İLK GENÇLİĞİMDEN 12 EYLÜL FAŞİST
DARBESİNE*
Hasan Ürel
Ankara polisi 1981 Nisan ayında
(Türkiye Komünist Partisi) TKP üyelerine karşı büyük bir operasyon başlattı.
TKP yasal olmadığı için üyelerinin kimler olduğu bilinmiyor. Polisin hangi
ölçüye göre insanları gözaltına aldığını henüz bilmiyoruz. Ben, TKP yanlısı
Birlik Dayanışma grubunun Ankara yürütmesi diye bir şey var orada görevliyim ,ama
parti üyesi değilim.
Niye Birlik Dayanışmacı idim?
Kişiliğimin oluşmasında
Trabzon’un ayrı bir yeri var. Üniversite sınav puanıma göre fakülteye
girebilirim ama babamın köyde borç para aldığı köyümüzün kasası Sadık Amca
babama ‘Sen üniversitede çocuk okutamazsın’ demiş. Eee haklı adam, üniversite
eğitimi pahalı, bizde mecburen Trabzon’a yatılı okula kaydolduk, burada her şey
devletten.
17 yaşındayım, 1968’lerin havası
içinde kendimizi solda görmeye başladık. Öğrenci derneği var, seçimler
listeler, sandık konuluyor önümüze, adam yerine konuluyoruz artık, çocukluktan
çıktık. Okulda KIYI isimli bir edebiyat dergisi yayınlanıyor, çıkaran
arkadaşlar aklı başında insanlar, güzel konuşuyorlar. Okumaya başlıyoruz, sol
kitaplara ulaşmak daha kolay. Bir gün Fakir Baykurt geldi, üniversitede konuşma
yapacak gittik. Ben hayatımda bu kadar tane tane, akıcı anlaşılır ve derli
toplu bir konuşma dinlememiştim o güne kadar, hayran oldum. Artık ben de solcu
idim, kendimi öyle hissediyordum. Türkiye İşçi Partisi (TİP) İl binasında toplantılar yapılıyor, oraya
gidiyoruz hafta sonları. Akçaabat'ta solcu hatta sosyalist bir hâkim var. Ali
Faik Cihan “Sosyalist Türkiye” kitabının yazarı. Bizim için anlaşılabilir bir
kitap, işin alfabesi gibi. Daha sonra Hasan Gürkan’dan öğrendim, kitabını
Şebinkarahisar’da hâkimlik yaparken yazmış, kendisini 'bilimsellik' yönünden
eleştirenlere ‘ben bu kitabı dağın başında yazdım’ diye kendini savunurmuş, haklı
adam. Şebinkarahisar nere, Marksizm nere?
Memleketin sorunu çok, hem de
yakıcı. Nasıl kurtuluruz? İşsizlik, yoksulluk, sağlık, eğitim eğitimde fırsat
eşitliği -puanım yettiği halde üniversiteye de giremedik ya, içimde ukde kaldı-
bütün bu sorunların nasıl çözüleceği tartışılıyor. Ali Faik Cihan yargıç
olmasına rağmen, TİP İl binasına gelir, toplantılara katılırdı, bir gün
sorunlara çözüm önerileri tartışılırken, “Çocuklar, bütün bu dertlerin reçetesi
sosyalizmdir, sosyalizm gelecek sorunlar bitecek, bizim görevimiz ülkeye
sosyalizmi getirmek, hepimiz bunun için mücadele etmeliyiz" dedi. “Gençlik
kafası” enine boyuna tartışmayı sevmez, başı sonu belli bir fikir arar. Bu reçete hoşumuza gitti.
Okuldan mezun olunca artık
solcuyuz. Solcu olmak bize bir kimlik sağlıyordu her şeyden önce. Bir fikre
adanmış olmak başkalarının gözünde seni daha değerli kılıyor, fark ediliyorsun.
Genç bir ergenin kendini göstermesi için en iyi yol bu. Zaten sol fikirler de
doğru idi. Artık eyleme de hazırdık,1969’da Ordu da yapılan fındık mitingine
Nami ile birlikte katıldık, ( O’da Erzurum’da okuyor) sahil yolunu trafiğe
kesen grubun içindeydik. Evdekiler kızdılar hatta babam: " bir kök fındığı
olmayan pezevenkler bağırıp duruyorlar hakkımızı alacağız, hakkımızı" diye
bizimle dalga bile geçti ama köydeki yerimiz değişti. Artık adam oluyorduk.
Öğretmen olup Antep’e atanınca
derhal TÖS’e (Türkiye Öğretmenler Sendikası) üye oldum. Hatta o kadar aktif
idim ki, sendika yöneticileri sürgün edilince mesleğe yeni başlamış olmama
rağmen bir dönem yönetime bile seçildik. Ayrıca Dev-Genç var ,ona da üyeyiz.
TÖS o kadar faal değil, hatta lokalde oyun oynanıyor, biz genç öğretmenler buna
şiddetle karşıyız. Biz yönetime gelirsek (Dev-genç paralelindeki öğretmenler)
derhal oyunu kaldıracağız. Nitekim yaptık da, ama kimse uğramaz oldu TÖS ’de
eskiden oturacak yer bulunmazken koskoca lokal bize kaldı. Her hafta sonu Dev-
Genç’te seminer veriliyor, sosyalist düşünceyi iyi bildiğine inanılan (çünkü
daha yeni yeni tercüme kitaplar sayesinde öğreniliyor) bir kişi seminer
verirdi. Ben bunları dinlerken hiçbir şey bilmediğimi anladım. Güya Trabzon’da
kendimizi sosyalist sayıyorduk. Bizim bildiğimiz sosyalizmle burada
anlatılanların ilgisi yok. Ne derin konu imiş bu Marksizm- Leninizm bilimsel
sosyalizm, Mao- Zedung düşüncesi, köylerden kenti ele geçirme, devrim, gerilla,
Che Guevera, Küba devrimi, Fidel Castro, derya deniz bir bilgi varmış
bilmediğimiz.
Söylenenlerden hiçbir şey
anlamıyorum, Eskimo ülkesine düşmüş gibi oldum, bizim daha sosyalizmi öğrenmemiz
için kırk fırın ekmek yememiz gerekiyor. Oysa anlatanlar biraz daha fazla
tercüme kitap okumuş ve bunu hafızasında tutma becerisi göstermiş kişiler. Biz
de deli gibi kitap okuyoruz, sol yayınlar arka arkaya tercüme ediliyor.
Ankara’da Bilim ve Sosyalizm Yayınları sol klasikleri Türkçeye çevirerek
yayınlıyor. Şimdi 12 Eylül’ün bilançosuna baktığımızda 117.000 kitabının imha
edildiği görülüyor. Sahibi Sedat ve Süleyman Ege ile yıllar sonra tanıştım. Ben
sizin yayınladığınız kitaplarla solcu oldum dedim. O da bana şöyle bir anekdot
anlattı:
12 Mart darbesinden sonra
yayınladığı her kitap için hakkında davalar açılmış ve otomatik TCK 142.
Maddesini ihlalden 7,5 yıl hapis cezasına çarptırılmış. Bir gün cezaevinde
volta atarken mahkûmlar birbirlerine neden yattığını söylüyor, cinayetten,
yaralamadan, kız kaçırmadan derken sıra Süleyman Abiye gelince 'sen neden
hemşerim?' diye sormuşlar, o da
'kitaptan' demiş, 'ne kadar abi?' demişler '22,5 yıl' deyince, adamlar afallamış
'bu ne kadar ceza abi, ne kitabı imiş bu?' deyince 'sormayın üç kitaptan toplam
bu kadar' demiş. Yine bir gün cezaevinde iki mahkûm birbirleriyle ağız dalaşı
yaparken biri öbürüne, 'senin kitabını…' diye sövmeye kalkışınca, yanındaki
müdahale etmiş ,aman diyeyim kitaba küfretme ,kitabın cezası çok ağır. İşte böyle.
Dönelim Antep'e, ana tartışma konusu şu;
Evet sosyalizm bütün sorunları çözer ve
nitekim çözmüş de, dünyanın üçte biri sosyalizm ile yönetilen mutlu ülkelerdi,
öyle sanıyorduk. Bizim ülkemizin neyi eksik, yeter ki devrimcilerimiz gerçek
devrimci olsun, bu uğurda ölmek dâhil her şeyi göze alabilsin.
Sosyalizm bir ülkeye seçimle
gelemezdi. “Filipin Tipi Demokrasi” vardı ülkemizde, sandık göstermelikti,
hikâye idi. Halk yoksul ve cahildi, çıkarının nerede olduğunu bilemezdi, devrim
yapıp iktidarı zorla ele geçirdikten sonra onu bilinçlendirecek ve kalıcı bir
sosyalist devlet kuracaktık, örnekleri dünyada bol miktarda vardı. Fakat bütün
solcular böyle düşünmüyordu, bir kısmı silahlı mücadeleye karşı idi. Demokratik
yollarla, iktidar demokrasi içinde aranmalıydı.
Ama asıl gövde silahlı mücadeleden yana idi, zaten kitaplar da onları
doğruluyordu, “ proletarya diktatörlüğüne geçmeden sosyalist düzen kurulamaz,
zor yeni toplumun ebesidir” kesin ilkelerdi. Buna inanmayanlar pasifist-oportünist bulunup biraz da aşağılanarak, dernekten kovuldu.
Antep’te TİP de vardı ama ,onlar
zaten hesaba katılmıyordu.
Silahlı mücadele yöntemi revaçta
idi. Che Guevara, Fidel Castro’nun kitapları, mücadelesi esas alınırdı. Ülkemiz
zaten Latin Amerika ülkeleri gibi ABD emperyalizminin güdümünde idi. Öyleyse
kaderimiz, kurtuluşumuz ortaktı. Küba da nasıl sosyalizm kurulduysa, bizde de
kurulabilirdi. Hem onlar ABD’nin kucağında iken bunu başarmışlardı. Bizim
neremiz eksikti. Hatırlıyorum Carlos Marighella isimli birisinin adı 'Şehir Gerillası' gibi olan bir kitabı
elden ele dolaşırdı. Kitabın kapağında bir delik vardı, güya bu kurşun deliği
imiş, genç insanlara gaz verilmek için yazıldığını ancak bugün anlayabiliyorum.
Şimdi düşünüyorum da bu kitabı darbe ortamı yaratmak isteyenler, provokatörler
yayınlatmış olmasın.
Eylem yüceltilirdi, o her şeydi.
Şöyle bir argüman geliştirilmişti; bir eylemin doğruluğunu düşünmekle vakit
harcamak devrimciye yakışmazdı. Eylem olsun da varsın yanlış olsun! Halk acı ve
yoksulluk içindeydi, devrimci durum oluşmuştu, beklemek gereksizdi.Devrimciler halkı için ölümü göze
alan korkusuz insanlardı.“Her devrimci
yaşarken zaten biraz, Hayata nişanlı Ölüme sözlü” idi.
Uzun söz
gerekmezdi.
Hızlı bir solcu idim artık,
birkaç ay sonra konuyu kavramaya başlamıştım, okuduklarımı anlıyordum güya.
Artık kendimi göstermek istiyordum, ‘olmuştum ’artık, Dernek Başkanı Bektaş’a
dedim ki; bende bir konuda seminer vermek istiyorum. TÖS içinde bayağı atak konuşmalar
yapıyorum, yönetimi beğenmiyoruz, pasif buluyoruz.Kazım Yeşilgöz hoca bir gün ben
böyle gereksiz ataklar yaparken “Hasan sen evlensene” dedi. Hocaya döndüm
sertçe “hocam bırak şu burjuva alışkanlığını” dedim. Ne yapsın adamcağız,
sustu.
O günlerin hay huyu içinde 12
Mart geldi çattı. Ordu, TRT'nin 13 haberlerinde hükümeti istifaya çağırdı,
derhal Atatürkçü yeni bir hükümet kurulmasını istedi.
Tıpkı 12 Eylül gibi onunda rengi
henüz belli değil, belli de biz anlayamıyoruz. Bize göre Adalet Partisi
hükümeti ,yani emperyalizmin maşası iktidarda, eğer bu bir ihtilalse ona karşı
yapılmıştır. Nitekim hükümet istifa etti, aynı gün Dev-Genç, TÖS, sendikalar
diğer örgütler darbeyi destekleyen açıklamalar yaptılar.
Bir tek beğenmediğimiz Türkiye
İşçi Partisi Şubat başında “FAŞİZM GELİYOR” afişleri ile bütün Antep’i boydan
boya donatmıştı. İl Başkanı esnaf idi, biz de dalga geçmiştik. Ne faşizmi gelen
devrimin sesi idi, Ordu- Gençlik el ele milli cephede, işte devrime gidiyorduk.
Biz sanıyoruz ki Dev-Genç filan devam edecek ve ben de seminer vereceğim,
haftasına kalmadı, derneğin derme çatma odası polisçe yerle yeksan edildi, TÖS
kapatıldı.
Darbenin “Balyoz Harekâtı”
başladı. Başbakan Yardımcısı Sadi Koçaş “Ülkedeki bütün solcular toplanacak”
dedi. Bizi de aynı gece toplayıp emniyetin bodrumuna tıktılar. Hepi topu
tanıdık simalar, bir iki de işçi var, onları tanımıyoruz. Her gün işçi
sınıfının devrimini konuşuyoruz ,ama tanıdığımız Allah için bir tane işçi yok.
İçlerinden biri “ Ulan çıkar çıkmaz kapağı yurtdışına atacağım, bu memlekette
yaşanmaz!” diye yakınıyor. Kıdemlimiz
Hayri Hoca; “Ağamın da gönlü neler ister, ne zaman çıkacağımız belli mi” diye
ona takılıyor.
İki gündür bodrumda aç biilaç
bekliyoruz. “ Şimdi bir simitçi geçse, biz başına üşüşünce 'satmiğim ağam' dese
amma da güzel olur" diye espri yapıyoruz, moralimiz iyi. Zaten üç gün
sonra hepimizi bıraktılar.
Biz hala meselenin farkında
değiliz, daha önce ihtilal mi gördük ? 27 Mayıs zaten bizden yana idi. Demokratik
bir anayasa bırakmıştı bize. Asker, ordu bizim gibi azgelişmiş ülkelerde
devrimin yanında yer alabilirdi, öyle yazıp söylüyordu Milli Demokratik
Devrimciler.
Aniden bütün ülkede şok etkisi
yaratan bir gelişme oldu. Deniz Gezmişler 6 Mayıs’ta asıldı. Hâlbuki imzalar
toplanıyor, meclise sunuluyor, asamazlar deniyorken bu beklenmedik olay işin
şakası olmadığını solculara göstermeye yetmişti. Darbe artık 'faşist darbe'
idi.
Ciddiye almadığımız TİP’in
söylediği çıkmıştı, ülkeye faşizm gelmişti.
-------------
*Hasan Ürel’in henüz
yayınlamadığı otobiyografik kitabından bir bölüm.