7 Kasım 2015 Cumartesi





İTİRAZ,İYİLEŞTİRİR 
 Edebiyat günün birinde bir ayakkabı anlatır: O, Hacı’nın sürüklenen bedeninden dağılan ayakkabıdır. Bir mendil anlatır, üzerine kan bulaşmış; Diyarbakır’da ölen Şeyhmuz’un kanıdır...


Her ne hikmetse, sanatçılar içinde bir tek yazar, şu soruyla karşı karşıya kalır: Niçin yazıyorsunuz? Bilmemkaçıncı kitabını yazan pek çok yazarın bu soruyu, aslında belli ki kendisinin de yadırgadığı bir şekilde, kırık dökük cümlelerle ya da daha da fenası, büyük büyük cümlelerle yanıtlamaya çalıştıklarına tanık oluruz. Şahsen ben de birkaç kez bu soruyla karşı karşıya kaldım ve çaresizce cevap vermeye çalıştım. Sonrasında da sözlerim hep gözüme saçma sapan göründü. Oysa bir ressama ya da bir müzisyene asla böyle bir soru sorulmaz. Neden resim yapıyorsun? Ya da neden beste yapıyorsun? Neden heykel yontuyorsun? Neden film çekiyorsun? Yersiz ve densiz sorulardır bunlar, kimsenin aklına da gelmez zaten. Ama yazar sözkonusu olduğunda büyük bir iştahla bu soru gündeme geliverir.  
İşin ilginç yanı, yazar da aslında daima bu soruyu kendine sorar. Bu çok meşakkatli işin altına neden girdiğini, yeteneğinin ötesinde bir yerlerde daha derinlerde, ölümle, yalnızlıkla, öfkeyle ya da diğer arkaik duygularla ilişkisinde yeniden temellendirmeye çalışır. İş, psikanalize doğru gitmeye başlar.
Demek ki, yazma eyleminde, insanoğlunun bu kadim sanat etkinliğinde insanları yadırgatan bir şey var. Daha önce yüzlerce sayfa yazmış bir yazara “neden yazıyorsun” diye sordurtan bu şaşkınlık neyin nesidir? Bu bir inkâr mıdır, yoksa hayret midir? Ya da yazarın eserlerinde gizlediği maksadı ortaya çıkarmak için ipucu yakalama çabası mıdır?
Hiçbir zaman tam olarak çözemeyeceğiz bu meseleyi; ama temelde soruyu soranın zihninde hayatı sürdürmeye dair bir sebep yakalama arzusu olduğunu, bu berbat dünyayla baş edebilmek için sevilen, inanılan ve kendisinden çok şey beklenen bir yazarın açtığı izi sürmek, bir kokuyu takip etmek niyeti olduğunu söyleyebileceğim.
Ressamın fırçasına, heykelcinin yontu aletlerine, müzisyenin enstrümanına, sinemacının kamerasına karşılık edebiyat, hayatla aynı aracı kullanır; dili. Üstelik de yaratıcı bir şekilde. Ne var ki, buna rağmen hiçbir zaman hayatın anlamını açıklamaya, etik ile olan derin ilişkisine rağmen ahlaklı bir yaşamı nasıl sürdüreceğimiz üzerine yargılar koymaya yetkin değildir, niyetli de değildir. Bu yüzden de aslına bakılacak olursa politikaya çok uzaktır. Öyle de olması gerekir. Politika zamanı yakalamaya çalışır, edebiyat zamandan uzaklaşır. Tanpınar, “Yaşadığımız, gülüp eğlendiğimiz, çalıştığımız, seviştiğimiz zamanın yanı başında, ondan çok daha başka, çok daha derin, takvimle, saatle alakası olmayan; sanatın, ihtirasla, imanla yaşanmış hayatın ve tarihin bu şehrin havasında ebedi bir mevsim gibi ayarladığı velût ve yekpare bir zaman”dan bahseder. (Bursa’da Zaman) İşte o edebiyatın da zamanıdır.


Şimdi “gülüp eğlendiğimiz, seviştiğimiz” zamanın yanı başında bir felaketler resmigeçidi var: Özel Tim aracının arkasında sürüklenen ölü bir beden, bir annenin on yaşındaki çocuğunun cesedini derin dondurucuda saklamak zorunda kalışı, bombalarla parçalanan, parçaları başkalarının suratına yapışan bedenler, hayatlar... Bu resimleri görüyoruz, bu haberleri işitiyoruz. İstesek de istemesek de bu görüntülere alışıyoruz, kanıksıyoruz. Mecburen hayatımızı normalleştirmeye çalışıyoruz. Vicdanlarımızda açılan yarayı onarmaya uğraşıyoruz; devam edebilmek için. Tarihin ağır çarkları hızla eritiyor bu bilgileri.
Oysa edebiyat günün birinde bir ayakkabı anlatır: O, Hacı’nın sürüklenen bedeninden dağılan ayakkabıdır. Bir mendil anlatır, üzerine kan bulaşmış; Diyarbakır’da ölen Şeyhmuz’un kanıdır. Bir cümle yazar, Ankara’da patlayan Ali Deniz’in hayattaki son cümlesidir. Bir buz tanesi anlatır; Cemile’nin bedeninin günlerce içinde bekletildiği buzlukta üretilmiş. Bir genç kızın sırtındaki kurşun deliğini anlatır; Dilek’in sırtıdır. Yok sayılmaya çalışılan gerçek, edebiyatla direnme imkânı yakalar. 
Hayat gelip geçer, sever, yakar, yaratır ve öldürür; edebiyat tortuyu bekler. Zihne ve bedene çarpan güçlü rüzgârlar kelimeleri alıp götürür. Açık yaraları tedavi etmek, sızıyı hafifletmek gerekir birazcık da olsa. Kelimelerin cümle haline gelebilecek gücü bulabilmesi için süreye ihtiyaç vardır. Oysa yazarın vicdanı, olup bitenler karşısında sabırsızlanır. O zaman yazar yalpalar. Süregelen travmanın dışındaki her ifade gözüne anlamsız görünür. Kalemini kulağının arkasına koyar ve ânın çaresizliğine teslim olur. Bu, derin bir çukurdur.
Protesto, yalnız adalet talebiyle ilgili güçlü bir ileti değil aynı zamanda bir sağaltma aracıdır. Çaresizlik ezer, itiraz ruhu güçlendirir. John Berger’ın dediği gibi,
“Her ciddi siyasi protesto mevcut olmayan adalete yapılan bir çağrı ve bu adaletin istikbalde gerçekleşeceğine dair bir umuttur; ancak protestoların birincil nedeni bu umut değildir. Karşı çıkmamak son derece onur kırıcı, küçültücü, ölümden de beter olacağı için protesto eder insan. Barikat kurarak, silahlanarak, açlık grevi başlatarak, omuz omuza haykırarak ya da yazarak karşı çıkar; çünkü gelecekte ne olacak olursa olsun, içinde bulunduğu ânı kurtarmaktır derdi. Protesto, sıfırlanmayı ve suskunluğa mahkûm edilmeyi reddetmektir. Bu sebeple, gerçekleşirse eğer, o anda küçük bir zaferdir protesto.” (Bento’nun Eskiz Defteri)
Aslında çaresizlik duygusunu yaratan, adaletin asla gerçekleşmeyeceği bilgisinin, sistemin kadim bir öğretisi olarak bilincimize yerleştirilmiş olmasıdır. Devirler değişir, iktidarlar topyekûn fikir değiştirir ama sistem dönüşmediği sürece failler asla yakalanmaz, adalet yerini bulmaz. İşte bu, kişiler, kurumlar, siyasetler ve iktidarlar üstü olan devlet aklıdır. İkiz kuleler saldırısında, Hrant Dink’in öldürülmesinde, Ankara patlamasında ve dünyanın her yerindeki nice olayda bu akıl vardır. Evvelâ bu aklı reddetmek gerekir.
İmkânsız olanı istedikçe aslında gerçeğe yaklaşırız. Miskinlik yerine hareketin, suskunluk yerine ifadenin, yokoluş yerine varoluşun yoludur bu!
Protesto, yazarak ya da her neyse, bizi iyileştirir. İki anlamda da: Hem sağaltır, hem daha iyi bir insan yapar.
*T24,5 Kasım,2015 

5 Kasım 2015 Perşembe




KORKU TAPINAĞI
-İletişim Yayınları- Celal Başlangıç

 
Güçlükonak-Silopi-Lice-Tunceli
Korku Tapınağı’nda Diyarbakır’da kaybolanların, Lice’de zorla koruculaştırılanların, Güçlükonak’ta katledilen köylülerin, Yeşilyurt’ta dışkı yedirilenlerin, Silopi’de kaybedilen HADEP’lilerin, Derebaşı’nda öldürülen gençlerin, Tunceli’de en temel gıda gereksinimlerini bile karneyle karşılayan insanların çığlığını duyacaksınız.



Bu yazıyı yıllar önce ‘Korku Tapınağı’nı yeni okuyunca yazmıştım.Bu günlerde AKP Devletinin katliamları devam ediyor.Bu kitap ol sebeple çok aktüel.Yeniden okunması dileğiyle…
Hasan Gürkan

Kardeşim  Celal,
Sence bir kitabın ömrü ne kadardır?Bir kuşak,iki kuşak,bilemedin üç veya dört.Yüzyıl,iki,üç,dört  belki bazıları beş,altı...Az değil!Çok mu?Neden çok,neden az?

Kendimin farkına vardığımdan beri , kitaplar bana garip bir ürperti verir.Bir yanıyla her kitap kalıcılığı,’ölümsüzlüğü’ hatırlatır;diğer yanıyla her kitap sanki unutuluşa  yazgılıdır.
Geçmişime baktığımda benim koşullarımda yetişmiş,yaşamış biri için fena sayılmayacak miktarda kitap girdi hayatıma.Pek çoğunun o zaman bende yarattığı lezzeti,heyecanı hatırlamıyorum.Pek  çoğunun yalnız adı var,ne anlattığı yok.


Korku Tapınağını yeni okudum.
Seninle aramızda esaslı bir fark var.
Bu kitapta anlattıklarını kimimiz yaşadık, kimimiz gördük,kimimiz okuduk,duyduk.Ama şahit olduğumuz  yaşadığımız şeylerin hepsi kendimize kaldı.O an duyduğumuz öfke,üzüntü,sevinç,isyan ,küçük dünyalarımızın gailesinde kayboldu gitti.

Bir halkın isyanına karşı devlet terörünün ,vahşetin ve ölümün  kol gezdiği bir savaştı.
Sen  bunu kaleme döktün.Hatırlamanın ve nisyanın sarmallandığı kitaplar deryasına bir çığlık yolladın.Sesin yalnızdı,kalabalıklaşsın istedin.

Hatırlar mısın ,Kosta Gavras’ın ‘Amen’ filminde toplama kampına esir taşıyan Nazi yük treni vagonlarının kapısı kapalı geçer beyaz perdeden.Bir süre sonra aynı tren bu defa vagonlarının kapısı açık geçer.Kasabalar,şehirler,bütün Almanya’nın kör,sağır ve dilsiz olduğu yıllardı.Koca ülke Korku Tapınağı’ydı dersem hakikatin sadece bir yüzünü anlatmış olurum.Ya öbür yüzü!
Gaz odalarında boğulan sonra da yakılarak öldürülen milyonlarca insandan   ‘habersiz’  olan,susan,tepkisiz kalan sıradan almanlar,bu insanlık cürmünün yavşak suç ortakları değil miydi!

 
Yetmiş Küsur milyon insanın yaşadığı bir ülke.Korku Tapınağı yayınlandığı 2001 yılında dört baskı yapıyor.Toplam üç bin nüsha.Şimdi 2006 da yeniden basılacak.Yük trenleri hala vagonlarının kapısı kapalı gelip açık geri gidiyor.
Sesinin yolu açık olsun kardeşim Celal.
Sevgiyle kaleminden öpüyorum.

3 Kasım 2015 Salı




MOSKOVA BÜYÜKELÇİLİĞİ’NDE
EKİM DEVRİMİNİN YILDÖNÜMÜ
Hasan Gürkan


Seksen faşist darbesi öncesi. TKP’nin Töb-Der’deki legal örgütlenmesi Birlik Dayanışma olarak, rakip sosyalist mezheplerle çatışma sonucu, biz ayrı baş çektik.Talip Öztürk Genel Başkan,Ankara’da ayrı ofisimiz var.
Büyük Ekim İhtilalinin yıldönümünde, Töb-Der “Merkez” yöneticileri olarak, Sovyetler Birliği Büyükelçiliğinden iki kokteyl daveti aldık. Genel Başkan,Genel Sekreter.İki davetiyede de “eşinizle birlikte” yazıyordu.Talip ve Selami Kıymaç eşlerimiz burada yok,ne yapacağız diye derin düşüncelere daldılar.Meseleyi ben çözdüm.”Meraklanmayın arkadaşlar,size eşleriniz yerine Rüştü  Apaydın  ile ben eşlik ederiz.Büyük Elçilik kapıda sinema bileti gibi, davetiyelerimizi kontrol edecek değil ya” dedim,kabullendiler.

Ertesi gün akşamüstü hepsi takım elbiseli olarak ofise geldi.Talip zaten Genel Başkan olaraktan hep takım elbiseli ve kravatlıydı.Selami evliliğinde sahip olduğu laci takımı giymişti.Ama şimdi pantolon çok bol geldiği için kayış bulamamış  beline iple bağlamıştı.Onun için kokteylde kruvaze ceketinin düğmelerinin açılmaması gerekiyordu.
Taksi tuttuk,Çankaya semtindeki büyük elçiliğe gittik.Büyükelçi kapıda yanında bir görevliyle herkesi tokalaşarak karşılıyordu.Biz de karşılandık.’Eş’ meselesi çıkmadı.


Geniş bir salon. Kalabalık.Masalar var.Masalarda Kiril alfabeli etiketleri olduğu için markalarını okuyamadığımız votka şişeleri.Orak çekiçli kadehler. İçkiyi masaların arkasındaki mevzun sarışın yavrular sunuyor.Hepsi mütebessim.Aralarda da ellerinde kanepe tepsileriyle garsonlar dolaşıyor.Ben ekibin en ukalasıyım.Çünkü daha önce Moskova’da altı ay parti okuluna gittim.Sakin bir votka masasına demirledik.Kız gülümseyerek kadehlerimizi doldurdu.Kanepeci garson bize yanaştı.Rüştü:”Hasan sen bilirsin,bunların havyarları meşhur.Hangisi havyar?” diye sordu.Kendim havyarlı kanepe aldım,Rüştü’ye zeytin ezmeli kanepeyi gösterdim.Çok beğendi,”havyar çok lezzetli!” dedi.
Biz aramızda sohbet ederken masamıza, tanıdığımız Chp’nin “sol” milletvekillerinden biri geldi. ”Bir de sovyetiksiniz, ama Rus votkasından anlamıyorsunuz ” dedi alaycı bir ses tonuyla ve sırıtarak.Hepimiz bozulduk.İlerideki masayı gösterdi.”Bakın,o masa sürekli kalabalık. Neden? Çünkü orda Staliçnaya servisi var.Hadi oraya gidelim.Cehaletimizin mahcubiyetini sırtlayarak o masaya gittik.Staliçnaya manalı ve meşhur Başkent votkasıydı.

Selami içkiye hiç alışık değil. Ama Sovyetlere ayıp olmasın diye votka kadehini eline alıyor.Eli kadehle beraber tavarişin diz kapağı hizasından ağzına doğru yavaş yavaş ilerliyor.Bu seyahatin sonucunu bilen surat yavaş yavaş ekşimeye başlıyor.Hedefte gözler kapanıyor.Veee votka mideye!Allahtan kusmuyor.

Ben de  yoldaşlarla beraber mis gibiyim.”Bu orak-çekiçli kadehler var ya,onları büyük elçilik herkes bir tane alsın götürsün istiyo, hatıra olarak” diyorum.”Tamam o zaman” diyor Rüştü.Boş  küçük shot kadehlerini ceket ceplerine doldurmaya başlıyor.
Kokteyl saat 19.00-21.00 arasındaydı. Saat tam dokuzda büyükelçi Sovyet disiplinine uygun olarak salon kapısına dikiliyor. Bize kibarca gidin, diyor.


Salon boşalmaya  başladı, biz de veda kuyruğuna girdik. Rüştü İngilizce öğretmeni,Büyükelçiye bizim adımıza o teşekkür edecek.Sıra Rüştü’ye geliyor.Adamın elini kurban pazarlığı yapan bir mütedeyyin gibi sallıyor,bırakmıyor.İngilizce, bizim anlamadığımız  bir şeyler söylüyor.İyi de elini her salladığında cebine koyduğu kadehler şangırdıyor.”Hadi Rüştü,uzatma!” diyorum.Çıkıyoruz.Herkes evine,ben gecelediğim ofise.
Ertesi gün arkadaşlar ,akşamdan kalma oldukları için öğleye doğru geliyorlar.Ben onları beklerken bir hınzırlık kuruyorum kafamda.Oyun başlıyor.Suratım asık.
”Hayrola” diyor Rüştü,”Bir şeye canın mı sıkıldı.”
“Evet, durum ciddi” diyorum.”Az önce elçilikten bir görevli geldi .” Sayın büyükelçimiz sizlere şunu iletmemi istedi. Belki siz bilmiyorsunuz ama,dünyanın bütün başkentlerinde bizim büyükelçiliklerimizde yapılan kokteyller kameraya alınır ve Moskova’ya gönderilir.Ankara’daki kayıtları izleyen büyükelçimiz,bir yoldaşın ceplerini votka kadehleriyle doldurduğunu gördü.Görüntüleri  Moskova’ya göndermeden önce sizlerle görüşmek istedi” dedi.Rüştü patladı: ”Ulan Hasan,senin yüzünden partiye, SBKP’ye rezil olduk” diye bağırıyordu.”Sakin ol,ben sana ceplerini kadehle doldur  mu dedim! Gidip görüşmemiz gerekiyor.Durum ciddi.” Herkes sus pus.Taksi tuttuk Çankaya’ya gidiyoruz.Takside çıt yok.”Siz gelmeyin,ben görüşeyim,parti sekreteriyim,derim Büyükelçiye.”Tamam,çok iyi olur!” dedi Selami.” Siz ilerideki kaldırım kahvelerinden birine gidin. Ama meseleyi çözersem bir iki kadeh tekila içerim sizden” dedim.Talip sevinçle “meseleyi çöz de istediğin kadar iç” dedi.

 
Büyükelçiliğin sokağının başına taksiden indim. Oralarda on onbeş dakka oyalandım.Sonra yavaş yavaş kaldırım kahvelerine doğru yürüdüm.Bizimkiler beni gördü,hepsinin yüzünde aynı merak,aynı soru işareti vardı:”N’oldu,söyleee!” Sırıttım,ellerimle  “tamam,hallettim” işareti yaptım.Hepimiz sevinçliydik.Ben iki kadeh tekila içtim.O arada tekila nasıl içilir mevzuunda  ukalalık yaptım.Herkes dinledi.Taksiyle mutlu/mesut  “merkez” ofisimize döndük.