Kitaplara girmemiş şiirler gibisiniz:
SAMİ BEY ŞİMDİ
NERELERDESİNİZ?
Ayfer Feriha Nujen
Herkes kendi derinliğini kendi doldurur, kendiyle doldurur, tabii ama Sami Baydar'ın çocukluğu da ilk gençliği de ve son günleri de yoksullukla doludur. Onun derinliğini yaratan da dolduran da bizim bilmediğimiz, bildiklerimizin yetersiz kalacağı derece ciddi bir yoksulluk ve onun getirdiği bir yalnızlıkla doludur. Hakkında yazılmış hiçbir makalede buna değinilmemiştir.
Düzeltmek için yarını bekleyecekler.
Biliyordum, bir kuş gibi. Oraya sığmazdım, ölmesem.
Şair, "bir kuş gibi oraya" sığmış mıdır şimdi? "Düzeltmek için
yarını bekleyenler" artık düzeltilemeyeceğini hiçbir şeyin,
anlamışlar mıdır peki? Bunu görmek için "beyazı ortaya
çıkarsın" diye toza çevrilen kurşun kütleleri gibi derilere
sineceğiz önce.
Derine ineceğiz yani, derine! Kalemle kâğıtlara, fırçalarla
tuvale… Şairin kalbine. Çıkarmak için o cevheri sessizce
gömüldüğü yerden yüzeye…Sami Baydar, ressam, yazar ama
benim için önce ve hep "En kaba sözler kuşların içinde kemik"
derken, dipleri görmüş, kendi kendine konuşurken derine
inmiş değil, düşmüş ve orada kalmayı "tercih etmiş" bir şair.
Çünkü ona oyun oynamaya başlayan aklına karşı çıkabilecek
kadar zeki bir insanken, bunu yapmamış, yapamamış.
Yapılabilirdi, ama nasıl? Kalbi ve nefsi ezmekten
vazgeçmekle… Başkalarından önce insanın kendi kendini
kabul etme cesaretine erişmekle. En kaba sözlerin kuş kemiği
olması ne kadar da zarif bir öfkenin temsili üstelik değil mi?
Hem zaten ne kadar kaba olabilir ki, kuşların kemikleri?
Bu, inceliğin, ince şeylerin ölme biçimi. Henüz üç
yaşlardayken, yere yüzükoyun uzanmış kalem tuttuğu o
günler, bir cam odanın içinde herkesin onu gördüğünü bilen
biri gibi yaşadı sanki hep.
Bazı ilgiler gibi bazı ilgisizlikler de öldürebiliyor insanı. İşte
o kalem tutuşa hayatım feda olsun! Çünkü kalem; sudan,
çamurdan, insandan ve arştan da önce yaratıldı, ebede kadar
"yazsın" ve "çizsin" diye. Yeryüzü böyle incelikle gülümseyen
ve sesi usul usul ağzından titremeden, dalgalanmadan
dökülen kaç şairin yaşadığına tanıklık etti?
Uykuya yatmış bir çiçeğin açılmasıdır yeniden bana son
kez bir şey vermeyen, gösteremeyen gökyüzünün tesellisini
yüreğine gömen bir çiçek, kısacık bir ömürdür. Dilin kendisi
göze görünmeyen bir şey olduğu için söylenen sözler insanı
tatmin etmiyor olabilir.
Bu, göze görünen şeylerin de dosdoğru idrak edildiği ya da
edileceği anlamına da gelmez tabii.
Her şey önce şiirle başlar. Biz insanların büyük bir bölümü,
Tanrı'nın da dünyayı böyle yarattığına inanmıyor muyuz?
O, önce sadece bir görme biçimidir. Çocukça bir bakış. "Şair
niçin resim yapar?" sorusunu tersinden de sormak lazım, şiir
içimizde bir resim olarak belirdiğinde ilkin, onu sonra kâğıtlara
döktüren şey sadece gözler değil, kulaklar da kuşatılsın
isteğidir, nizam-ı âlemin. Çünkü bu dinlerden bağımsız bir ilahi
süreçtir.
Şiir resmin ve resim de şiirin bir parçasıdır, birbirlerini
anlamlı kılan o şairane varoluşa borçlanarak çıkarlar ortaya,
acı duymanın incelttikçe kırdığı her şey gibi açıklamak için
birbirlerini.
Şiir, aklın içinden bakan ve her şeyi atomun çekirdeğindeki
yoğunluğa rağmen berrak bir biçimde gören, görebilen bir
ruhun uğraşıdır ancak. Vincent van Gogh'un resimlerinde de
görülmeyen, görünmeyen şeylerin o ruhla yazdığı
mektuplarda nasıl daha görünür olduğunu hatırlayalım.
Bunu, o mektuplara sırtını dayamış şairlerin şiirlerinde de
görürüz zaten. Su ya da tinerle inceltilmesi gibi boyanın ya da
insanın gördüklerini, yaşadıklarını şiirle ifade etmesi de işte
budur.
Şiirde, nesirde olduğu gibi resimde de bir retorik elbette ki
var, yine diyalektiğe ve metafiziğe de dayanan; bir yaratıcı
olarak yazıcıların da ressamların da vermek istedikleri
mesajlar ulaşması gereken yere varamadığında yaşadıkları
sarsıntılar kalıcı ruhsal hastalıklardan biyolojik hastalıklara
doğru hızla evrilir ve bunun gerçekten de bilimsel
açıklamaları var.
Dünyadan vazgeçmedim mi ben acılarımdan, anılarımdan
saati gelmemiş bir ölüm gibi ayrı mısın benden?
Sami Baydar'ın 1980 ve 1990 yılları arasında öğrenimi
dolayısıyla başlayan "İstanbul Dönemi" diye ifade
edebileceğimiz yılları çok acı bir şekilde son bulmuştur. Bu
sonu getiren olay anlık bir kriz şeklinde görünüp hayatının ilk
ve son günlerini geçirdiği Merzifon'a, baba evine, dönmesine
de neden olan paranoid şizofreni teşhisi almasıdır.
Bu ve benzeri hastalıklar evet yıkıcı bir kişilik bölünmesi
şeklinde cereyan eder, fakat Sami Baydar'da yarattığı şey
kişiliğinin pekişmesi olmuştur. Bazı hastalıklar iyileşmez ama
insan da restore edilebilir, kişilik bozuldukça, bu bozulmaların
farkında insanlar varsa etrafınızda ama yoksa bu da onun
değişkenliğine rağmen ruh hâli değil, doğrudan kişiliğinin
kendisi olur, kalıcı bir biçimde.
Delirmekle akli dengesini yitirmesi bir insanın, çok farklı
şeyler. Delirmek, bir şeyin farkına varmaktır. O farkına varış,
"hayat" denen bu zalim yarıştan geri çekilmektir. Her şeyden
muaf olma hakkını kullanmak.