11 Şubat 2014 Salı


  KÂBUS – Hasan Gürkan
    Kendi tarihsel canavarını yaratan insan, şimdi o canavarın zavallı bir nefretle çizdiği resimde bir figür olmaktan öteye gidemiyor. Toplumsal trafikte düzeni sağlamakla görevli bütün “izm”li teoriler, hayatı şematize ederek  tek boyutlu bir resme indirgerken, ortalama insanın güvenlik  endişeleri, resimde dayatılan role oturduğunda son buluyor.
    Ruh bedenden ayrılıyor. Ruhsuz beden figürleşip, en temel ihtiyaçlarında  doymak bilmez iştahlara mahkum ediliyor. Bu öyle bir iştah ki, her seferinde daha fazla tüketebilmek , için insanı insanlık dışı metotları öğrenmek, uygulamak durumunda bırakıyor.
    İnsan kendine yabancılaşıyor. Düşünme, sorgulama cesaretini henüz kaybetmemiş ise, bu noktada  kendine dayatılan role ne kadar yabancı olduğunu fark ediyor. Diğerlerinin probleminin bittiği yerde, fark edenin problemi başlıyor. Ruh üşüyor, ince kelebek kanatları titriyor. Resim paramparça olurken “müesses nizam” iflas ediyor.
    Beden korumasız, barınaksız. Ne paradoks! Öz varlığı ile bütünleşebilmek için, güvenliğin tehlikesinden kaçarken, sokağa koşarak tam da bir kaosun ortasında, ideolojilerin balkonunda buluyor kendini.
    Geçmişin psikolojik labirentlerine kilitlenmiş hayatında, kurtuluş için en büyük engelin kendi içinde olduğunu hissediyor insan. Kendine karşı, kendisi ile savaş başlıyor. Doğru ile yanlış, su ve ateşin kimyasında değil. Neyi alıp neyi atacaksın! Ağacın gökyüzüne doğru özgürce uzanabilmesi için  bilgiyle, tecrübeyle ve zamanında budanması gibi incelik isteyen bir eylem bu.
    İnsan varlığının kabulü , korunması adına, sokakta bir başka kaynaktan yardım umarak, kendine en büyük kötülüğü yapıyor. Sonunda başkası dediğimiz, kendinin zannettiği paradigmalarının ağındaki dramı  yaşamıyor mu! Nietzsche diyelim, Kirkegaard diyelim, Sartre diyelim, hangisi olursa olsun bütün araştırmacı felsefe ustalarını kazıyın, altlarından üşüyen bir çocuk çıkacaktır.
    Öz varlığım, hayat pınarları kurumuş, çatlamış toprak üzerinde olmayanı görmeyen kör gözlerin öznesine devrilirken, tuvalin içine doğru kedisi için belirlenmiş resme doğru tekrar çekiliyor.
    Herkes kendi trajedisini yaşıyor. Mutluluk dedikleri işportaya düşmüş bir meta. Hayat anlık hazlar, acılar, sevinçler, üşümeler örgüsünden başka bir şey değil.

1998 Acıbadem

9 Şubat 2014 Pazar


DİNO’NUN GELİNCİK KIRMIZISI HEYY!
Hasan Gürkan  

Bir merhaba demişliğim bile yoktu. Yüzünü sadece gazete fotoğraflarından, kitaplardan tanırdım. Bugün sana geldim, yarın onu uğurlamaya Bebek’e gideceğim.
 
Söylediklerinin kıymet-i harbiyesi yok. Sevginin sıcaklığı sesinde, bir de bana telaşlı ellerinde şavkıyor. Ofisindeki adamın biri ve kadının teki tanışlarımız, küçük ve fukara bir alemdeler. Sözler havada kırkbeşlik plağın otuzüçlükte çalınışı gibi uçuşuyor. Dinler gibi yapıyorum. Adam ziyadesiyle kibar. Ama o geçkin bayanla birlikte bizim Parisli göçmen pek umurlarında değil. Ne yazar! Pahalı, deri bir kabandır şıklık. Ve nezaket iyi kesim bir elbise. Kadının vücudu düzgün. Senin ellerin düzgün olmasın. Kadın kendi çıplak bedenini hiç okşamamış. Ayıp sayıyor. Sen okşa. 

Pencerenden Beşiktaş İskelesi görünüyor. Dışarıda yolunu şaşırmış güneşli bir Aralık. Kalkıp gitsem, en güzel yanım burada –İngilizce kitaptan seçilmiş boyalı biyoloji şekillerinin arasında-kaybolacak. İnadına oturuyorum. Yarın yosun kokusunu, vedanın yosun kokusuna sinecek hüznünü - ki kâfura kokar- seninle göğüslemek isterdim. Ama sen adamla kadının sıradanlığını kendine siper etmiştin. Şikâyetsiz can çekişmekte olan kuğunun resmini yapabilir misin, diye sormadım 

Ofisine, paranın soğukluğu sinmiş o beton binanın kasvetli merdivenlerini sırtlayarak gelmiştim. Oysa yoldaşımız Fransız yazar Roger Garody’nin avuçlarında intihar teriyle, dört taş basamağı bitirip iki kanatlı büyük kapısına ulaştığı ev nefis bir konaktı. Yatak çarşafları deterjan değil, kır çiçekleri kokuyordu. Ve renklerin yemişleri, yalnız bir yemişin delirten lezzetine belenmişti. 

SÖ  (sevdadan önce) bindokuzyüzbilmemkaç. Cumartesi. Kopenhag’da hıncahınç dolu bir konser salonundayım. Renkli şekiller fotokopide canlılığını kaybedermiş, umurumda değil. Uzun boylu siyahlar giymiş bir adam, bizim Mikis, hiç bilmediğim bir dilde, kavga eder gibi, sohbet eder gibi, benimle konuşur gibi ,her  sedasını kalbimle avuçladığım şarkılar söylüyor. Seni sesten ve gümüşten yeniden yaratıp yanı başıma oturtuyorum. İçim içime sığmıyor. Şarkıların sesleri bana hep ezbere bildiğim mısralar  -“sen mutluluğun resmini yapabilir misin Abidin? “ Kafkasyalı gümüş yüzüğün ve uçlarında hazlarım, bozgunlarım, çıldırmalarımın sarmalandığı parmakların olarak geliyor. 

O gece ben Teodorakis’i dinledim heyy!
Dino’nun gelincik kırmızısı heyy.
Tuvallerindeki bitmez tükenmez elleriyle
Kübalı Nikolas’ınki mesela
bir de benim bu fukara dilimin çarmıhında.
Bir yanım uçurumdu Marmara’nın mavi sularına uzanır.
Aşiyan mezarlığında Şoför İdris, yaşlı sesiyle enternasyonal söylüyor.
Peki, sevdiğim kadın, siz benim yoldaşım olur muydunuz? 

Hiçbir şehrin adı aklımda değil. Ama seninle kaç kere Kafkasya’ya gittim. Hani  yarların ve çağlayanların buz tuttuğu o dağ otelinde adını dün gazetede okuduğum kavruk suratlı Teksaslıdan blues dinlemiştik. Ne güzel içimize işlemişti.

Ayrıca
Bir de
Üstelik ben seninle göçmenliğimden tanıdığım şehirlere gittim.
En çokta Moskova’ya, Prag’a, Kopenhag’a, Paris’e.
Prag sana yakışıyordu
Sonrada buralarda –adı lazım değil- bir şehre
Bir kere de hiç yaşanmamış, sabahını hatırlamayan güzel  bir geceye.
Kaç bir kere de salonundaki koltuğa. 

Sevda çıplak etimde soluğumun ürpertisi olarak estiğinde ben, gövdemin duvarlarına çarpa çarpa sevişirim. Abidin kuğunun boynunu parçalanmış resmediyor. Hâlbuki en çok da onun anlaması gerekirdi. Kuğunun boynunda memelerini ve dişiliğini öpüyorum. Senin hiç gitmediğin bir şehrin, her hangi bir mekânın her hangi bir gecesinde, yahut dinlenmiş, gerinen bir sabahın bilmediğin bir saatinde kuğu ölüme direniyor
Ağzın, beyaz gergin dişlerindir. 

Beşiktaş 96

 

3 Şubat 2014 Pazartesi

Kullanışlı aptallar
Taraf - 03.02.2014

     Bu ağır hakaret sözlerini söyleyen biz değiliz. Bizzat kendileri, bu tanımlamayı kendilerine yakıştırdılar.
“Biz kullanışlı aptallardık” diye yazdılar.
      Siyasi iktidar, yolsuzluk işlerinin tam ortasında kuş gibi yakalanınca, hukuktan kurtulabilmek için kendine bir sığınak aradı. O sığınağı da, askerin kışlasında buldu.
     Şimdi darbeci askerlerle kader ortaklığı sesleri çıkarıyorlar. “Milli orduya ve kendilerine aynı güç tarafından kumpas” kurulduğunu söylüyorlar.
Çünkü “hırsızlık suçlamasından kurtulmaları için, askerlerin de darbecilik suçlarından” kurtulması gerekiyor.
      Oysa bir zamanlar, ordunun “vesayetinden” şikayet ediyor, sayfa sayfa darbe planlarını yazıyorlardı. Şimdi ise hükümete yaranabilmek için, “Biz o zaman aldatıldık, kafeslendik. Biz kullanışlı aptallar olduk” diyorlar.
     Zekaları, yıllarca kandırılmaya müsait olacak kadar kıt... Karakterleri de, her isteyenin kullanacağı kadar zayıf olunca... “Kullanışlı aptal” olmak, onlar için kaçınılmaz bir alın yazısı oluyor tabii.
      Yıldıray Oğur, beş yıl boyunca Taraf’ta, askeri vesayeti, darbelerive internet andıçı haberlerini yazdı. Şimdi, “Beni kafeslediler” diyor. Beş yıl boyunca kafeslenmiş çocuk... Kafeslenmeye ne kadar yatkın bir yapısı varmış.
     Suratına çarpılacak onlarca, yüzlerce yazı yazmış biri, eğer bugün hükümetin gözüne girebilmek için “kafeslendiğini ve kullanışlı bir aptal” olduğunu söylemekten çekinmiyorsa, şu soruyu da cevaplamak ona düşüyor:
      Sen, belki de bugün kafesleniyorsun. Kullanışlı bir aptal olarak bugün kullanılıyorsun! Olayları kavrayacak bir zekaya sahip olmadığın anlaşıldığına göre, bugün kandırılmadığını sen nasıl anlayabileceksin ki?
     Başbakanın başdanışmanı Yalçın Akdoğan’ın, “Milli orduya kumpas kurdular” yazısını bir işaret fişeği kabul ederek, “kullanışlı aptallar” sınıfına girmeye koşan sadece Yıldıray Oğur değil tabii.
      Tek aptalla bahar gelmediği için, daha tecrübeli olanları da göreve çağırdılar. Fehmi Koru da koşarak saflara katıldı. Şimdi “Taraf, Balyoz konusunda ne düşünüyor?” diye soru yöneltiyor bize.
     Onun yazılarını okuyan da, garibanın Balyoz’u ilk defa duyduğunu ve duyduklarına çok şaştığını düşünecek...
      Başbakanın başdanışmanı Yalçın Akdoğan’ın, “Milli orduya kumpas kurdular” yazısını bir işaret fişeği kabul ederek, “kullanışlı aptallar” sınıfına girmeye koşan sadece Yıldıray Oğur değil tabii.
      Tek aptalla bahar gelmediği için, daha tecrübeli olanları da göreve çağırdılar. Fehmi Koru da koşarak saflara katıldı. Şimdi “Taraf, Balyoz konusunda ne düşünüyor?” diye soru yöneltiyor bize.
      Onun yazılarını okuyan da, garibanın Balyoz’u ilk defa duyduğunu ve duyduklarına çok şaştığını düşünecek.
      O dönemde Genelkurmay açıklaması hakkında, “Yalnız bir dakika! Açıklamada, ‘dış tehdide ilişkin bir plan’ denildiği halde, yayımlanan senaryo ve hemen ardından seminere katılan subayların yaptığı değerlendirmelerin deşifresinde ‘iç düşman’ kavramı sıkça geçiyor. Hazırlığı yaptıran komutan da, ekranda kendisini savunurken, yapılan çalışmanın ‘iç düşman’ algılamasıyla ilgili olduğunu söylemişti” diye yazan da aynı Fehmi Koru... Bugün Balyoz’a çok şaşan “kullanışlı” da aynı Fehmi Koru.
     Hatta, “İç veya dış düşmana karşı yapılan askeri hazırlıklar, ne zamandan beri bir bakanlar kurulu listesi ve hükümet programı da içeriyor?” sorusunu soran da aynı adam.
     Hükümet yolsuzluk yaparken yakalanıp askere sığınmadan önce, Koru doğru soruları sorabiliyormuş. Anlaşılan, durum değişince sorular da değişiyor.
     Kullanışlı olmak böyle bir şey işte.
     Hep rüzgara göre döner bunlar... O yana da döner, bu yana da döner... Bir zamanlar, “Askeri vesayet var, darbeciler var, faili meçhuller var” diye yazılar yazarken, başbakanın danışmanından işareti alınca, “yokmuş öyle darbe falan” der şimdi bunlar.
    Kalıptan kalıba böyle rahatça giren bir cıvıklık karşısında, insanın içi kalkıyor.
     Şimdi bütün kullanışlı aptallar dinlesin.
     Balyoz darbe planı, çok ciddi ve çok rezil bir darbe planıydı.
     Kullanışlı aptallar, generallerin yaptığı konuşmalara bir daha baksınlar. Binlerce “gerçek” insanın niye “fişlendiğini” bir daha düşünsünler. Stadyumları hapishane yapma hazırlıklarının ne olduğunu bir daha kavramaya çalışsınlar.
     O zamanki Genelkurmay Başkanı’nın, Balyoz komutanına “Darbe mi hazırlıyorsun?” diye niye sorduğunu bir daha değerlendirsinler.
     Taraf’ın yayınladığı planların aynısının, Donanma İstihbarat Komutanlığı’ndan çıktığını unutmasınlar.
     Eğer bu planların “bazı bölümleri sahteyse... O “sahte” kısımları hazırlayanları, ordunun yıllardır niye ortaya çıkarmadığını gidip hükümetin sevgili paşalarına sorsunlar.
     Tartışılan CD’ler sahte mi, değil mi bunun hesabını verecek olan, o CD’leri kendi istihbaratının “zulasında” saklayan ordudur.
     CD’lerin tartışılmayan kısımları ise, bir darbe hazırlığı yapıldığını zaten açıkça gösteriyor.
     Kullanışlı aptallar şunu bilsinler. Biz o dönemde de askeri vesayete karşıydık, bugün de karşıyız. Biz o zaman da darbelere karşıydık, bugün de karşıyız.
     Durduğumuz yerden milim kımıldamadık biz.


Taraf






 

31 Ocak 2014 Cuma


BELKİ BİR ELVEDANIN BAŞLANGICINDAYIZ!
Hasan Gürkan 

“ AYDINLIĞIN DURUYOR / GİDERKEN BAKTIĞIN AYNALARDA/
 SÖNDÜ YIKDIZLARIM SENDEN SONRA / ZAMANLAR HERKES İÇİN BİR DEĞİL
 KARANLIĞIM TAŞRADA BİR KASABA”* 

    belki bir elvedanın başlangıcındayız
    pazarı pazartesiye  bağlayan o gece
    bütün hesapları, tedbirleri altüst eden
    gövdelerimizin yangını
    nasıl geçtiğini anlamadığımız saatler
    uykusuzluğumuz
    yorulmayışımız
    yorulmayışımız belki de bir elvedanın başlangıcıdır   

    Yorgunluk ve söz hayra alamet değil biliyorum. Yorgunluk dediğin tabiatına aykırı şartların kuşatması altında bitmez tükenmez bir saldırıyı yaşayan aşkın, kendi potansiyellerini göremeyip kendini çaresiz hissetmesidir.
 
    Saldırının kimi zaman gözyaşı, kimi zaman sınırsız bir iyilik, kimi zaman acındırma, kimi zaman tehdit kılığına bürünmesi bir şey değiştirmiyor. Sonunda aşkı yoruyorlar. Onu taşıyanın sonunda kendi aşkına yabancılaşmasına, sevdayı bir şenlik olarak değil de, bir yük, bir sıkıntı olarak yaşamasına yol açıyorlar.

    Varlığımızı tereddütsüz girdabına savurduğumuz sevda, söze , izaha, ihtiyaç duymadığımız bir eylemlilik haliydi. Şimdi aşılmaz engel olarak gözüne görünen şeyler, işin başında da vardı. Ama o zaman sen tereddütsüz bir şekilde sevdanın  safındaydın. Yüreğinin götürdüğü yere  gideceğini söylüyordun.

    O zaman söze, izaha, akla ihtiyaç duyan kocandı.  Çarpıcı, yenileyici, dinamik bir olarak karşısına çıkan aşkı, kendine yönelik bir taarruz olarak algılıyor ama şahsında bu saldırıya  karşı koyacak hazırlığı, birikimi, gücü göremiyordu. Çünkü yoktu. Çaresizdi. O güne kadar kendi kişiliğinde biriktirdiği yahut kendinin sandığı ne kadar ‘değer’ , ‘duruş’ varsa hepsini sildi. Kendini sıfırlayarak hedef olmaktan kurtuldu.

   Ama bu aşka engel olmak için elinde nesi varsa, hepsini kullandı. Senin bir sevdayı yaşayacak kadar olgun, aklı başında olmadığından tut ta, benim geçmişim, çocuklarımla ilişkim, çevreme kadar her şeyi.

    Gene de ben, bugün geldiğin bu bungun noktada senin gitgellerinin etkisi olduğunu düşünüyorum. Kararlı durmayı becerebilseydin şimdi farklı bir yerde  olurduk.
    Bana gelince, ben bir düş işçisiyim. Sana yüreğimle, hislerimle, aklımla ne söylediysem hepsi aslının aynıdır.
 
    gittin
    söze bu kadar muhtaç olmamız hayra alamet değil
    belki de bu gün
    ne kadar süreceğini bilmediğimiz elvedamızın
    ilk günüdür

*Murathan Mungan

16 temmuz 1998 İstanbul

 

30 Ocak 2014 Perşembe

UÇURUM BALADI
Hasan Gürkan
 
aldı su
 
önce toprak vardı sonra gökyüzü oldu
sonra ben
                  su
kendim hep vardım da cemalim yoktu

durmadan yeni ve çok başka niteliklere akarak yaşamaktayım
duru pınar başı yolcularının sevinciyim
bulutlarda toprağa hasret yağmur
can verir can alırım
 
gözyaşıyım sevinçten yahut acıdan
ısmarlama yüreklerin kuyularında çürürüm
hayatın ve ölümün sebebiyim
sevdalı bir Uçurum’un gözbebeklerinde hüzün
avuçlarında heyecan
memelerinde haz
kasıklarında şehvetim 
hayatın ve ölümün sebebiyim
önce toprak vardı uçsuz bucaksız ve yalnızdı
ve gökyüzü oldu uçsuz bucaksız ve yalnızdı
altında boylu boyunca uzanan toprağı sardı
toprak sevindi
güneş ay ve yıldızlar oldular
hazdan titredi gökyüzü
hazdan titredi toprak
yağmur oldu şimşekler ki çığlıklarıydı  ikisinin
seller oldu ki sularıydı ikisinin
ıslandı toprak döllendi bereketlendi çiçeklendi
ve ormanlar ve böcekler  ve otlar ve yaban yemişleri oldu
en çok da kuşlar en çok da geyikler
hepsi bir hasretin hepsi bir bölüşmenin hepsi bir çoğalmanın
çocuğuydular
                        hepimiz bir aşkın
adım su
yedi iklim dört bucaktayım
siyah beyaz sarı kırmızı esmer melez bütün insanların
gelmiş geçmiş gelecek
hiç gelmemiş hiç gelmeyecek düş zamanlarının
bahçelerindeyim
 
bir Uçurum’un gözlerinde ağzında bağrında yaşarım
avuçlarının terinde buğusunda göğüslerinin
bir tarifsiz uçurumun
kuşlar geyikler çiçeklerle birlikte

yaz,1998












 
 

 

 




 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

 
 
 

 


 


 
 
 

 

 
 
 

 

 

 

 
 
 
 
 

 

 







29 Ocak 2014 Çarşamba


AŞK ÜSTÜNE -Düzensiz düşünceler-
Hasan Gürkan 14 Şubat 1998
Sevgilime ve kocasına sevgiyle
    Aşk doğası gereği muhaliftir. İnsanı ve onun iç dünyasını zapt-u rapt altına almak, ehlileştirmek, evcilleştirmek için konulmuş –hakim ideoloji, gelenekler, aile, okul, devlet tarafından, elbet din tarafından, ayıplar, yasaklar, günahlarla korunan – ahlaki değerlere, kurallara, normlara muhalif olma halidir.
 
    Aşk, düzensizlik, anarşi ve kaos demektir. Aşktan önce insanın hayatına şekil veren kurallar, alışkanlıklar, sınırlar, ölçüler aşkla birlikte tarumar olur.

    Aşk, çatışma ve huzursuzluk halidir. Aşkın huzursuzluğu insanı  dönüştüren, değiştiren, devrimci bir huzursuzluktur. Dingin, sakin, durağan aşk olmaz. Büyük aşklar, büyük heyecanlar, hazlar ve acılarla yaşanır. Aragon “mutlu aşk yoktur! “ derken bunu anlatmak istiyordu.

    Aşkın takvimi, toplumsal alt üst oluş günlerinin, yani devrim günlerinin takvimine benzer. Devrim günlerinde kitleler nasıl on yıllar içinde öğrenemedikleri, kavrayamadıkları pek çok şeyi, çok kısa sürede öğreniyorlarsa, aşk günlerinde de insanlar hayata ve kendilerine dair pek çok şeyi, aşkın yoğun iklimi içinde kısa sürede öğrenirler, hissederler. O güne kadar kavrayamadıkları pek çok şeyi kavrar ve farkına varırlar.

    İster aynı insanın hayatındaki farklı aşklar olsun, ister değişik insanların hayatlarındaki başka, başka aşklar olsun; her aşk biriciktir, üniktir.

    Aşk, her yerde, her zaman, insanın tabiatına aykırı olarak biçimlendirilmiş sahiplenme, mülkiyet, borçluluk, kıskanma gibi sevgiye düşman duyguların kutsanıp kabul gördüğü ‘kutsal aile’  ile çatışarak ve ona rağmen var olmuştur. Bu çatışmada aile kurumunun zaferi, aşkın ölümü demektir.

    Aşk insanın -  iç dünyasında kamu ahlakı tarafından işgal edilmiş -  en insan yanını, sevme yeteneğini açığa çıkaran olağanüstü bir dinamizmdir. Bu sebeple insanın kendi olma, yabancılaşmadan arınma yolunda attığı önemli bir adımdır.

    Sevgisizlik, hoyratlık ve ikiyüzlülüğün kol gezdiği bir dünyada aşk, bütün bu engelleri aşarak insanların kapısını çalıyor. Hayatlarının büyük bir bölümünü bir başka insana duyulacak o sevgiden uzak yaşamış, yahut kendilerine öğretilmiş, işporta malı hisleri sevgi zannederek,  ‘gibi’  yaşamış insanlar, ya sığındıkları statükoyu tehdit eden bu davetsiz misafirden kaçıyorlar, yahut aşkı yüceltip kutsuyorlar.

    Yüceltme illüzyondur. Aşkı olduğundan başka bir yerde aramaktır. Aşk, hiçbir bastırma, kısıtlama, erteleme, ehlileştirme, kibarlaştırma olmaksızın yaşandığı gün, hani her zaman yaşadığımız diğer duygularımız gibi, sıradan bir duygu haline geldiği gün, gerçek yerine ve değerine kavuşacaktır.

    Aşkta tereddüde, el titremesine, hesaba kitaba yer yoktur. Her aşkın elbet bir bedeli vardır. Bu bedeli göze alamayanlar aşkı, aşk gibi yaşayamazlar.

    İnsan yüreği birden fazla aşkı aynı zamanda taşıyacak genişlikte ve güçtedir. Hâlbuki insanlar aşklarını yan yana değil, arka arkaya yaşıyorlar. Her yeni aşk, bir öncekinin cesedi üzerinde hayat buluyor. Bu model, tekeşli aile ahlakının, aşkı asla hak etmediği acılarla, vicdan muhasebeleriyle, suçluluk duygusuyla boğmak için kurduğu bir tuzaktır. Tuzağın küflü tabelasında “ AŞK İKİ KİŞİLİKTİR ” yazıyor.

    Aşkı herkes kendi ruhsal yapılanmasına, kültürel donanımına, duygu zenginliğine ve derinliğine uygun olarak yaşar.

   İnsanlığın tarihsel gelişim süreci, aynı zamanda aşkın kendini inkâr sürecidir. Aşk milyarlarca insanın yüreğinde, bugünkü manasıyla,  aşk olmayan bir his olarak tecelli ediyor.

    Ana baba sevgisini anneler günü ve babalar günüyle metalaştıran kapitalizm, aşkı da Sevgililer Günü’yle metalaştırarak, topludaki tüketim histerisini körüklüyor. Onların aşk diye takdim ettikleri şey, öğretilmiş naylon duyguyla, bizlerin bir kasırga, bir girdap, bir uçurum olarak yaşadığımız aşkın arasında uzak yakın bir ilişki olmadığı açıktır.

 

 

27 Ocak 2014 Pazartesi


KURUM OLARAK ‘KUTSAL AİLE’ VE BİREY
Hasan Gürkan
    Kurum olarak aile, bir ilişkiler, kaideler, gelenekler, davranış kalıpları, alışkanlıklar toplamıdır. Bütün sosyal müesseseler gibi canlı ve değişkendir.
 
    Bireyin bu kurumla ilişkisi doğduğu zaman başlar. Başka bir deyişle birey kurumun içine doğar. Bireyin özgürlüğünden, özgür gelişiminden bahsedilecekse, insanın yapılanmasındaki en önemli dönemin – bebeklik, çocukluk, gençlik- bu müessesenin doğrudan tesirleri altında ete kemiğe büründüğünü, özgürleşme sürecinin bireyin ancak kurumun farkına varmasıyla başlayabileceğini tespit etmek gerekir.

    Aile kurum olarak değişik açılardan eleştirilegelmiştir. Bunlardan en yaygını,  aile hayatına kendi mahalli, dini, mezhepsel, milli renklerini katarak görünüşte ‘farklı’  bir aile anlayışına sahip olanlar; kendilerine benzemeyen ‘başka’ larından rahatsız olmuş, onları küçümsemiş, tenkit etmiş yahut ayıplamışlardır. Tipik Boyalı Kuş* mantığı bu.

    İkinci bir yaklaşım, kurumla onun içinde yaşayan bireylerin ilişkisini kavrayamamaktan kaynaklanmaktadır. Bunun tabii sonucu, aile içi huzursuzlukları, çatışmaları kişilerin kötülüğüne, yanlışlığına bağlamaktır. Bu tutumun ömrü, rahatsızlığın ömrüyle sınırlıdır. Taraflar bir şekilde uzlaşıp huzursuzluk halledildiğinde, eleştiri yeni bir huzursuzluğa kadar ertelenir. Yahut yeni, yıpranmamış bir aile ilişkisine ulaşmak için, gene eleştiriden vaz geçilir. Bu durumda ilişki de bitmiştir.

    Devam edelim. Bir başka yaklaşım da şöyle: Kurumun insan tabiatına uyumsuzluğunun sezgisel olarak farkına varmış, fakat bunu daha ileriye götürecek birikim ve donanımdan yoksun olanların araftaki rahatsızlığıdır, tedirginliğidir. Böyle insanlar, bu takım hislerinin Rahatsızlığından kurtulmak için, kendi, ilişkilerinin kendilerine benzeyenlerinkinden farklı olduğu hususunda dayanaklar yaratırlar.

    İle ilişkisinin özünde kişilere, mahalli renklere, mezheplere, dinlere rağmen  ‘aynı ‘ ahlaki tavırdan ve sosyal işlevden kaynaklandığı göz önüne alındığında, buraya kadar saydığımız tutumların pek ciddiye alınır bir yanları yoktur. Ama bu tutumların sergilenmesi bize meselenin özünü açığa çıkartmada yardımcı olur.

    Liberalizm, Marksizm, Anarşizm, Nihilizm gibi 19. Yüzyılın başında tarih sahnesine çıkan bütün enternasyonal ideolojiler, bütün hatırı sayılır felsefi akımlar (Frankfurt Okulu mesela ) ve hareketler kurum olarak aileyle ilgilenmişler, onu anlamak ve tefsir etmek için çaba harcamışlardır. Başlangıçta aileye en radikal eleştiriyi anarşistler ve Marksistler getirmişlerdir. İtiraf etmek gerekir ki, her iki akım çeşitli ve değişik sebeplerle  ya eleştirilerini ertelemek, yumuşatmak zorunda kalmışlar, yahut bizzat kendileri eleştirdikleri kurumun kendi pratiklerinde aynı  mantaliteyle ‘hortlamasına’ şahit olmuşlardır. Mesela Sovyetlerde Ekim İhtilali sonrası. Kutsal ailenin yerine insana daha yaraşır, bireyin ayaklarındaki prangayı kıracak teori ve pratik maalesef geliştirilememiştir. Bu tespit, ailenin bireyin özgürleşmesinde temel öneme sahip  engel olmaya devam ettiği gerçeğini değiştirmez.

    Yalnız burada teori ve pratiğiyle iki farklı, ama önemli yaklaşımdan söz etmek gerekiyor. Reformist ve radikal devrimci tutum. Reformist yorum bir burjuva yaklaşımıdır. Ailenin sistemle olan temel bağlantılarına ve hakim ideoloji açısından fonksiyonuna temelde bir itirazı yoktur. Yoktur ama, öte yandan ailenin mevcut yapısıyla milyonlarca insanın pratiğinde tekrar tekrar ihlal edilmesinden rahatsızlık duymakta, bu ihlallerin insanları aileyi kökten inkara götürebileceğinden, bunun yaratacağı çöküntü ihtimalinden endişe etmektedir. O zaman, aileyi ‘düzeltmek’ gerekir. Kurumun katı ahlakı yerine insanların soluk alabileceği alanlar ( emniyet supapları ) yaratmak gerekir. Cinse dayalı rol ayrımının yumuşatılması, kadın ve çocukların konumlarının –  aile iktidarını paylaşmamaları yahut zararsız şartlarda paylaşmaları şartıyla – güçlendirilmesi, eşcinsellere evlenme hakkı, açık evlilik gibi tecrübe ve gayretleri bu bağlamda görmek gerekir.

    Radikal yahut devrimci tutum ise, yürürlükteki sisteme itirazı olan, bu sebeple müessesenin kapitalist sistem içindeki yerini ve fonksiyonunu reddeden tavırdır. İdeolojik planda henüz yeterince geliştirilmemiş,  doğru dürüst pratiği olmayan cılız ve zor bir tutumdur bu. Toplumun hemen hemen bütün yerleşik yapılanmalarının ve  ahlaki değerlerinin, elbet erkek şovenizmini de  sorguladığı, karşısına aldığı için, ‘ahlaksız’, ‘toplum düşmanı’ gibi hakaretten, sosyal tecrite, hapse kadar  - vicdani ret mesela-savunucularına sıkıntılar acılar getirir. Yalnızlaşmayı ve sürünün kolay kışkırtılan linç psikolojisini göğüslemeyi gerektirir. Devletin temel değerleri, hiyerarşi, mülkiyet, itaat ve biat her gün kutsal aile kurumunda yeniden üretilir. Devletin çekirdeği ailedir.

    -Oğlum, annenle biz çok güzel sevişiyoruz.
    -Sevişmek güzel, iyi bir şey mi baba?
    -Evet oğlum.
    Bir süre sonra
    -Annemi neden boşuyorsun baba?
    -Annen bana ihanet etti, başka bir adamla sevişti. Orospu o!
    -Ama sevişmek iyi ve güzel demiştin bana. Annem seninle yaptığı iyi ve güzel şeyi başkasıyla yapmış?
     Çocuk küçüktü, annemim bedeni senin malın mı, mülkiyetin mi, diye sormayı akıl edemedi...
     İnsanın kısacık ömründe, ne zaman ve nasıl hakikat olacağını bilmediği bir uzak hedef, ideal, ütopya için, bunca sıkıntıyı göze almaya değer mi, sorusunun cevabı ise, her kişinin hayatını nasıl manalandırdığına bağlıdır.
1999 Acıbadem
----------------
*Jerzy Kosiński; Boyalı Kuş romanı