aceleden yiyecek içecek almamışlar yanlarına. Ev sahibi:

“Yarın bir şeyler alır, gelirim” diyerek İzmir’e dönmüş.

Yarın olmuş gelen giden yok. İkinci gün yine kimseler gelmemiş. Üçüncü gün evdeki kurumuş ekmekler de tükenince, bahçedeki ebe gömeçlerine, ısırgan otlarına saldırmışlar. Büyükler neyse ne, ama çocuklar perişan. Dayanamıyorlar açlığa. Hasan bakmış olacak gibi değil, İzmir’e gidip arkadaşını bulmaya karar vermiş. İyi ama adresini, telefonunu da bilmiyor arkadaşının.

İzmir'e varıp arkadaşıyla rastlaştığı kahveye oturmuş. Cebinde de ancak bağ evine dönecek yol parası kaldığından, bir bardak çay bile içemiyor. Garson oturduğu yere yaklaşınca Hasan kalkıp bir tur atıyor, yine dönüyor kahveye. Akşama yakın artık umudunu kesip, garaja yöneliyor. Cebindeki son parayla otobüs biletini alıp, biniyor otobüse. Biniyor otobüse ama, bir yandan güvenlik sorunu, öte yandan açlık başına vurmuş. Ama en önemlisi de, eli boş eve dönüyor olması. Çocukları düşünüyor. Ama yapacak bir şey de yok. Bir an önce eve varıp, sokakta gecelemekten kurtulmak gerek.

Bindiği otobüsün arka koltuklarından birine oturmuştur Hasan. Sık sık yolda duran otobüs, bağ evlerine gitmekte olan yolcuları almaktadır. İzmir’i çıkarken eli kolu dolu bir yolcu daha biner otobüse. Selâm verip elindekileri arka koltuğa bırakıp, en öne şoförün yanındaki koltuğa gider. Belli ki her gün gelip giden yolculardan biridir. Şoförle sohbete dalarlar. Binenler, inenler olur bu arada.

Hasan durağa yanaşınca adamın eşyalarını alır.Sırtı yakalanacağım korkusundan titreyerek otobüsten iner. Sevinç içinde bağ evine gider.Karısı Aysel, çocukları Emek ve Barış sevinç gözyaşlarıyla Hasan'a sarılırlar.


14 Aralık 2023 Perşembe

 

ŞİİR İKLİMİ

Hasan Gürkan

1.

     Önemli olan iklimdi. Konuşulanlar, olanlar, yaşananlardan çok, duygularımıza davranışlarımıza yön veren, yeni bir nitelik kazandıran atmosferdi. Gerginlikten uzak, doğal iki kişiyi “yeni” oluşlarını birbirlerine hatırlatmadan yakınlaştıran bir şeydi. Böyle bir iklim uzun soluklu bir arkadaşlık için iyi bir başlangıç olabilir. Acaba bütün bu algılayış benim kuruntum mu diye kendime sorduğum olmuyor değil. Her defasında boylu boyunca beraber yaşadığımız geceye sinmiş, kısa bir anında bile bütünü ele veren manayı yeniden algılıyorum.

    Meyhaneden çıkıyoruz. Hesaplılık yok, kurgu yok. Senin evine gidiyoruz. Aylardır özlemini çektiğim bir duygu içindeyim. Cinselliği düşünmüyorum. Ama sıcacık bir yakınlık duygusu sarıyor içimi.

     Damasız taksi. Ağır bir sevda serüveninden sonra ilk defa kendimi bu kadar hafif ve barışık hissediyorum. Sende aynı rahatlığı, sıcaklığı, yakınlığı buluyorum. Belki benzer acılarımızdı, bizi böyle yan yana getiren, bilmiyorum. Esmer bir karanfili tam ortadan, ama incitmeden, ikiye bölmüşler de yarısı sen, yarısı ben olmuşuz gibi.

    Yolda aklımız bira düşüyor. Açık büfe olmayışına boyun eğiyoruz. Ne aptallık çevir taksiyi, nerde varsa ordan al. Bunu neden akıl edemedik. Bir ara sokak. Cüzdanına hızlı davranışın. Anahtarın kilitte dönüşü. Geniş yakalı kazağın. Daha pek çok ayrıntı. Ama o uzun geceyi en iyi temsil eden an, çok geç saatte bir kız arkadaşınla yaptığın telefon görüşmesine hakim olan ruh haliydi. Bir birimize ondan sora hiç yaşamayacağımız şekilde yakınlaşmıştık. Aklının varlığını kuşatan gerçekliğin dışında bir yerdeydin. İniş çıkışlarla gelişen bir sevişmenin içinden geçiyorduk. Çıplak gövdelerimizi bir birimizden saklamıyorduk. Birlikte olmak bize hayatımızın çok sıradan, çok doğal bir parçası gibi geliyordu.

“Hayır, tanımıyorsun. Ama yakında tanışırsınız.”

Sen işte o zaman benim sevdiğim şiirlerin adresi oldun.

2.

     Çocuk yüzlü balonların ve bahar çiçeklerinin arasından süzülen şiirlerin hepsi, hevesi kursağında kalmış umutların sürüp giden iç çekişleriydi. Sen böyle bir seçim beklediğin, böyle bir hassasiyete dönük olduğun, böyle bir ürpertiyi benimle paylaşacağın için değil.

Geçit vermez mazeretler kuşanmıştın.

O şiirlerin hepsinin adresiydin.

3.

    Hani bir meyhane dönüşü, başka bir meyhanede bir arkadaşımızla birlikteydik. Vakur bir sevda hikayesi dinlemiştik. Kadehi elinde küfür gibi tutan Ahmet abi. Ne zaman bu şiiri okusam seni –yanımdayken depreşen kaçışlarından uzak – beni dinlerken düşünüyorum. İç dünyamda şiire eşlik eden yakınlığın aslında olmayan, benim farz ettiğim bir mesafe. Gecenin bir vakti kız arkadaşına bira soruyormuşsun gibi dinliyorsun şiiri.

    Hâlbuki sınırlarını tanıyorum. Olur, olmaz yerde gösterdiğin marazlı uzaklıkları ezberledim. Bütün geçitler mayınlanmışken şiiri ısrarla bulamayacağımı bildiğim yerlerde arıyorum. Garip bir his bu. Kayıtsızlığının altında belki henüz senin bilmediğin gizli geçitler olmalı.

4.

     Gecenin uzak bir vaktinde bütün insan yalnızlığın gelip sevgili bir yüzle birlikte mısralara düşmüşse, ama şafak sökerken karanfillere çiğ tanesi değmiş gibi düşmüşse, o mısraları, o kızla birlikte solumazsın da ne halt edersin.

İstemediğini anlamak istemediğimi, anlamak istemiyorum.

Mayıs 96 nurtepe


13 Aralık 2023 Çarşamba

 

ÇİLELİ AĞAVNİ

Hraç Novşen


    Kitaptan--''O gün hep birlikte Müslüman olmaya karar verdik. Çarıkçı Arşag, kumaşçı Kevork, demirci Mihran, değirmenci Mışeh, hepsi babama ''Sen bizim temsilcimizsin. Yarın sabah Faik Ağa'ya gidip konuşacaksın, biz de yanında olacağız, ''inşallah sonumuz hayırlı olur'' dediler.


    ''İşte böyle bacım, gittiler, kararımızı bildirdiler ve Müslüman olduk. Ama o da kolay olmadı ha!

    Aynı gün öğleden sonra palabıyıklı deli Ömer, elinde davuluyla yine sokaklara düştü: ''ey Zara'nın Ermeni ahalisi, duyduk duymadık demeyin! hoca Murtaza Efendi'nin buyruğudur. Yarın öğle namazından sonra Çarşı camiinde toplanacaksınız. Kadın erkek, yaşlı, çocuk herkes gelecek. Gelmeyen veya kaçan olursa cezalandırılacak

    Ertesi gün Zara'nın bütün Ermenileri camii avlusunda toplandık. Artık başka bir çare kalmamıştı, ya sürgüne, sonu görünmeyen karanlık bir yola çıkacaktık ya da istenileni yapacaktık. Avluda iğne atsan yere düşmezdi. kimsenin ağzını bıçak açmıyordu.

    Öğle namazından çıkanlar bizi öyle bekler bulunca içlerinden bazıları bize sataştı. ''Bunların Müslümanlıklarından ne olacak, gâvurdan Müslüman olur mu? Bunları sürgün paklar! diyenlerin içinde kapı komşularımız da vardı.


    Müftü Murtaza Efendi, kara cübbesi ve beyaz sarığıyla yanımıza geldi. ''erkekler bizi takip etsinler'' diye bağırdı. Yanında başka hocalar da getirmişti. Çeşmenin önünde sıra sıra oturduk. Hepimiz ayakkabılarımızı çıkardık. Büyük bir itinayla aptesin nasıl alınacağını gösterdiler, biz de aynısını yaptık.

    Daha sonra camiye girdik, namazın nasıl kılınacağını gösterip anlattılar. Hepimiz Müftü Efendi'nin önünde sırayla kelime-i şahadet getirdik ve Müslüman olduk.

    Müslümanlık eğitimi sonraki günlerde de sürdü. Yaşlı kadınlar da evleri dolaşıyor, kadınları bir araya toplayıp onlara dini bilgiler veriyordu. Böylece hepimiz yavaş yavaş Müslümanlaştık., yeni isimler aldık.

    Gerçi evlerimizden içeri girdiğimizde gene eski isimlerimizi anıyor, Ermenice konuşuyorduk. Bizim evde hele, haçımızı çıkarıp Hisus Krisdos'umuza sığınmadan yatağa girmiyorduk.

    Bir zaman sonra küçük çocukları toptan sünnet ettiler. ondan sonra da yetişkin, yaşını almış erkeklere sıra geldi.

    ''Sünnet dedim de, civarda ne kadar sünnetçi varsa sanki hepsi Zara'ya dolmuştu. Yedisinden yetmişine tüm erkekleri sünnet ettirdiler. Hayatımız bir kalemde değişti. Yüz elli senelik kilisemiz, okulumuz, manastırımız, gözlerimizin önünde parça parça sökülüyordu. Hele o bir gecede manastırın papazlarının, talebelerinin nereye gittiklerini hiç bilemedik.

    Müslüman olduk ama zamanla bir hayalete dönüştük. Tarlarımız, bahçelerimiz ellerimizden alınmıştı, kendi mallarımıza ortakçı olmuştuk...'' s:164/165

---------------------------------------

Kitaptan aktaran Duran Rıza



12 Aralık 2023 Salı

 

KATLİM VACİP

Demet Cengiz


    Elim açık, yüreğim açık. Hiç esirgemedim yüreğimi; hep kolaylıkla verdim. Kurda, kuşa, yuvasını kaybetmiş karıncaya. Zeze'nin şeker portakalı ağacına. Tolstoy'un engin mavi gökyüzüne, iyice demlenmiş acı kahveye, dilimi bir kütüğe çeviren Cebernet'ye. Sabahları az kızarmış bir dilim ekmeğe. Ruhumun tellerini titreten melodiye.

Gökten melekler düşüyor görüyor musuın?

Ah benim yüreğim çok açık.

Paris sen aptalın tekisin! Nasıl sürünü başı boş bırakır da tanrıçaların en güzelini seçmeye gidersin?

Bu kaval, bu flüt neyine yetmez, ah be avanak! İda'nın suyu da senindir, çayırı da, ağaçlarını gölgesi de.

Ah Paris, senin gözün çok açık!

Bu yakayı uçkurunla birbirine düşürdün. Paris, kadrolu alçaksın!

Ey Tanrı'nın kuzusu İsa, benim yüreğim çok açık.

Rab senin çobanın mıydı?

Lütfen bir kuzucuk ta bana? Benim yüreğim çok açık!

Ey domuzi, ekinlerin ve hasadın teslim edildiği güvenilir oğul, lütfen bana bir çobancık? Bırak kendi otlağımda kendi sürümü güdeyim. Bana birkaç kuzucuk?

Hangi yalvaçla konuşmalıyım, benim yüreğim çok açık.

Tanrılar teşkilatını hangi ölümlü dağıttı? Düşmüş melekleri kim kerhaneye sürükledi? Her şey karışık. Her şey karmaşık.

Domuz! Hey domuz! Ümidim sendedir. Domuzi duyuyor musun? Sen, ben, Paris ve birkaç kuzu. Bütün istediğim buydu. Peki, Helen de gelsin, sevenleri ayırmayalım. Ama rica edeceğim, üzerine düzgün bir şeyler giysin.

Ah, benim yüreğim çok açık!

Domuz! Domuz! Domuz!!!

***

Biliyor musun, insanlar kendilerini duymayan sağır bir tanrıya dua ettiler? Kör bir tanrının dikkatini çekebilmek için rengarenk giyindiler. İştahsız bir tanrıya yemişler sundular? Umursamaz bir tanrıya kurbanlar verdiler? Sokakta insanlar aç yatarken eve hiç uğramayan bir Tanrı'ya, altın kubbeli mabetler diktiler? 'Tanrı'nın kutsal gözyaşı' dedikleri nehirlerde yıkandılar, hastalıklardan öldüler.

Rüşvetçi Tanrı, adakları kabul etti. Savaş meydanlarında avantanın büyüklüğüne göre pek sık saf değiştirdi.

İnsan insanı öldürdü.

Ah benim aklım bunu almıyor ama, benim yüreğim çok açık!

Hemencecik veriyorum yüreğimi. Hiç esirgemiyorum.

Öyle bir kadınla bir erkek arasındaki o doğal arzudan söz etmiyorum. Bayağı cinsel isteklere ,şehvete feda edilemeyecek muhabbetten söz ediyorum. Anlıyor musun beni? Sivrisinek bile ölmesin diye uğraşıyorum.

Ah benim yüreğim çok açık!


* * *

Ah benim yüreğim çok açık!

Hangi suçlunun cezasını çekmekteyim? Hangi dervişin çilesine katlanmaktayım?

Kurşun geçirmez yüreğim; ama sevgiyle sırılsıklam.

Öyle çok sevdim ki kendi ölüm fermanımı çıkardım. Şimdi eğer beni öldürmeyi seçersen ki katlim vacip, katlim vacip- yavaş yavaş işle cinayetimi. Öyle bir işleki, çeyizlik dantel örtü gibi tertemiz, zarif ve incelikli olsun. Dokunmaya kıyamasın kimse, yeniden sandığa koysun.

Hızlıca öldürme beni. Sakın acele etme.

Ağırdan al bıçağı saplarken. Yavaş yavaş batır. Zerafetle öldür beni.

Kime istersen ona kurban et beni; nasıl olsa hiçbirine inanmıyorum. Ama inanmadığım tanrıları, tanrıçaları bile seviyorum. Ölümsüz insanları, ölümlü tanrıları. En çok, en haylaz olanlarını. Düşmüş melekleri, bulutlara takılıp kalmış olanları. Müziği bulanı, şiiri okuyanı.

Şiir...Şiir yazmak acı çektiğini belli etmenin süslü bir hali değil midir?

Ah benim yüreğim çok açık!

Benim yüreğim açık!

Neden cezalandırıldığını bilmediği için yeryüzünde var olan her yere ve her şeye şüpheyle bakan, kalbi kırık, umutsuz çocuklar gibiyiz. Sevginin karneye bağlandığı Türkiye Cumhuriyet'inin evlatlarıyız.

Ama yine de benim yüreğim çok açık!

Domuzi, umudum sendedir. Domuzi duyuyor musun? Sen, ben, Helen, Paris ve birkaç kuzu.*

Ot Dergisi, Aralık sayısı







11 Aralık 2023 Pazartesi

 

ANTİKACI ŞAİR

EDİP CANSEVER

Sıddık Akbayır

                              Edip Cansever


Türkiye'nin Edip Cansever isimli bir şairi olmasında baba Fazıl Bey'in ferasetine çok şey boçludur. Fazlı bey, oğlunun ticari bir deha olmadığını çok erken fark eder. Bir çok babanın yaptığı gibi, onu 'adam etmek' üzere bir takım eziyetler uygulama yoluna gitmez. Daha akıllı bir plan yapar. Jak Y. Sarhoşfili , Kapalı Çarşı'daki dükkanda çalışan bir elemandır. Yahudi'dir ama 'yahudi' sözünün düşündürdüğü 'zenginlikten' nasibini almamıştır. Babası Jak'ı dükkana ve dolayısıyla oğluna ortak eder. Böylece Jak birdenbire Kapalıçarşı'da iyi iş yapan bir antikacı dükkanın yarı sahibi olur.Gökten inen bu fırsata sıkı sıkı sarılır. Jak cansiperane çalışırken Cansever'de dükkanda şiire emek verir.

Kapalı Çarşı'da Halıcılar Bedesteni'nde bir antikacı dükkanının kemerli ve daracık üst katında, tepedeki pencereden süzülen solgun bir ışığın altında, oymalı bir ceviz masaya eğilerek asma katını, şiir atölyesine çevirip buradaki yirmi yıla dokuz kitap sığdıran Edip Cansever ,anlayışlı ortağı Mösyö Jak'a çok şey borçludur.


                                    Edip Cansever

Mendilimde Kan Sesleri

“Bir tutsak ağaç gibi yanlış yerlere büyüyenler
Ah güzel Ahmet Abim benim
Gördün mü bak
Dağılmış pazar yerlerine benziyor şimdi istasyonlar
Ve dağılmış pazar yerlerine memleket
Gelmiyor içimden hüzünlenmek bile
Gelse de
Öyle sürekli değil
Bir caz müziği gibi gelip geçiyor hüzün
O kadar çabuk
O kadar kısa
İşte o kadar.

Ahmet Abi, güzelim, bir mendil niye kanar
Diş değil, tırnak değil, bir mendil niye kanar
Mendilimde kan sesleri.”

9 Aralık 2023 Cumartesi

 

ADORNO, GAZZE VE

MUHTEŞEM CELCIT

Abdülmelik Şahin


    İkinci Dünya Savaşı sırasında Almanlara ait Auschwitz kamplarında milyonlarca insan tutsak edildi. Çoğunluğu kadınların ve çocukların oluşturduğu, ağır işlerde çalışma gücü olmayanlar, duş süsü verilmiş gaz odalarında katledildiler. Bu katliamdan kurtulacak kadar şanslı(!) olanlar açlıktan, soğuktan ve biteviye çalıştırılmaktan kırıldılar. Savaşla bir ilgileri, Roman ve Yahudi olmak dışında suçları da yoktu.

                                        Teodor W. Adorno

    Kendisi de Yahudi asıllı olan ünlü düşünür Teodor W. Adorno soykırım neden yapıldı ve buna nasıl engel olunamadı sorusunu cevaplamaya çalışırken hayretle olayın mevcut bilgi, düşünce ve kültürel kavrayışımızla kavranamayacağını farkeder. Çünkü hümanizma ve aydınlanma sonrası sanat felsefe ve fen bilimlerinin ulaştığı yüksek seviye itibarıyla bu vahşetin yapılmaması gerekirdi. Hatta batı uygarlığının bu soykırımı hiç yaşanmamış gibi yoluna devam etmesine isyan edip uygarlığımız için bunun bir milat olmasını düşünerek çok ünlü ve radikal tespiti yapar; “Auschwitz'den sonra şiir yazmak barbarlıktır .“ Bu özdeyişle yazarın kastının şairlere sansür uygulamak olmadığı, bizi farklı düşünmeye davet ettiği apaçıktır.

    Şiir yazılamaz! Çünkü şiir, yaşanan onca zorluk ve sıkıntıya rağmen dünyanın daha adil, daha güzel ve daha iyi bir yer olacağı inancından neşet eder. Bu vahşetle birlikte artık şiir yazma, dolayısıyla daha güzel bir yaşam düşünme imkanımız elimizden alınmıştır.

    Şiir yazılamaz! Çünkü işlenen vahşetin gerçekliği, şiirsel hayal gücümüzün ulaşabileceği sınırların çok ötesindedir. Bir öykünme ve soyutlama aracı olan sanat, bu vahşeti ifade etmede aciz kalmaktadır.

    Adorno, epey sonrasında, yaşanan trajedinin şiir yoluyla anlamlandırılması ve yüceltilmesinin işlenen vahşeti yumuşatma ve haz alınan estetik bir imgeye dönüştürme riski taşıdığını, bunun da kurbanlara yapılmış büyük bir haksızlık olacağını belirterek özdeyişine biraz daha açıklık getirir.

    Kaderin garip bir cilvesi olarak yaşadığımız şu günlerde bu trajediden kurtulanların çocukları ve torunları eliyle başka bir millete aynı mezalim uygulanmaktadır. Adeta dünün kurbanları bugünün zorbalığına terfi etmişler. Bu durum, inanç, düşünce ve mensubiyetlerimizin tek başına bizleri masum yahut mücrim yapmaya yetmediği, mazlum ve zalim rollerinin hayatta her an yer değiştirebileceği gerçeğiyle yüzleştirir.



    365 Km2'lik bir alanda 2 milyonu aşkın nüfusu ile dünyanın en kalabalık yerleşim yerlerinden olan Gazze, pervasızca ve hiçbir insani değer gözetilmeden 40 günü aşkın süredir aralıksız karadan, havadan ve denizden bombalanmakta. Çoğunluğu kadın ve çocuklardan oluşan masum sivillerin sığındığı okullar, ibadethaneler ve mülteci kampları vurulmakta, daha önce hiçbir savaşta görmediğimiz şekilde hastaneler, sağlık personelleri ve ambulanslar hedef alınmaktadır.

    Gücün ve reel politik hesapların dayattığı bir konjonktürde, devletler ve devletler arası kurum ve kurallar işlevsizleşmekte, koca bir dünya ,adeta uzun metrajlı ağır çekim bir cinayet filmi sessizce izlenmektedir.

    Tıpkı Auschwitz'de olduğu gibi Gazze'de de sürdürülen işgal, savaş ve soykırımın yarattığı cehennemi dehşet; hayal gücü sınırlarımızın çok çok ötesinde kalmakta, sinir uçlarımızla oynamakta ve insan olarak kalabilme duygumuzu yerle yeksan etmektedir.

    Umut! Zifiri karanlıkta parlar. Köşe başlarını tutan zorba yönetime karşı ileri sürülen seçeneklerin çıkmaz sokakta noktalanması yenilmezliklerine değil, bizleri uyuşturan geçici, sahte ve yapay çarelerin artık son bulduğuna ve sahici çözüm seçeneklerinin zeminine işarettir.

    Bir kabus gibi koyu karanlık bir sisin her tarafı sardığı gökyüzünde korku saçarak dolaşan Kara Kule'nin kara süvarilerine inat Celtic taraftarının stadı bir bahar ayinine çeviren rengarenk bayraklarla süslemesi ,” yürü yüreğindeki umutla, asla yalnız yürümeyeceksin.” şarkısıyla inletmesi kendimize ve değerlerimize olan inancı tazeler. Muhteşem Celtic!lilerin kulüp yönetimi ve UEFA'nın baskısına rağmen bunu yapması sokaktaki sıradan insanın gücünü ve korku dağlarının aşılmaz olmadığını müjdeler.

    Ulusal ve Uluslar arası kamusal (BM, AB, devletler) irade ve baskıyla sindirilmiş olabilir, ancak her renk, her dil ve her kıtaya ait sıradan insanların oluşturduğu toplumsal vicdan ve irade dimdik ayakta!

Evet, inancın zulme, birlikteliğin güce galip geldiği, zayıfların zorbalara meydan okuduğu , bedeli ağır uzun bir yürüyüştür Gazze! Bu yolun yolcularına ve onlara yoldaş olanlara selam olsun.

Ot Dergisi, Aralık sayısı